Σύμφωνα με το βιβλίο «Ψυχοπαθολογία παιδιών και Εφήβων, Αναπτυξιακή Προσέγγιση» των Ε. Κάκουρου και Κ. Μανιαδάκη (Εκδόσεις Τυπωθήτω, 2005), ο τραυλισμός αναφέρεται στη διαταραχή της φυσιολογικής ροής και της ρυθμικής διαμόρφωσης της ομιλίας (δυσανάλογης για την ηλικία ενός ατόμου). Η διαταραχή αυτή σχετίζεται με τη δυσκολία ελέγχου του μηχανισμού της ομιλίας από το άτομο και παρουσιάζεται σε όλους τους πολιτισμούς από το πανάρχαια χρόνια. Νεώτερες προσωπικότητες της ιστορίας με τραυλισμό ήταν ο βασιλιάς Γεώργιος ΣΤ’ της Αγγλίας, ο Winston Churchill, o Lenin, o Theodore Roosevelt, ενώ από τον καλλιτεχνικό χώρο αναφέρονται οι ηθοποιοί Marilyn Monroe και ο τραγουδιστής Mell Tillis (Silverman 1992).
Σύμφωνα με το ίδιο βιβλίο, σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό που οι γονείς ονομάζουν τραυλισμό ή «κόλλημα» στην ομιλία του παιδιού είναι πιθανό να αφορά φυσιολογικές δυσκολίες στη ροή της ομιλίας. Αν καμιά φορά το παιδί επαναλαμβάνει το πρώτο γράμμα (σ-σ-σ-σήκω), την πρώτη συλλαβή (θε-θε-θε-θέλω) ή ολόκληρη τη λέξη (όταν- όταν – όταν), δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τραυλίζει. Οι επαναλήψεις, οι παύσεις και η γενική σύγχυση στη «σκέψη και ομιλία», σε πολλές περιπτώσεις είναι φυσιολογικές αντιδράσεις. Κατά την προσχολική ηλικία, τα παιδιά έχουν πολλές εμπειρίες για τις οποίες θέλουν να μιλήσουν χωρίς όμως να μπορούν πάντα να χρησιμοποιήσουν πολλές λέξεις ταυτόχρονα, προκειμένου να εκφραστούν άνετα. Είναι λοιπόν πιθανόν, ορισμένα συμπτώματα του τραυλισμού να παρουσιάζονται σε κάποιο παιδί χωρίς ωστόσο να υπάρχει πραγματικό πρόβλημα. Ο ειδικός είναι αυτός που μπορεί να διακρίνει τη φυσιολογική δυσκολία στη ροή της ομιλίας από τη διαταραχή του τραυλισμού.
Όπως αναφέρουν οι Ε. Κάκουρος και Κ. Μανιαδάκη, στις περιπτώσεις που ο τραυλισμός δεν αντιμετωπίζεται με κάποια θεραπευτική αγωγή, είναι πιθανόν η δυσκολία του παιδιού στην ομιλία να επιδεινώνεται προοδευτικά. Ενώ αρχικά το παιδί μπορεί να συναντά περισταστικά μόνο κάποιες δυσκολίες στη ροή του λόγου, αυτές οι δυσκολίες στη συνέχεια γίνονται πιο σοβαρές και αργότερα εδραιώνονται ώσπου να εκδηλώνεται τελικά τραυλισμός σε μόνιμη βάση. Η εξέλιξη του τραυλισμού περνά βασικά από 4 φάσεις :
Α΄ Φάση : καλύπτει την περίοδο της προσχολικής ηλικίας. Ο τραυλισμός είναι περιστασιακός και εμφανίζεται συνήθως σε καταστάσεις όπου το παιδί είναι ταραγμένο ή βιάζεται να πει πολλά. Ο τραυλισμός μπορεί να εκδηλώνεται με την επανάληψη συλλαβών ή λέξεων, συνήθως στην αρχή μιας φράσης. Στη φάση αυτή, οι δυσκολίες του παιδιού δεν δημιουργούν πάντα κάποια ιδιαίτερη ανησυχία.
Β’ Φάση : καλύπτει την περίοδο της σχολικής ηλικίας. Τώρα πια ο τραυλισμός αποτελεί χρόνιο πρόβλημα, εμφανίζεται με μεγαλύτερη επιμονή και μπορεί να εκδηλωθεί σε πολλές καταστάσεις. Σε αυτή τη φάση το παιδί αντιλαμβλανεται τον εαυτό του ως άτομο με τραυλισμό.
Γ’ Φάση: η συμπεριφορά του ατόμου που τραυλίζει διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται. Το άτομο αρχίζει να πιστεύει πως συγκεκριμένοι φθόγγοι, συλλαβές ή λέξεις μπορεί να του δημιουργούν ιδιαίτερες δυσκολίες. Γι’ αυτό αρχίζει να αποφεύγει τη χρήση ορισμένων λέξεων και γίνεται ευερέθιστο σε αναφορές σχετικά με το πρόβλημά του.
Δ’ Φάση: το άτομο αρχίζει να αποφεύγει καταστάσεις όπου μπορεί να προκληθεί για να μιλήσει. Σε ορισμένες καταστάσεις, όταν υποψιαστεί πως είναι πιθανό να χρειαστεί να μιλήσει, τότε το διακατέχει φόβος. Προς το τέλος της εφηβείας, το άτομο που τραυλίζει αρχίζει να νιώθει πως το πρόβλημά του το οδηγεί ολοένα και συχνότερα σε αμηχανία.
Σύμφωνα με το βιβλίο «Βασικά στοιχεία Κλινικής Ψυχιατρικής» του Ν. Μάνου, ο επιπολασμός του τραυλισμού είναι περίπου 1 % και η διαταραχή είναι πιο συχνή στα αγόρια από ότι στα κορίτσια σε αναλογόα 3 :1. Η έναρξη της διαταραχής είναι μεταξύ 2 και 7 ετών (στο 98 % των περιπτώσεων αρχίζει πριν την ηλικία των 10 ετών). Είναι σημαντικόοτι μελέτες δείχνουν οτι το 80 % των ατόμων με τραυλισμό αποκαθίστανται πριν την ηλικία των 16 ετών (το 60 % από μόνα τους)
Σύμφωνα με το Διαγνωστικό Εγχειρίδιο DSM -IV , προτείνονται 3 κριτήρια για τη διάγνωση του τραυλισμού :
Α. Διαταραχή της φυσιολογικής ροής και της ρυθμικής διαμόρφωσης της ομιλίας (δυσανάλογης για την ηλικία του ατόμου), η οποία χαρακτηρίζεται από τη συχνή παρουσία ενός ή περισσοτέρων από τα ακόλουθα :
ü Επαναλήψεις ήχων και συλλαβών
ü Επιμηκύνσεις ήχων
ü Επιφωνήματα
ü Διακοπτόμενες λέξεις (πχ παύσεις μέσα σε μια λέξη)
ü Ηχηρές ή σιωπηλές αναστολές (γεμάτες ή κενές παύσεις της ομιλίας)
ü Περιφράσεις (υποκαταστάσεις λέξεων για την αποφυγή προβληματικών λέξεων).
ü Παραγωγή λέξεων με υπέρμετρη φυσική ένταση
ü Επαναλήψεις ολόκληρων μονοσύλλαβων λέξεων (πχ «το –το –το – το είδα»).
Β. Η διαταραχή της ροής παρεμποδίζει τη σχολική ή επαγγελματική απόδοση ή την κοινωνική επικοινωνία.
Γ. Αν υπάρχει κινητικό ελάττωμα του λόγου ή αισθητηριακό ελάττωμα, οι δυσκολίες της ομιλίας είναι μεγαλύτερες από αυτές που συνήθως συνοδεύουν αυτά τα προβλήματα.
Ενδιαφέρουσες πληροφορίες σχετικά με τον τραυλισμό μπορείτε να βρείτε στα βιβλία: «Τραυλισμός. Η φύση και η αντιμετώπισή του στα παιδιά και στους εφήβους» των Ε. Κάκουρου και Κ. Μανιαδάκη, των εκδόσεων Τυπωθήτω,
«Ειδική παιδαγωγική των προβλημάτων λόγου και ομιλίας», του Γ. Δράκου, Εκδόσεις Ατραπός, 2003.
Για τους μικρούς αναγνώστες, ένα πολύ ωραίο βιβλίο είναι "Το Κου-κουνελάκι- τα όνειρα δίνουν λύσεις" της Ρεϊσογλου Κατερίνας από τις εκδόσεις Στρατής.
Το "Help Me To Speak" ένα πολύ ωραίο ντοκιμαντέρ για τον τραυλισμό μπορείτε να το παρακολουθήσετε εδώ και το δεύτερο μέρος εδώ. Επίσης, συμβουλές για ενήλικες που τραυλίζουν υπάρχουν στο 55λεπτο video "If You Stutter: Advice for Adults".
Τέλος, μια διαφορετική σελίδα που παρουσιάζει την καθημερινότητα με τον τραυλισμό με μια πολύ χιουμοριστική προσέγγιση είναι η Stuttering is Cool
Μερικές φορές η συνάντησή μας με κάποιο άτομο με προβλήματα όρασης συνοδεύεται από αμηχανία και διστακτικότητα, όχι επειδή δεν έχουμε διάθεση να συναναστραφούμε μαζί του, αλλά κυρίως γιατί δεν γνωρίζουμε πώς μπορούμε να το προσεγγίσουμε. Τα πράγματα είναι αρκετά απλά….
Συμβουλές για την ανάπτυξη των ικανοτήτων του τυφλού παιδιού, ώστε να κατακτήσει το δικαίωμα συμμετοχής του στη ζωή, το συντομότερο δυνατόν και να αποκτήσει, μεγαλώνοντας, την ανεξαρτησία του.
(Πληροφορίες από ενημερωτικό φυλλάδιο του Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών, ΚΕΑΤ για την ανάπτυξη των ικανοτήτων του τυφλού παιδιού.)
ü Μάθετέ του να περπατάει μόνο του, στην ίδια ηλικία που περπατά ένα παιδί με κανονική όραση.
ü Γνωρίστε του σταδιακά τους χώρους του σπιτιού και μάθετέ του να κινείται μέσα σε αυτό με άνεση. Εξασκήστε το να διακρίνει με την αφή, τις υφές των αντικειμένων (υφάσματα, χαρτιά κλπ), τα μεγέθη και το βάρος. Ευαισθητοποιήστε την ακοή του ώστε να αναγνωρίζει τους ήχους πχ φωνές ζώων, πουλιών, ήχους πόλης, υπαίθρου κτλ
ü Γνωρίστε του το σώμα και μάθετέ του να ντύνεται, να ξεντύνεται, να φορά τα παπούτσια του και να δένει τα κορδόνια του, να πλένεται κτλ
ü Εξηγείστε του λεπτομερώς τον τρόπο να χρησιμοποιεί σωστά το κουτάλι, το πιρούνι και αργότερα το μαχαίρι, ώστε να μπορεί να τρώει μόνο του.
ü Όπως για όλα τα παιδιά, έτσι και για το τυφλό παιδί το παιχνίδι είναι ανάγκη. Δυστυχώς δύσκολα συμμετέχει σε παιχνίδια βλεπόντων. Είναι απαραίτητο λοιπόν να του μάθουμε να παίζει παιχνίδια που απαιτούν την χρησιμοποίηση της ακοής και της αφής πχ τυφλόμυγα, κρυφτό, παιχνίδια στην παιδική χαρά, επιτραπέζια προσαρμοσμένα για τυφλά παιδιά.
ü Να παρακολουθείτε προσεκτικά τη στάση του σώματός του και απαιτήστε να έχει την ίδια στάση με τους βλέποντες. Θυμηθείτε ότι πρέπει να του εξηγείτε και να του δείχνετε το σωστό τρόπο, αφού το τυφλό παιδί δεν έχει την δυνατότητα της παρατήρησης και της μίμησης. Μη του επιτρέπετε να κάνει παράξενες κινήσεις διότι είναι πολύ πιο ευάλωτο από άλλους στην απόκτηση κακών συνηθειών.
ü Προσέχετε λοιπόν να μην κουνάει αριστερά –δεξιά το κεφάλι, να μην κινεί το σώμα του μπρος – πίσω, να μην είναι σκυφτό, να μην κάθεται μαζεμένο σαν κουβάρι, να μην ξαπλώνει στο θρανίο ή στο τραπέζι, να στρέφει το πρόσωπό του προς το μέρος του συνομιλητή του.
ü Παρακινείστε το να περπατάει πολύ. Η αισθητηριακή του μειονεξία το προδιαθέτει να μένει στην ίδια θέση, χωρίς να κινείται ή να κινείται πολύ αργά. Δημιουργήστε τις συνθήκες συμμετοχής του σε ομαδικά παιχνίδια ή αθλητικές δραστηριότητες με άλλα παιδιά που έχουν προβλήματα όρασης (χορός, ποδόσφαιρο, τζούντο, κολύμβηση, ιππασία).
ü Η συμμετοχή του σε δουλειές του σπιτιού είναι απαραίτητη. Παρακινείστε το από πολύ μικρό να τακτοποιεί τα προσωπικά του αντικείμενα σε συρτάρια και ράφια, να κρεμάει τα ρούχα του σε κρεμάστρες στη ντουλάπα. Αρχικά ορίστε του ένα χώρο αποκλειστικά δικό του και απαιτήστε να τον διατηρεί καθαρό και τακτοποιημένο. Μεγαλώνοντας, το ίδιο πρέπει να φροντίζει και για τους υπόλοιπους χώρους του σπιτιού.
ü Βοηθήστε το να αναπτύξει δεξιότητες των χεριών με εύκολες χειροτεχνίες, χαρτοκοπτική, πλέξιμο, πλαστελίνη –πηλό, κατασκευές με τουβλάκια συναρμολόγησης.
ü Μην το αφήνετε στη σιωπή. Η επικοινωνία του μαζί σας είναι κυρίως δια μέσω του λόγου. Από την φωνή σας θα νιώσει την τρυφερότητα, την στοργή αλλά και την στενοχώρια ή το θυμό σας. Όταν μάθει να μιλάει, να το ρωτάτε για αυτά που ακούει, για αυτά που το περιτριγυρίζουν. Μην κουράζεστε να απαντάτε σε ερωτήσεις.
ü Προσέχετε τις συζητήσεις που γίνονται μπροστά του. Το τυφλό παιδί, ελλείψει άλλων στοιχείων, επικεντρώνει την προσοχή του στα ακούσματα και καταγράφει στη μνήμη του, πολύ περισσότερα από όσα οι βλέποντες, τα οποία γίνονται αντικείμενο των σκέψεών του, για μεγάλο χρονικό διάστημα.
ü Είναι σημαντικό να είναι διαρκώς απασχολημένο, είτε με παιχνίδι είτε νε εργασία.
ü Εξασκήστε τη μνήμη του. Μεγαλώνοντας θα χρειαστεί να την χρησιμοποιεί πάρα πολύ. Βάζετέ το να αφηγείται διάφορες ιστορίες που του έχετε διαβάσει νωρίτερα.
ΜΗΝ ΞΕΧΝΑΤΕ !
Το τυφλό παιδί είναι προορισμένο να ζήσει ανάμεσα σε βλέποντες. Προετοιμάστε το σωστά για να μπορέσει να διεκδικήσει ίσο είναι δυνατόν την ισότιμη μεταχείριση από τους βλέποντες, χωρίς να αισθάνεται μειονεκτικά λόγω της έλλειψης ή των προβλημάτων όρασης !
