Όταν το παιδί αισθάνεται ότι δεν έχει θέση στην παρέα, η στενοχώρια του μπορεί να είναι μεγαλύτερη απ’ όση φανταζόμαστε. Πώς μπορούμε να το υποστηρίξουμε χωρίς να αναλάβουμε εμείς να λύσουμε το πρόβλημα;
«Δεν με παίζουν», «Δεν με κάλεσαν», «Δεν θέλουν να κάνουμε παρέα». Μερικές φράσεις που μπορεί να ακούγονται απλές στα αυτιά ενός ενήλικα, αλλά για ένα παιδί κρύβουν συχνά μεγάλη απογοήτευση. Οι φιλίες αποτελούν σημαντικό κομμάτι της παιδικής ηλικίας, καθώς μέσα από αυτές τα παιδιά μαθαίνουν να συνεργάζονται, να επικοινωνούν, να διαχειρίζονται τις διαφωνίες τους και να αισθάνονται ότι ανήκουν κάπου.
Όταν, λοιπόν, ένα παιδί βιώνει την απόρριψη ή τον αποκλεισμό από την παρέα του, μπορεί να αρχίσει να αμφισβητεί τον εαυτό του, να αποσύρεται ή να χάνει την αυτοπεποίθησή του. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαφωνία ή αλλαγή στις φιλίες αποτελεί λόγο ανησυχίας. Ωστόσο, όταν ο αποκλεισμός επαναλαμβάνεται, χρειάζεται να δώσουμε προσοχή.
Το ζητούμενο για τους γονείς δεν είναι να εξασφαλίσουν ότι το παιδί τους θα είναι πάντα αποδεκτό από όλους, αλλά να το βοηθήσουν να διαχειρίζεται τις δύσκολες κοινωνικές εμπειρίες χωρίς να χάνει την εμπιστοσύνη στον εαυτό του.
Παιδί και κοινωνικός αποκλεισμός: Πρώτα ακούμε, μετά αντιδρούμε
Η πρώτη μας αντίδραση όταν μαθαίνουμε ότι το παιδί μας αποκλείεται από μια παρέα μπορεί να είναι ο θυμός ή η επιθυμία να παρέμβουμε αμέσως.
Πριν, όμως, επικοινωνήσουμε με άλλους γονείς ή με το σχολείο, είναι σημαντικό να καταλάβουμε τι ακριβώς έχει συμβεί.
Αφήνουμε το παιδί να μας περιγράψει την εμπειρία του χωρίς να το διακόπτουμε και χωρίς να βιαζόμαστε να βγάλουμε συμπεράσματα. Μπορούμε να το ρωτήσουμε πότε συνέβη, πώς αντέδρασε και αν έχει ξανασυμβεί κάτι παρόμοιο.
Αποφεύγουμε φράσεις όπως «Μην ασχολείσαι μαζί τους» ή «Δεν αξίζει να στενοχωριέσαι». Παρότι μπορεί να τις λέμε με καλή πρόθεση, ενδέχεται να κάνουν το παιδί να αισθανθεί ότι υποτιμούμε όσα βιώνει.
Αντίθετα, μπορούμε να του πούμε: «Καταλαβαίνω ότι σε στενοχώρησε που δεν σε συμπεριέλαβαν στο παιχνίδι». Η αναγνώριση των συναισθημάτων του είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα.
Δεν σημαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά με το ίδιο
Τα παιδιά συχνά ερμηνεύουν την απόρριψη με προσωπικούς όρους. Μπορεί να πιστέψουν ότι δεν είναι αρκετά ενδιαφέροντα, διασκεδαστικά ή αγαπητά.
Εδώ ο ρόλος των γονιών είναι καθοριστικός. Χρειάζεται να τους υπενθυμίζουμε ότι η συμπεριφορά των άλλων δεν καθορίζει την αξία τους.
Παράλληλα, μπορούμε να τα βοηθήσουμε να καταλάβουν ότι οι φιλίες αλλάζουν, ότι δεν ταιριάζουν όλοι με όλους και ότι μια δύσκολη εμπειρία δεν σημαίνει πως θα δυσκολεύονται πάντα να κάνουν φίλους.
Φυσικά, δεν αγνοούμε τυχόν δυσκολίες του παιδιού στην επικοινωνία ή στη συνεργασία. Αν υπάρχουν συμπεριφορές που επηρεάζουν τις σχέσεις του, μπορούμε να τις συζητήσουμε με ευαισθησία, χωρίς να του αποδίδουμε την ευθύνη για τον αποκλεισμό που βιώνει.
Να παρέμβουμε ή να αφήσουμε το παιδί να το διαχειριστεί;
Δεν χρειάζεται κάθε κοινωνική δυσκολία να λύνεται από τους ενήλικες. Οι μικρές διαφωνίες, οι παρεξηγήσεις και οι αλλαγές στις παρέες αποτελούν μέρος της διαδικασίας μέσα από την οποία τα παιδιά αναπτύσσουν κοινωνικές δεξιότητες.
Μπορούμε, λοιπόν, να βοηθήσουμε το παιδί να σκεφτεί πιθανές λύσεις, αντί να του δώσουμε αμέσως έτοιμες απαντήσεις.
Για παράδειγμα, μπορούμε να συζητήσουμε πώς θα μπορούσε να πλησιάσει ένα άλλο παιδί, να προτείνει μια δραστηριότητα ή να εκφράσει με ήρεμο τρόπο ότι στενοχωρήθηκε.
Ένα μικρό παιχνίδι ρόλων στο σπίτι μπορεί να το βοηθήσει να εξασκηθεί σε τέτοιες συζητήσεις και να αισθανθεί μεγαλύτερη σιγουριά.
Το σημαντικό είναι να μην το πιέζουμε να διεκδικεί διαρκώς την αποδοχή μιας παρέας που το απορρίπτει συστηματικά.
Ανοίγουμε τον κύκλο των γνωριμιών του
Όταν το παιδί αντιμετωπίζει δυσκολίες με μια συγκεκριμένη παρέα, μπορεί να αισθάνεται ότι δεν υπάρχουν άλλες επιλογές.
Ωστόσο, οι φιλίες δεν περιορίζονται απαραίτητα στους συμμαθητές του.
Μια εξωσχολική δραστηριότητα, ένα άθλημα, μια δημιουργική ομάδα ή μια συνάντηση με κάποιο παιδί με το οποίο έχει κοινά ενδιαφέροντα μπορούν να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες κοινωνικοποίησης.
Δεν χρειάζεται να γεμίσουμε το πρόγραμμά του με δραστηριότητες μόνο και μόνο για να αποκτήσει φίλους. Αρκεί να του δώσουμε ευκαιρίες να γνωρίσει παιδιά σε διαφορετικά περιβάλλοντα, όπου μπορεί να αισθάνεται περισσότερο άνετα.
Πότε ο αποκλεισμός γίνεται εκφοβισμός
Είναι σημαντικό να ξεχωρίζουμε μια περιστασιακή διαφωνία από τον συστηματικό κοινωνικό αποκλεισμό.
Όταν ένα παιδί αποκλείεται επανειλημμένα και σκόπιμα από παιχνίδια, δραστηριότητες ή παρέες, με στόχο να πληγωθεί ή να απομονωθεί, η συμπεριφορά αυτή μπορεί να αποτελεί μορφή σχεσιακού εκφοβισμού, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ανισορροπία δύναμης.
Ο αποκλεισμός μπορεί να συνοδεύεται από διάδοση φημών, απειλές ότι «κανείς δεν θα σου μιλάει» ή προσπάθειες να στραφούν άλλα παιδιά εναντίον του.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν αρκεί να συμβουλεύουμε το παιδί να αγνοεί όσα συμβαίνουν ή να προσπαθεί περισσότερο να γίνει αποδεκτό.
Χρειάζεται η υποστήριξη των ενηλίκων.
Πότε χρειάζεται να συνεργαστούμε με το σχολείο;
Αν ο αποκλεισμός επαναλαμβάνεται, επηρεάζει τη διάθεση του παιδιού ή το κάνει να αποφεύγει το σχολείο, είναι σημαντικό να επικοινωνήσουμε με τον εκπαιδευτικό.
Η συζήτηση μπορεί να ξεκινήσει με στόχο να κατανοήσουμε τι συμβαίνει μέσα στην τάξη και στα διαλείμματα, χωρίς να κατηγορήσουμε εξαρχής συγκεκριμένα παιδιά.
Μπορούμε να ζητήσουμε από τον εκπαιδευτικό να παρατηρήσει τη δυναμική της ομάδας και να ενισχύσει δραστηριότητες που προάγουν τη συνεργασία και τη συμπερίληψη.
Αν πρόκειται για συστηματικό εκφοβισμό, χρειάζεται να ενεργοποιηθούν οι διαδικασίες αντιμετώπισης του σχολείου και να υπάρξει παρακολούθηση της κατάστασης.
Παράλληλα, αν παρατηρήσουμε επίμονη θλίψη, άγχος, σωματικά ενοχλήματα πριν από το σχολείο, αλλαγές στον ύπνο ή έντονη κοινωνική απόσυρση, η συμβουλή ενός ειδικού ψυχικής υγείας μπορεί να είναι χρήσιμη.
Δεν χρειάζεται να το συμπαθούν όλοι για να αισθάνεται ότι αξίζει
Ίσως ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που μπορούμε να προσφέρουμε στο παιδί μας είναι ότι η αποδοχή από τους άλλους έχει αξία, αλλά δεν καθορίζει την προσωπική του αξία.
Δεν μπορούμε να ελέγξουμε όλες τις συμπεριφορές των συνομηλίκων του ούτε να το προστατεύσουμε από κάθε απογοήτευση.
Μπορούμε, όμως, να του προσφέρουμε ένα ασφαλές περιβάλλον όπου θα αισθάνεται ότι ακούγεται, γίνεται κατανοητό και έχει ανθρώπους στους οποίους μπορεί να στηριχθεί.
Γιατί ο στόχος δεν είναι να μάθει να χωράει με κάθε κόστος σε οποιαδήποτε παρέα, αλλά να αναγνωρίζει τις σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός, αποδοχή και πραγματική φιλία.
Φαιη Βακρινου
Πηγή: imommy.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου