Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο οι πατέρες που έχουν ΔΕΠΥ να γίνονται ιδιαίτερα αυστηροί με τους γιους τους, οι οποίοι επίσης έχουν ΔΕΠΥ. Είναι κάτι κατανοητό, αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά επιζήμιο — τόσο για τη σχέση πατέρα-γιου όσο και για την αυτοεκτίμηση του παιδιού, αλλά και για τη διαδικασία ανάπτυξης δεξιοτήτων. Αντί να φωνάζετε, να τιμωρείτε ή να κάνετε κηρύγματα, αφιερώστε χρόνο για να κατανοήσετε αυτές τις συνηθισμένες εκδηλώσεις της ΔΕΠΥ στα αγόρια και προσαρμόστε ανάλογα τη συμπεριφορά σας.
Η ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας) έχει ισχυρή γενετική βάση, πράγμα που σημαίνει ότι οι πατέρες με ΔΕΠΥ που μεγαλώνουν γιους —και είναι πολλοί— ανατρέφουν παιδιά που έχουν και εκείνα ΔΕΠΥ. Μερικές φορές, αυτή η σύνδεση λειτουργεί ως δεσμός. Συχνότερα, όμως, οι παρερμηνείες του πατέρα σχετικά με τη ΔΕΠΥ ή τα δικά του προσωπικά βιώματα περιπλέκουν την κατάσταση — και βλάπτουν τη σχέση πατέρα-γιου. Όταν παρατηρώ κάτι τέτοιο, ξεκινώ διασφαλίζοντας ότι οι πατέρες κατανοούν αυτές τις 10 βασικές αλήθειες για τη ΔΕΠΥ στα αγόρια.
1. Φαρμακευτική αγωγή για τη ΔΕΠΥ + Πρακτικές στρατηγικές = Η πιο αποτελεσματική παρέμβαση : Τα φάρμακα για τη ΔΕΠΥ είναι τα πιο καλά μελετημένα και τα πιο ασφαλή φάρμακα στον τομέα της ψυχιατρικής. Εάν έχει προταθεί να ξεκινήσει ο γιος σας φαρμακευτική αγωγή για τη ΔΕΠΥ και εσείς αρνηθείτε —είτε επειδή δεν έχετε ενημερωθεί επαρκώς είτε επειδή έχετε λάβει λανθασμένες πληροφορίες—, πρέπει να γνωρίζετε το εξής: Αν στερήσετε από τον γιο σας την κατάλληλη θεραπεία, εκείνος δεν θα μπορέσει να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του στη μάθηση, οι κοινωνικές του σχέσεις θα επηρεαστούν αρνητικά, ενώ θα διατρέχει επίσης μεγαλύτερο κίνδυνο για προβλήματα κατάχρησης ουσιών και ατυχήματα. Τα φάρμακα για τη ΔΕΠΥ είναι ασφαλή· μπορεί να μην είναι αποτελεσματικά για όλα τα παιδιά, ωστόσο αποτελούν ουσιαστικό μέρος του θεραπευτικού πλάνου για τα περισσότερα από αυτά.
2. Η ΔΕΠΥ αποτελεί αναπτυξιακή καθυστέρηση των εκτελεστικών λειτουργιών : Όταν ένα άτομο έχει ΔΕΠΥ, ο προμετωπιαίος φλοιός —το τμήμα του εγκεφάλου που ελέγχει τις εκτελεστικές λειτουργίες— αναπτύσσεται πιο αργά (κατά 2 έως 3 χρόνια) σε σχέση με τον υπόλοιπο εγκέφαλο. Αν ο γιος σας είναι 11 ετών, η ηλικία των εκτελεστικών του λειτουργιών αντιστοιχεί, στην πραγματικότητα, σε ηλικία 8 ή 9 ετών. Ο προμετωπιαίος φλοιός τελικά καλύπτει τη διαφορά, ωστόσο, για τους περισσότερους ανθρώπους με ΔΕΠΥ, οι επιπτώσεις παραμένουν και κατά την ενήλικη ζωή.
3. Η νοημοσύνη δεν έχει καμία σχέση με τη ΔΕΠΥ : Ακούω πατέρες να λένε φράσεις όπως: «Είναι τόσο έξυπνος· δεν καταλαβαίνω γιατί συνεχίζει να κάνει τα ίδια λάθη ξανά και ξανά», ή «Είναι τόσο έξυπνος. Πώς γίνεται να φτιάχνει τόσο περίπλοκες κατασκευές στο Minecraft, αλλά να μην μπορεί να κάνει μια διαίρεση;». Η ΔΕΠΥ δεν έχει καμία σχέση με τη νοημοσύνη, και η νοημοσύνη δεν έχει καμία σχέση με τις εκτελεστικές λειτουργίες. Να το έχετε αυτό κατά νου. Μην επαινείτε τον γιο σας επειδή είναι έξυπνος, καθώς η νοημοσύνη είναι κάτι με το οποίο γεννιέται κανείς, δεν απαιτεί καμία προσπάθεια. Θέλουμε να τον επαινούμε για πράγματα που απαιτούν προσπάθεια και είναι χρήσιμα για τους άλλους ανθρώπους.
4. Η ΔΕΠΥ δυσχεραίνει τη συναισθηματική ρύθμιση : Αν ο γιος σας δυσκολεύεται κατά καιρούς να ελέγξει τα συναισθήματά του ή τείνει να αντιδρά υπερβολικά, να ξέρετε ότι αυτό αποτελεί ένα απολύτως φυσιολογικό χαρακτηριστικό της ΔΕΠΥ. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται συχνότερα σε παιδιά με τον παρορμητικό τύπο ΔΕΠΥ. Αυτό που θέλω να κατανοήσετε είναι ότι οι δεξιότητες συναισθηματικής ρύθμισης του παιδιού δεν πρόκειται να βελτιωθούν μέσω τιμωριών ή κηρυγμάτων. Δεν εννοώ ότι δεν πρέπει να τον κάνετε να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του. Φυσικά και πρέπει να τον διδάξετε ποια είναι η αναμενόμενη συμπεριφορά όσον αφορά την έκφραση των συναισθημάτων, με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία του. Το σημαντικότερο όμως είναι να μην προσπαθείτε να κάνετε λογική συζήτηση μαζί του την ώρα που είναι έντονα φορτισμένος ή αναστατωμένος. Σε μια τέτοια κατάσταση το παιδί δεν είναι σε θέση να μάθει, ενώ το πιθανότερο είναι ότι, με τη στάση σας, απλώς επιδεινώνετε το πρόβλημα. Περιμένετε μέχρι να ηρεμήσει, καθώς τότε είναι που μπορεί να σας ακούσει και να διδαχθεί από εσάς.
5. Η έντονη αντίδραση στην κριτική δεν είναι σκόπιμη : Τα άτομα με ΔΕΠΥ τείνουν να αντιδρούν πολύ έντονα σε οτιδήποτε εκλαμβάνουν ως κριτική — είτε πρόκειται όντως για κριτική είτε όχι. Υπάρχει ένας όρος γι’ αυτό, που ονομάζεται «Δυσφορία Ευαισθησίας στην Απόρριψη» (Rejection Sensitive Dysphoria). Αν ο γιος σας γίνεται ευαίσθητος ή νιώθει εύκολα ότι απορρίπτεται, να θυμάστε ότι αυτό αποτελεί μέρος της ΔΕΠΥ. Τα παιδιά με ΔΕΠΥ τείνουν να βιώνουν έντονα συναισθήματα. Αν αντιδράσει έντονα σε κάτι που λέτε, το εκλαμβάνει ως κριτική, ακόμα κι αν αυτή δεν ήταν η πρόθεσή σας. Σκεφτείτε το ενδεχόμενο να θίξετε το θέμα κάποια άλλη στιγμή ή να αλλάξετε τις λέξεις που χρησιμοποιείτε. Όταν χρειάζεται να δώσετε εποικοδομητική ανατροφοδότηση, κάντε το όταν το παιδί είναι ήρεμο. Ξεκινήστε επιβραβεύοντάς το και αναγνωρίζοντας όσα έχει κάνει σωστά, προτού προχωρήσετε στην εποικοδομητική κριτική, καθώς αυτό θα το βοηθήσει να σας ακούσει καλύτερα.
6. Τα αγόρια με ΔΕΠΥ αντιμετωπίζουν δυσκολίες στις κοινωνικές δεξιότητες : Αν ο γιος σας δυσκολεύεται να κάνει ή να διατηρήσει φίλους, ίσως ακούσετε να λένε ότι δυσκολεύεται να «διαβάσει» τα κοινωνικά σήματα. Μακάρι να ήταν τόσο απλό· το ζήτημα είναι πολύ πιο βαθύ. Πολλά αγόρια με ΔΕΠΥ δεν μαθαίνουν τις κοινωνικές πληροφορίες με διαισθητικό τρόπο από μικρή ηλικία. Πρέπει να τα βοηθήσουμε να αναπτύξουν την ικανότητα να υιοθετούν την οπτική των άλλων — να κατανοούν, δηλαδή, τις σκέψεις και τα συναισθήματα των γύρω τους, καθώς και το πώς γίνονται τα ίδια αντιληπτά από τους άλλους, ανάλογα με το πλαίσιο της κατάστασης. Το πιο χρήσιμο πράγμα που μπορείτε να κάνετε είναι να του διδάξετε τη σημασία του πλαισίου και το πώς οι άλλοι ενδέχεται να ερμηνεύσουν τη συμπεριφορά του με βάση αυτό το πλαίσιο.
7. Η έλλειψη σεβασμού και το ψέμα δεν είναι πάντα σκόπιμα : Αν ο γιος σας έχει την τάση να φέρεται με ασέβεια και να λέει ψέματα, να ξέρετε ότι δεν το κάνει από κακία. Πιθανότατα πρόκειται για μια παρορμητική αντίδραση στη μετάβαση από μια δραστηριότητα που του αρέσει σε μια άλλη που δεν προτιμά, ή πηγάζει από την αίσθησή του ότι δέχεται κριτική. Όταν εκλαμβάνετε την έλλειψη σεβασμού ως προσωπική επίθεση και αρχίζετε να διαπληκτίζεστε μαζί του, στην πραγματικότητα επιδεινώνετε την κατάσταση. Το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε είναι να μην αντιδράσετε και να μην δώσετε σημασία. Αργότερα, όταν θα είναι ήρεμος, εξηγήστε του ότι η έλλειψη σεβασμού δεν είναι αποδεκτή και ότι δεν φερόμαστε έτσι στα μέλη της οικογένειάς μας. Αν και μπορεί να μην το δείχνει, είναι πιθανό να νιώθει ντροπή για τη συμπεριφορά του και να αισθάνεται τύψεις. Μπορεί να κλειστεί στον εαυτό του και να αποφύγει να ζητήσει συγγνώμη, ακριβώς εξαιτίας αυτής της ντροπής.
8. Οι αντιδράσεις σας ενισχύουν τις αρνητικές συμπεριφορές : Πολλοί πατέρες αγοριών με ΔΕΠΥ ενισχύουν, χωρίς να το γνωρίζουν, τις αρνητικές συμπεριφορές —είτε πρόκειται για την πρόκληση ενός αδελφού είτε για κάποια ενοχλητική πράξη με σκοπό την προσέλκυση προσοχής— αντιδρώντας σε αυτές. Όταν αντιδράτε, στέλνετε στον γιο σας το μήνυμα: «Αν συμπεριφερθείς με αυτόν τον τρόπο, θα σου δώσω προσοχή». Για πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ, η αρνητική προσοχή είναι προτιμότερη από την έλλειψη προσοχής, επομένως το παιδί θα επιδιώξει να λάβει ό,τι μπορεί από εσάς. Αυτό που θέλουμε να του διδάξουμε είναι ότι μπορεί να κερδίσει την προσοχή σας με τρόπους πιο θετικούς και εποικοδομητικούς.
9. Η ΔΕΠΥ σημαίνει υπερεστίαση σε πράγματα που σας ενδιαφέρουν : Συχνά ακούω πατεράδες να λένε: «Δεν καταλαβαίνω γιατί δεν μπορεί να διαβάσει αυτό το ένα κεφάλαιο για το σχολείο, ενώ μπορεί να φτιάχνει κατασκευές με LEGO, να ασχολείται με τον προγραμματισμό ή να παίζει μπάσκετ έξω, στο κρύο, για ώρες ατελείωτες». Ο λόγος είναι ο εξής: ο εγκέφαλος με ΔΕΠΥ υπερεστιάζει σε πράγματα που παρουσιάζουν προσωπικό ενδιαφέρον, αλλά δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή του σε πράγματα που δεν είναι από τη φύση τους ενδιαφέροντα. Γνωρίζω ότι αυτό προκαλεί απογοήτευση σε πολλούς πατέρες, αλλά πρέπει να κατανοήσετε ότι, στην ουσία της, η ΔΕΠΥ αυτό ακριβώς είναι.
10. Τα αγόρια με ΔΕΠΥ ανταποκρίνονται καλύτερα στον έπαινο και την αναγνώριση: Το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε για να βοηθήσετε τον γιο σας είναι να του προσφέρετε αναγνώριση για ενέργειές του που απαιτούν ψυχική ανθεκτικότητα ή προσπάθεια, ή ακόμα και για απλές καθημερινές δουλειές, όπως το να μεταφέρει ένα λερωμένο πιάτο στον νεροχύτη. Όταν τον επιβραβεύετε για τέτοιου είδους πράξεις —όσο μικρές κι αν είναι—, τον κάνετε να νιώθει όμορφα και τον βοηθάτε να καταλάβει ότι μπορεί να κερδίσει την προσοχή σας μέσα από μικρές ενέργειες, όπως το να βοηθά στις δουλειές του σπιτιού. Μην υποτιμάτε τη σημασία αυτού του γεγονότος. Συχνά εστιάζουμε στις αρνητικές συμπεριφορές των παιδιών, παραλείποντας να αναγνωρίσουμε τις μικρές τους επιτυχίες· ωστόσο, ακριβώς αυτές είναι που θα ενισχύσουν την αυτοπεποίθησή του και θα βελτιώσουν τη σχέση σας μαζί του.
Απόδοση του άρθρου 10 Hard (But Essential) Truths for Dads of Boys with ADHD
Ιωάννα Αγγέλου
Ειδική Παιδαγωγός (Παν. Θεσσαλίας)
Νηπιαγωγός (Α.Π.Θ.)
MEd - Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση
Ειδική Παιδαγωγός (Παν. Θεσσαλίας)
Νηπιαγωγός (Α.Π.Θ.)
MEd - Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου