«Πάντα με βασάνιζε η αίσθηση ότι κάτι πάνω μου δεν ήταν ακριβώς όπως θα έπρεπε. (…) Σταμάτησα να ανησυχώ για το τι περίμεναν οι άλλοι από εμένα και άρχισα να εστιάζω σε όσα μπορούσα να κάνω για να νιώθω ασφαλής και ήρεμη». Το όνομα και το πρόσωπο της stand up κωμικού Hannah Gadsby εμφανίστηκε στην οθόνη. Ήταν ένα από τα δημόσια παραδείγματα ανθρώπων της τέχνης που μίλησαν για τη διάγνωσή τους με αυτισμό.
Λίγα λεπτά νωρίτερα στην ίδια οθόνη διαβάζαμε: «Η διάγνωση είναι πληροφορία. Δεν είναι εγχειρίδιο χρήσης για τον άνθρωπο που έχουμε μπροστά μας». Διαδρομές προσωπικές. Διαδρομές ζωής που ανοίγουν τη συζήτηση για όσα χρειάζεται να αλλάξουν γύρω μας, ώστε η διαφορετικότητα να μην αποτελεί εμπόδιο στην εργασία και την κοινωνική συμμετοχή.
Αυτό ακριβώς το ζητούμενο βρέθηκε στο επίκεντρο του βιωματικού εργαστηρίου «Αυτισμός, Δημιουργικότητα & Συμπερίληψη στη Δημιουργική Βιομηχανία», της πρώτης εκπαιδευτικής δράσης του «βλέπΩ διαφΟρετικά» της κοινωνικής πρωτοβουλίας του Training HUB για τον αυτισμό στη Δημιουργική Βιομηχανία.
«Η ιδέα γεννήθηκε για να δώσει απάντηση σε ένα παράδοξο που παρατηρούμε: την αναπτυσσόμενη Δημιουργική Βιομηχανία να αναζητά ταλέντο, νέες δεξιότητες, διαφορετικές οπτικές και τρόπους σκέψης, ενώ άνθρωποι με δυνατότητες και δημιουργικότητα εξακολουθούν να μένουν εκτός.
Το “βλέπΩ διαφΟρετικά” δημιουργήθηκε για να γεφυρώσει αυτούς τους δύο κόσμους. Γι’ αυτό πηγαίνει πολύ πέρα από μία ακόμη καμπάνια ευαισθητοποίησης: παρέχει γνώση, δημιουργεί ευκαιρίες δικτύωσης, αναδεικνύει συμπεριληπτικές πρακτικές και αναζητά πραγματικές ευκαιρίες απασχόλησης», αναφέρει στο ΒΗΜΑ η Eύχαρις Περπινιά, Γενική Διευθύντρια του Training HUB.
Από την ετικετοποίηση στη συμπερίληψη
Πέντε ώρες διαδραστικού περιεχομένου ήταν αρκετές για να αναδείξουν ότι η συμπερίληψη δεν αρχίζει από την προσπάθεια να αναγνωρίσουμε τον αυτισμό σε κάποιον, αλλά από την αμφισβήτηση των υποθέσεων που κάνουμε για εκείνον μόλις μάθουμε τη διάγνωσή του.
Η διάγνωση ενός ατόμου με αυτισμό δεν μας λέει αυτομάτως τι μπορεί να κάνει, πώς σκέφτεται, πώς επικοινωνεί ή ποιες συνθήκες χρειάζεται για να εργαστεί. Στερεοτυπικές αντιλήψεις που εξακολουθούν να επηρεάζουν την καθημερινότητα των ατόμων στο φάσμα του αυτισμού.
«Θέλουμε να βάλουμε το άτομο στο επίκεντρο», επισημαίνει στο ΒΗΜΑ η Γεωργία Μανιατάκου, Κοινωνική Λειτουργός και Συντονίστρια του Κέντρου Ημέρας για τον Αυτισμό ”Connect Autism” της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ. Όπως εξηγεί, η ετικετοποίηση δεν απομακρύνεται εύκολα, καθώς αποτελεί μέρος μιας ολόκληρης κοινωνικής κουλτούρας. Χρειάζεται χρόνος, υπομονή, εκπαίδευση και, κυρίως, πρακτικές που δεν μένουν στη θεωρία, αλλά μπορούν να εφαρμοστούν στην καθημερινότητα.
«Η συμπερίληψη δεν έχει να κάνει με το να αλλάξουμε όλη την πραγματικότητά μας, απλά λίγο να μετακινηθούμε. Ένα βήμα τη φορά», σημειώνει. Αυτή η μετακίνηση μπορεί να ξεκινήσει από τον τρόπο που επικοινωνούμε, από τις προσδοκίες που έχουμε για τους άλλους και από την προθυμία μας να αναθεωρήσουμε όσα θεωρούμε αυτονόητα.
Δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε εκ των προτέρων τι χρειάζεται ένας άνθρωπος στο φάσμα. Χρειάζεται να του δώσουμε τον χώρο να μας το πει. «Ρωτάμε το ίδιο το άτομο τι χρειάζεται. Δεν υποθέτουμε εκ των προτέρων», τονίζει στο ΒΗΜΑ η Χαρά Σπυροπούλου, Κλινική Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια, Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κέντρου Ημέρας “Connect Autism” και Υπεύθυνη της Ψυχολογικής Υπηρεσίας της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ.
Η οπτική επαφή, για παράδειγμα, δεν αποτελεί απαραίτητα απόδειξη προσοχής, όπως και οι στρατηγικές αυτορρύθμισης δεν συνιστούν ένδειξη αδιαφορίας ή έλλειψης επαγγελματισμού.
Ένα από τα ζητήματα που αναδείχθηκαν στη διάρκεια του εργαστηρίου ήταν το κενό που εξακολουθεί να υπάρχει ανάμεσα στην υποστήριξη των παιδιών στο φάσμα του αυτισμού και στις ανάγκες τους όταν ενηλικιώνονται. Η Μαρκέλλα, μία από τις συμμετέχουσες που πήραν τον λόγο, στάθηκε στην έλλειψη υποστήριξης στην ενήλικη ζωή και κυρίως στην αναζήτηση εργασίας. Η Αλεξάνδρα ανέδειξε, από την πλευρά της, την αγωνία των γονέων για το τι θα συμβεί όταν τα παιδιά τους ενηλικιωθούν και θελήσουν να διεκδικήσουν μια θέση στην αγορά εργασίας.
Η Γεωργία Μανιατάκου περιγράφει αυτή τη μετάβαση μέσα από ερωτήματα των ίδιων των ατόμων στο φάσμα που συχνά μένουν αναπάντητα: «Έκανα εργοθεραπεία, έκανα λογοθεραπεία, έκανα ψυχοθεραπεία, έκαναν οι γονείς μου συμβουλευτική γονέων. Τώρα τι θα κάνω; Θα μείνω για πάντα με ένα θεραπευτικό πρόγραμμα και αυτό είναι μέχρι εδώ; Δεν θα πάω να πιάσω μια δουλειά, δεν θα σπουδάσω, δεν θα βρω φίλους, δεν θα βρω σύντροφο;».
Η ενηλικίωση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως το τέλος μιας διαδρομής υποστήριξης. Είναι η αρχή μιας άλλης, στην οποία ο άνθρωπος χρειάζεται να έχει τη δυνατότητα να παίρνει αποφάσεις, να δοκιμάζει, να διεκδικεί και να συμμετέχει.
Η διάγνωση δεν καθορίζει την ταυτότητα ούτε τις δυνατότητες ενός ανθρώπου
«Η διάγνωση δεν καθορίζει την ταυτότητά τους ούτε τις δυνατότητές τους», τονίζει η Χαρά Σπυροπούλου. Όπως εξηγεί, πολλά αυτιστικά άτομα έχουν εσωτερικεύσει την αντίληψη ότι η διάγνωσή τους περιορίζει όσα μπορούν να καταφέρουν, κάτι που επηρεάζει και την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους.
«Χρειάζεται να δουλέψουμε πολύ, κι εμείς ως θεραπευτές, για να τους βοηθήσουμε να καταλάβουν ότι μπορούν να διεκδικήσουν μια θέση στην αγορά εργασίας. Να τους πούμε: “Κοίτα, είναι εντάξει. Μπορείς να πας να ζητήσεις δουλειά. Μπορείς να τα καταφέρεις”», σημειώνει.
Η επαγγελματική ένταξη, ωστόσο, δεν είναι ευθύνη μόνο του ίδιου του ατόμου. Απαιτεί προετοιμασία και από τις επιχειρήσεις που καλούνται να υποδεχθούν έναν νέο εργαζόμενο, να αναγνωρίσουν τις ανάγκες του και να δημιουργήσουν συνθήκες στις οποίες θα μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικά.
Στη Δημιουργική Βιομηχανία, για παράδειγμα, η κοινωνική έκθεση, τα έντονα φώτα και η παρουσία πολλών ανθρώπων μπορεί να αποτελούν παράγοντες που χρειάζεται να ληφθούν υπόψη.
«Είναι μια συνθήκη η οποία είναι συγκεκριμένη, όχι διαφορετική, αλλά χρειάζεται να εστιάσουμε, να δούμε ποιες είναι οι δυσκολίες, να προετοιμάσουμε το άτομο, να προετοιμάσουμε και την ίδια τη βιομηχανία στο πώς να δεχτεί έναν συνάδελφο που είναι στο φάσμα του αυτισμού. Εξίσου σημαντικό είναι το υποστηρικτικό περιβάλλον, οι γονείς, αλλά και η κοινωνία συνολικά.
Πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό σύστημα που προϋποθέτει περισσότερη εκπαίδευση και συνεργασία, με επίκεντρο το συμφέρον και την αυτονομία του ανθρώπου στο φάσμα», επισημαίνει.
«Όλοι χωράμε. Όλοι μπορούμε»
Το βιωματικό εργαστήριο του Training HUB ανέδειξε τη συμπερίληψη όχι ως αφηρημένη έννοια που εξαντλείται σε μια διακήρυξη καλών προθέσεων. Η συμπερίληψη δοκιμάζεται στην πράξη, στις συνθήκες μιας συνέντευξης για δουλειά, στον τρόπο που οργανώνεται ένας εργασιακός χώρος, αλλά και στην προθυμία μας να αναθεωρήσουμε όσα θεωρούμε αυτονόητα.
«“Όλοι χωράμε. Όλοι μπορούμε” είναι ο πιο απλός τρόπος να πούμε ότι δεν χρειάζεται να είμαστε όλοι ίδιοι για να μπορούμε να δουλεύουμε, να χαιρόμαστε, να συνυπάρχουμε. Σημαίνει ότι, αντί να ζητάμε από τον άλλον να αλλάξει για να χωρέσει, αλλάζουμε εμείς τη ματιά μας και προσαρμόζουμε τις διαδικασίες και το περιβάλλον, ώστε να μπορεί να συμμετέχει ισότιμα με τον δικό του τρόπο.
Στον χώρο εργασίας αυτό ξεκινά από την πρόσληψη και την υποδοχή, περνά από την επικοινωνία και τις απαραίτητες προσαρμογές και καταλήγει σε κάτι πολύ απλό: να βλέπουμε πρώτα τον άνθρωπο και μετά τη διάγνωση», τονίζει η κα Περπινιά.
Η επιλογή της Δημιουργικής Βιομηχανίας ως πεδίου επαγγελματικής ένταξης των ατόμων στο φάσμα του αυτισμού δεν ήταν τυχαία.
Η κα Περπινιά εξηγεί ότι «η Δημιουργική Βιομηχανία είναι ο χώρος που γνωρίζουμε και υπηρετούμε, αλλά και ένας κλάδος που αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα και αναζητά δημιουργική σκέψη, νέες οπτικές και διαφορετικούς τρόπους λειτουργίας.
Ωστόσο, οι διαδικασίες της αγοράς δεν έχουν πάντα σχεδιαστεί ώστε να αναζητούν το ταλέντο σε όλο το διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό ή να αναγνωρίζουν όλες τις μορφές του. Εκεί είδαμε την ευκαιρία: να ενώσουμε τη ζήτηση με την προσφορά, δημιουργώντας μια γέφυρα προς ανθρώπους που μπορούν να φέρουν ακριβώς αυτή τη διαφορετική ματιά».
Επόμενες δράσεις
Η κοινωνική πρωτοβουλία «βλέπΩ διαφΟρετικά» πραγματοποιείται με τη στρατηγική υποστήριξη του ΕΚΚΟΜΕΔ – Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας και με την ενεργή υποστήριξη του Συλλόγου «Ιππόκαμπος ΑμεΑ».
Η δεύτερη εκπαιδευτική δράση θα πραγματοποιηθεί στις 6/11, με θέμα: «Από την κατανόηση του αυτισμού στη συμπεριληπτική απασχόληση». Απευθύνεται σε εργοδότες και στελέχη επιχειρήσεων, με επίκεντρο τη συμπεριληπτική απασχόληση και τη δημιουργία ενός εργασιακού περιβάλλοντος με ευκαιρίες για όλους. Θα ακολουθήσει η Ημέρα Διαλόγου και Δράσης, στις 20/11, στο Σεράφειο του Δήμου Αθηναίων.
Το ζητούμενο είναι η συζήτηση να μην σταματήσει στην αίθουσα ενός εργαστηρίου. Να περάσει στους χώρους εργασίας και στις καθημερινές συναναστροφές μας.
Μπαίνοντας στην αίθουσα «Γιάννης Διακογιάννης» του Training HUB, η Χαρά Σπυροπούλου και η Γεωργία Μανιατάκου, εισηγήτριες του εργαστηρίου, μας ζήτησαν να γράψουμε στις λευκές σελίδες που είχαμε μπροστά μας τι προσδοκούμε να κερδίσουμε φεύγοντας από τη συγκεκριμένη εκπαιδευτική δράση. Έπειτα από πέντε ώρες δημιουργικού διαλόγου, βιωματικών ασκήσεων και επιστημονικών τοποθετήσεων, το κενό με την απάντηση σε αναμονή συμπληρώθηκε.
Να πάψουμε να βλέπουμε τη διάγνωση και να αρχίσουμε να βλέπουμε τον άνθρωπο. Δεν χρειάζεται να είμαστε ίδιοι για να συνυπάρχουμε, ούτε να αποδεικνύουμε διαρκώς ότι αξίζουμε μια θέση στον κόσμο. Χρειάζεται να δημιουργούμε τις συνθήκες ώστε ο καθένας και η καθεμία να μπορεί να αναπτύσσει τις δυνατότητές του, να εργάζεται και να εκφράζεται.
Γιατί η διαφορετικότητα δεν αποτελεί από μόνη της εμπόδιο. Τα εμπόδια δημιουργούνται όταν οι άνθρωποι αρνούνται να τη λάβουν υπόψη.
Πηγή: Το Βήμα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου