“Νευροδιαφορετικός” είναι ένας όρος ομπρέλα που περιγράφει άτομα, των οποίων ο νους διαφέρει από αυτό που η κοινωνία θεωρεί φυσιολογικό. Μπορεί να περιλάβει ένα πλήθος καταστάσεων και σήμερα συνδέεται περισσότερο με τον αυτισμό και τη ΔΕΠΥ.
Ωστόσο, αυτό που κάποτε αποτελούσε ριζοσπαστική ορολογία στους ακτιβιστικούς κύκλους της νευροδιαφορετικότητας και της αναπηρίας, έχει περάσει στα χέρια των ποπ διασημοτήτων, επιχειρηματικών ηγετών και πολιτικών.
Η Kassiane Asasumasu, μία από τις πρώτες ακτιβίστριες για τη νευροδιαφορετικότητα, πιστώνεται ευρέως την επινόηση του όρου στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Η λέξη ήταν το αποτέλεσμα ενός “σχολαστικού, νευροδιαφορετικού παιδιού (εγώ) που είχε πρόσβαση στο διαδίκτυο” ανέφερε στην ιστοσελίδα The 19th. Για την ακρίβεια, είχε ενοχληθεί από τη χρήση του όρου “νευροδιαφορετικός” για την περιγραφή μεμονωμένων ατόμων ή μεμονωμένων διαγνώσεων.
“Μία μεμονωμένη περίπτωση δεν αποτελεί ποικιλότητα*” είπε η Asasumasu στο The 19th
Η Asasumasu επιθυμούσε να υπάρχει ένας όρος που να περιλαμβάνει όχι μόνο τον αυτισμό, αλλά και άλλες νευρολογικές περιπτώσεις, ψυχικές ασθένειες ή ακόμα και το να είναι κάποιος διαφορετικός.
“Δεν πρόκειται για συγκεκριμένη διάγνωση. Δεν είναι κατάλογος με περιπτώσεις που έχουν τα κριτήρια για να συμπεριληφθούν. Δεν θα υπάρξει ποτέ τέτοιος κατάλογος κριτηρίων καταλληλότητας,” δήλωσε η Asasumasu. “Όσο ευρύ και να φαντάζεστε τον όρο, στην πραγματικότητα είναι ευρύτερος.”
Υπήρχαν και άλλοι όροι, προγενέστεροι του “νευροδιαφορετικού”, σύμφωνα με τον Ira Eidle. Ο Eidle είναι σπουδαστής αρχειονόμος που διατηρεί το The Autistic Archive, ένα από τα ελάχιστα αποθετήρια ντοκουμέντων από τις αρχές του κινήματος της νευροδιαφορετικότητας. Ο Eidle ξεκίνησε το The Autistic Archive πριν ξεκινήσει τις σπουδές του και έχει περάσει στο στάδιο να εφαρμόζει τις γνώσεις που αποκτά στο πανεπιστήμιο για να βελτιώσει τον ιστότοπο. Η παλαιότερη χρήση του όρου “neurodivergent” που έχει εντοπίσει είναι από το 2002.
Ένας άλλος όρος που ξεχωρίζει για τη σπουδαιότητά του ο Eidle είναι η φράση “autistic cousins - AC” (αυτιστικά ξαδέρφια).
Ο όρος “αυτιστικά ξαδέρφια” χρησιμοποιήθηκε, σύμφωνα με τον Eidle, για πρώτη φορά από την Autism Network International, μία από τις πρώτες οργανώσεις αυτοσυνηγορίας αυτιστικών ατόμων στις αρχές του ‘90. “Προέκυψε μετά από ένα συνέδριο, στο οποίο συμμετείχε στην ομάδα τους ένα άτομο με υδροκεφαλία το οποίο δεν ήταν αυτιστικό, αλλά μπορούσε να ταυτιστεί με πολλές από τις εμπειρίες τους. Κι έτσι ένα άτομο με το όνομα Xenia Grant το αποκάλεσε ως “ξάδερφο”, με αποτέλεσμα να παραμείνει ο όρος.”
Ο όρος “αυτιστικά ξαδέρφια” δεν αφορά την πολιτική οργάνωση. Ήταν περισσότερο ένας όρος να συμπεριληφθούν τα μη αυτιστικά άτομα που επιθυμούσαν να εξερευνήσουν τους αυτιστικούς χώρους. Αντίθετα, η Asasumasu βρίσκει στον όρο “νευροδιαφορετικότητα” το έδαφος για τη συγκρότηση πολιτικών συνασπισμών, ανάλογα με τη φράση “Asian American” (Αμερικανοασιάτες).
Στην Ασία, τα άτομα δεν είναι “Ασιάτες”. Είναι Κινέζοι, Ιάπωνες, Κορεάτες, Μογγόλοι, Ταϊβανέζοι ή οποιασδήποτε συγκεκριμένης εθνικότητας είναι. Στην Ασιατική διασπορά όμως, συγκροτούν ένα ευρύτερο σύνολο, για να αποκτήσουν μεγαλύτερη πολιτική δύναμη”. ανέφερε. Ο όρος “νευροδιαφορετικός” για την Asasumasu εξυπηρετεί τον ίδιο σκοπό: να ενώσει άτομα με πολλές διαφορετικές καταστάσεις σε μία ομάδα αποσκοπώντας την πολιτική οργάνωση.
Ωστόσο, δεν είναι αυτός ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται συχνά σήμερα η λέξη. Τις περισσότερες φορές αναφέρεται μόνο στον αυτισμό χωρίς νοητική αναπηρία, καθώς και στη ΔΕΠΥ. Άλλες φορές χρησιμοποιείται ως ευφημισμός για να μην συζητηθεί η αναπηρία. Και μερικές φορές χρησιμοποιείται για να μιλήσει για αυτιστικά άτομα ή άτομα με ΔΕΠΥ ως ιδιαίτερα χαρισματικά δημιουργικά άτομα, ίσως ακόμα και πιο εξελιγμένα από τους άλλους ανθρώπους.
Με αυτόν τον τρόπο αντιλαμβάνονται και χρησιμοποιούν τον όρο άτομα όπως ο Musk και άλλοι εκπρόσωποι της πολιτικής δεξιάς, σύμφωνα με την Esther Warwick, μακροχρόνια ερευνήτρια της αναπηρίας και ειδικότερα του αυτισμού και του πολιτικού εξτρεμισμού. Η Warwick είναι η διευθύντρια της οργάνωσης Disability Communities Defending Democracy, που αποσκοπεί στην καταπολέμηση του πολιτικού εξτρεμισμού σε χώρους αναπηρίας.
Η Warwick τόνισε ότι ανέκαθεν η αναπηρία αποτελούσε ανάμεικτο πολιτικό ζήτημα. Η στήριξη των ανάπηρων ατόμων και των θεμάτων αναπηρίας μπορεί να εντοπιστεί σε όλο το πολιτικό φάσμα. Αυτό άλλαξε το 2017, με τη διαμάχη για τη χρηματοδότηση του Medicaid, οπότε και για τα ανάπηρα άτομα έγινε κομματικό ζήτημα. Ταυτόχρονα, άτομα του δεξιού και ακροδεξιού τόξου άρχισαν να δημιουργούν μια πολύ συγκεκριμένη εκδοχή της νευροδιαφορετικότητας και ποιο άτομο μπορεί να χαρακτηριστεί ως “νευροδιαφορετικό”.
“Τον πρώτο καιρό της “εναλλακτικής δεξιάς” (alt-right), τα ιστολόγια προωθούσαν τη νευροδιαφορετικότητα σαν κάτι - είτε ήταν γνήσιο είτε όχι — ότι είμαστε αυτοί οι ιδιαίτεροι τύποι ανθρώπων που είναι διαφορετικοί, και αυτό μας κάνει να γνωρίζουμε καλύτερα από τους υποστηρικτές της παγκοσμιοποίησης, ” δήλωσε η Warwick.
Αυτή η δεξιά εκδοχή της “νευροδιαφορετικότητας” δεν περιλαμβάνει άτομα με νοητική αναπηρία ή οτιδήποτε άλλο απαιτεί σημαντική υποστήριξη για την αναπηρία. Αντίθετα, περιορίζεται στα άτομα των οποίων η διαφορετικότητα μπορεί να αξιοποιηθεί. Η φράση “εργαλειοποιημένος αυτισμός” κατέληξε να αναφέρεται στην έντονη εστίαση και τη βαθιά εμπειρογνωμοσύνη, μαζί με τις κοινωνικές προκλήσεις, όλα αποσκοπώντας την επίτευξη συγκεκριμένων πολιτικών σκοπών.
Η Melanie Penner ήταν στη συγγραφική ομάδα μίας από τις πρώτες δημοσιεύσεις που ερευνούν τη σχέση μεταξύ αυτισμού και ακροδεξιάς. Η Penner είναι αναπτυξιακή παιδίατρος και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο. Ασχολήθηκε πρώτη φορά με το θέμα μετά τη συγκέντρωση του κινήματος «Unite the Right» το 2017 στο Σάρλοτσβιλ της Βιρτζίνια, όπου υποστηρικτές της λευκής υπεροχής, συγκεντρώθηκαν από όλη τη χώρα και διαδήλωσαν με με δάδες και ένας αντιδιαδηλωτής σκοτώθηκε όταν ένας νεοναζί έριξε το αυτοκίνητό του πάνω στο πλήθος.
“Όπως οι περισσότεροι άνθρωποι, είχα σοκαριστεί από αυτό που συνέβη. Αλλά αυτό που ήταν πιο ανησυχητικό για εμένα ήταν οι απόψεις ειδικών που ακούστηκαν μετά, λέγοντας ότι είχαν εντοπίσει συχνές αναφορές στον αυτισμό σε αυτούς τους εξτρεμιστικούς ξενοφοβικούς χώρους,” ανέφερε η Penner.
Η Penner ξεχώρισε μία συγκεκριμένη φράση “εργαλειοποιημένος αυτισμός”. Η ιδέα, δηλαδή, τα άτομα με τη νευροαναπτυξιακή διαταραχή να αξιοποιηθούν για την επίτευξη ακροδεξιών πολιτικών στόχων. Αυτή και άλλοι ερευνητές αποφάσισαν να αναλύσουν πώς χρησιμοποιήθηκε ο όρος “εργαλοειοποιημένος αυτισμός” σε ακροδεξιούς χώρους - ιδιαίτερα στην ακροδεξιά πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης Gab.
“Τα αυτιστικά άτομα στιγματίζονται και χλευάζονται ακόμα σε αυτούς τους χώρους. Αλλά υπάρχει και ένα είδος συμπόνιας και αναγνώρισης των δεξιοτήτων τους,” αναφέρει. Ωστόσο η αναγνώριση αυτή βασίζεται κυρίως σε στερεότυπα.
“Στο άρθρο χρησιμοποιούμε τη φράση “παντοδύναμα εξειδικευμένα άτομα στην τεχνολογία”. Τα αυτιστικά άτομα θεωρείται ότι έχουν αυτές τις δεξιότητες, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους ανθρώπους, που μπορούν να αξιοποιηθούν από αυτές τις ομάδες για την επίτευξη πολιτικών σκοπών ή συγκεκριμένων ενεργειών, όπως η παρακολούθηση ανθρώπων ή το χακάρισμα,” λέει η Penner.
Η Warwick συνέδεσε πιο αναλυτικά τη χρήση του “εργαλειοποιημένου αυτισμού” με το πώς ο Musk που υποστήριζε συχνά ακροδεξιούς σκοπούς εννοιολογεί τον δικό του αυτισμό.
“Ο Elon Musk επιδιώκει να επαναφέρει την άποψη ότι ο αυτισμός είναι μια “αγνή” εκδοχή του Λευκού ανδρισμού. Μια δυναμική επιστροφή στο πνεύμα του Reddit τη δεκαετία του 2010. Γενικά, ότι κάνει ο Elon Musk είναι επιστροφή στο Reddit του 2010. Υπήρχε στην ακροδεξιά αυτή η στάση υπέρ του αυτισμού και της νευροδιαφορετικότητας. Η οποία συχνά είναι ξεκάθαρα ρατσιστική,” συμπληρώνει η Warwick. Ο εργαλειοποιημένος αυτισμός άκμασε στο διαδίκτυο και η Warwick πιστεύει ότι ο Musk είναι αποτέλεσμα αυτής της κουλτούρας.
Η Minaj, από όσο μπορεί να γνωρίζει κανείς, δεν ήταν ούτε στο Gab, ούτε στο 4Chan ή σε κάποιον άλλο ακροδεξιό διαδικτυακό χώρο τη δεκαετία του 2010. Πρόσφατα, άρχισε να ασχολείται ιδιαίτερα με την ακροδεξιά πολιτική. Συχνά υποστηρίζει τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Donald Trump, και ενθαρρύνει αυτήν την περίοδο τους θαυμαστές της- γνωστοί ως Barbz, να υποστηρίξουν το νομοθέτημα SAVE America Act, που θα μπορούσε να εμποδίσει και να δυσκολέψει πολλές γυναίκες και μη λευκά άτομα να ψηφίσουν.
Η Minaj από το 2022 ανέφερε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι είναι νευροδιαφορετική, αν και δεν χρησιμοποίησε αυτή τη λέξη: “Ειλικρινά, νομίζω ότι είναι ένα από τα πιο ντροπιαστικά σημάδια της ΔΕΠΥ. Για πολλά άτομα…Δεν κάνω διάγνωση, απλά σκέφτομαι δυνατά,” είχε γράψει. Τότε δεν φαινόταν να έχει κάποια συγκεκριμένη πολιτική κατεύθυνση.
Η χρήση της λέξης “νευροδιαφορετική” μπορεί να είναι ένας νέος τρόπος να προσδιορίσει η ίδια την ταυτότητά της.
Η Asasamasu λέει ότι δεν έχει κανέανα πρόβλημα να αυτοπροσδιορίζεται η Minaj ως νευροδιαφορετική.
“Δεν είμαι η αστυνομία της νευροδιαφορετικότητας”, είπε.
Ωστόσο βάζει ξεκάθαρα τα όριά της στο να αποκαλεί τον Elon Musk ηγέτη της.
“Όχι. Ξεκάθαρα, όχι.”
*σημ. Ο αγγλικός όρος “neurodivergent” στα ελληνικά αποδίδεται ως “νευροδιαφορετικότητα” και “νευροποικιλότητα”. Το πρώτο συνδέεται περισσότερο με το κοινωνικοπολιτικό κίνημα, ενώ το δεύτερο με το βιολογικό/ιατρικό φαινόμενο των διαφορετικών τρόπων λειτουργίας του εγκεφάλου
Ευλαμπία Αγγέλου
Διερμηνέας Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας
Ανεξάρτητη Ερευνήτρια
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου