Τα social media έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των εφήβων. Το ερώτημα που απασχολεί πλέον τις κυβερνήσεις, τους επιστήμονες και τους γονείς δεν είναι εάν τα παιδιά βρίσκονται online, αλλά από ποια ηλικία συνδέονται, με ποιους όρους και ποιος τελικά έχει την ευθύνη για την ασφάλειά τους στον ψηφιακό κόσμο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το EU KIDS Act για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, η οποία για πρώτη φορά επιχειρεί να δημιουργήσει μια κοινή «σκάλα» πρόσβασης στα social media σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Προκρίνεται ένα νομικό καθεστώς, όπου θα απαγορεύει τη δημιουργία λογαριασμού social media για άτομα κάτω από την ηλικία των δεκατριών χρονών, ελεγχόμενη πρόσβαση από τα 13 έως τα 15 και αυτόνομος λογαριασμός από τα 15 και μετά.
Ο Δημήτρης Κιρμικίρογλου, Γενικός Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, σημειώνει στο ΒΗΜΑ πως «χρειάζονται τρία πράγματα ταυτόχρονα. Πρώτον, αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας. Γι’ αυτό το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανέπτυξε την εφαρμογή Kids Wallet. Δεύτερον, ασφάλεια ενσωματωμένη στον σχεδιασμό των πλατφορμών. Και τρίτον, ενιαία ευρωπαϊκή προσέγγιση με ουσιαστικές κυρώσεις, ενιαίο ευρωπαϊκό όριο ηλικίας και υποχρεωτική επαλήθευση».
Για τα παιδιά 13 και 14 ετών, το EU KIDS Act προβλέπει περιορισμένους λογαριασμούς που θα δημιουργούνται και θα εποπτεύονται από γονέα ή κηδεμόνα, με ενεργοποιημένα εργαλεία γονικού ελέγχου, έγκριση επαφών και ημερήσιο όριο χρήσης έως μία ώρα. Από τα 15 και μετά ο έφηβος θα μπορεί να δημιουργεί δικό του λογαριασμό, αλλά η πλατφόρμα θα πρέπει να πληροί ορισμένες υποχρεωτικές προδιαγραφές ασφάλειας.
Τα παιδιά μπαίνουν στα social media πολύ πριν από τα 15
Η μεγάλη έρευνα της ιρλανδικής ρυθμιστικής αρχής Coimisiún na Meán, η οποία πραγματοποιήθηκε σε 1.002 παιδιά ηλικίας 9-17 ετών και στους γονείς ή κηδεμόνές τους, καταγράφει ότι το 60% των παιδιών έχει ήδη λογαριασμό σε social media.
Μάλιστα, ένα στα τέσσερα παιδιά από εννιά έως έντεκα ετών έχει προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Όσο μεγαλύτερη η ηλικία, τόσο περισσότερα παιδιά έχουν προφίλ στα social media.
Ειδικότερα, το 64% των 12-13χρονων, το 83% των 14-15χρονων και το 90% των 16-17χρονων.
Για ένα σημαντικό μέρος των παιδιών η είσοδος στα κοινωνικά δίκτυα έχει ήδη γίνει αρκετά χρόνια πριν από την ηλικία που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει πλέον για αυτόνομη χρήση. Snapchat και TikTok βρίσκονται στην κορυφή μεταξύ των εφαρμογών που χρησιμοποιούν συχνότερα τα παιδιά της έρευνας, με 30% και 29% αντίστοιχα.
Ένα στα τρία παιδιά είχε μια εμπειρία που το αναστάτωσε
Η μεγαλύτερη χρήση των social media συνεπάγεται μεγαλύτερη έκθεση σε ψηφιακούς κινδύνους. Ένα στα τρία παιδιά (33%) ανέφερε ότι είχε αναστατωθεί από κάτι που συνέβη στον ψηφιακό κόσμο.
Περισσότερα από τέσσερα στα δέκα παιδιά 9-17 ετών ήρθαν αντιμέτωπα με προσβλητικό περιεχόμενο.
Παράλληλα, το 9% είχε λάβει τουλάχιστον ένα μήνυμα σεξουαλικού περιεχομένου, με το ποσοστό να φτάνει στο 20% μεταξύ των 16-17χρονων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι οι έφηβοι 13-18 ετών περνούν κατά μέσο όρο 4,5 ώρες ημερησίως μπροστά σε οθόνες τις σχολικές ημέρες και 6,1 ώρες τα Σαββατοκύριακα. Η διευρυμένη χρήση των social media επιφέρει δυσκολίες στον ύπνο και στρες.
Γιατί απαγόρευση στα 15 έτη;
Η Ελλάδα, από τις πρώτες χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είχε αποφασίσει να κινηθεί προς μια συστηματικότερη νομική ρύθμιση. Το ελληνικό σχέδιο προβλέπει εφαρμογή από τη 1η Ιανουαρίου 2027, με περιορισμό της πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών και υποχρέωση των πλατφορμών να διαθέτουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας.
Μιλώντας στο «ΒΗΜΑ», ο Γενικός Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης Δημήτρης Κιρμικίρογλου υποστηρίζει ότι η επιλογή της συγκεκριμένης ηλικίας στηρίζεται στα πορίσματα της επιστημονικής κοινότητας για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των εφήβων και τις επιπτώσεις της πρώιμης έκθεσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, από τη διαταραχή του ύπνου και της συγκέντρωσης έως τα φαινόμενα εθισμού.
Κατά τον ίδιο, η ηλικία των 15 ετών ισορροπεί «ανάμεσα στην ανάγκη προστασίας και στο δικαίωμα των εφήβων στη σταδιακή, ασφαλή ψηφιακή συμμετοχή».
«Ένα όριο χωρίς επαλήθευση μένει στα χαρτιά»
Το κρίσιμο ζήτημα είναι πώς θα εφαρμοστεί ένα τέτοιο όριο όταν σήμερα ένα παιδί μπορεί απλώς να πληκτρολογήσει μια ψευδή ημερομηνία γέννησης.
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει ότι η απλή δήλωση ηλικίας δεν θα αρκεί. Η επαλήθευση θα πρέπει να γίνεται μέσω πιστοποιημένων λύσεων, χωρίς οι ίδιες οι πλατφόρμες να αποκτούν πρόσβαση στην ταυτότητα του χρήστη. Η Επιτροπή περιγράφει ένα σύστημα «zero knowledge proof», μέσω του οποίου η υπηρεσία μαθαίνει μόνο αν κάποιος βρίσκεται πάνω ή κάτω από το απαιτούμενο ηλικιακό όριο.
Στο ίδιο ακριβώς σημείο στέκεται και ο Δ. Κιρμικίρογλου. «Ένα όριο χωρίς επαλήθευση μένει στα χαρτιά», σημειώνει. Κατά τον ίδιο, όμως, η επαλήθευση ηλικίας αποτελεί μόνο ένα από τα τρία κομμάτια του παζλ. Τα άλλα δύο είναι η «ασφάλεια ενσωματωμένη στον σχεδιασμό» των πλατφορμών, αλλά και μια ενιαία ευρωπαϊκή προσέγγιση. «Οι αλγόριθμοι, οι ειδοποιήσεις, οι μηχανισμοί επιβράβευσης δεν μπορούν να είναι σχεδιασμένοι για να αιχμαλωτίζουν την προσοχή ανηλίκων», αναφέρει, προσθέτοντας ότι «απέναντι σε παγκόσμιες πλατφόρμες, είκοσι επτά διαφορετικές εθνικές λύσεις είναι καταδικασμένες σε αναποτελεσματικότητα».
Δεν είναι μόνο θέμα ηλικίας
Η Επιτροπή προτείνει να απαγορευτούν για ανήλικους πρακτικές σχεδιασμού που ενθαρρύνουν την καταναγκαστική ή υπερβολική χρήση όπως η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου, ειδοποιήσεις που αποσκοπούν στην επιστροφή του χρήστη στην εφαρμογή, «επιβραβεύσεις» που ενισχύουν τη μαζική δημοσίευση και πρακτικές που «τιμωρούν» τον χρήστη όταν δεν επιστρέφει καθημερινά στην εκάστοτε πλατφόρμα.
Για τους ανήλικους, οι αλγόριθμοι προτάσεων θα πρέπει επίσης να σχεδιάζονται με προτεραιότητα την ασφάλεια και όχι τη μεγιστοποίηση του χρόνου που περνούν οι χρήστες. Μάλιστα, προβλέπονται κυρώσεις που μπορούν να φτάσουν έως το 6% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου τζίρου των ψηφιακών πλατφορμών.
Η Ursula von der Leyen υπογράμμισε πως δεν είναι μόνο πότε «επιτρέπουμε στους ανηλίκους να έχουν πρόσβαση στα social media», αλλά πότε και με ποιον τρόπο επιτρέπουμε στα social media να έχουν πρόσβαση στους ανηλίκους.
Τα παιδιά κατά – οι γονείς υπέρ της απαγόρευσης
Βέβαια, τα ίδια τα παιδιά εμφανίζονται επιφυλακτικά απέναντι στις απαγορεύσεις. Στην έρευνα της Coimisiún na Meán, το 67% των παιδιών θεωρεί ότι μια απαγόρευση κάτω των 16 μπορεί να μη λειτουργήσει επειδή οι ανήλικοι θα βρουν τρόπους να το παρακάμψουν.
Από την άλλη πλευρά, οι γονείς εμφανίζονται θετικότεροι απέναντι σε έναν περιορισμό. Σχεδόν επτά στους δέκα (67%) εκτιμούν ότι η απουσία social media θα ωφελούσε την ψυχική υγεία του παιδιού του και την ασφάλειά του. Την ίδια στιγμή, σχεδόν οι μισοί συμφωνούν ότι η εκπαίδευση μπορεί να είναι προτιμότερη από μια απαγόρευση.
«Η ρύθμιση θέτει το πλαίσιο, αλλά η κριτική σκέψη είναι η πιο ανθεκτική προστασία», λέει στο «ΒΗΜΑ» ο Δ. Κιρμικίρογλου. Η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, όπως αναφέρει, καταρτίζει Εθνική Στρατηγική για τον Γραμματισμό στα Μέσα. «Στόχος μας δεν είναι παιδιά αποκομμένα από το διαδίκτυο, αλλά παιδιά που ξέρουν να διακρίνουν την πληροφορία από την παραπληροφόρηση και να θέτουν τα δικά τους όρια».
Η νέα «ψηφιακή ενηλικίωση»
Το όριο των 15 ετών είναι ίσως το πιο εύκολα αντιληπτό στοιχείο της νέας ευρωπαϊκής πρότασης. Δεν είναι όμως και το σημαντικότερο.
Η πραγματική αλλαγή βρίσκεται στη μετατόπιση της ευθύνης. Μέχρι σήμερα η συζήτηση επικεντρωνόταν συχνά στο αν οι γονείς μπορούν να ελέγξουν το κινητό ενός παιδιού ή στο αν ένα παιδί είναι αρκετά ώριμο ώστε να χρησιμοποιεί το TikTok ή το Instagram.
Το KIDS Act επιχειρεί να αντιστρέψει το ερώτημα. Είναι η ίδια η πλατφόρμα αρκετά ασφαλής ώστε να επιτρέπεται να χρησιμοποιείται από ένα παιδί;
Το αν η ευρωπαϊκή πρόταση θα καταφέρει τελικά να μειώσει τους κινδύνους θα εξαρτηθεί από το εάν μπορεί να εφαρμοστεί αξιόπιστα η επαλήθευση, να ελεγχθούν οι αλγόριθμοι και τα εθιστικά χαρακτηριστικά και να αποκτήσουν παιδιά και γονείς τις δεξιότητες για να κινούνται με μεγαλύτερη ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο.
Γιατί η «ψηφιακή ενηλικίωση» δεν είναι μόνο η στιγμή που ένα παιδί αποκτά το πρώτο δικό του ψηφιακό προφίλ. Είναι και το ερώτημα για το σε τι είδους ψηφιακό περιβάλλον μπορεί να ενταχθεί.
Πηγή: Το Βήμα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου