Η Κατερίνα Γεωργαντίδου είναι βοηθός υποστήριξης μαθητών σε ένα ειδικό σχολείο στην Αγγλία – αυτό που εδώ στην Ελλάδα αποκαλούμε «παράλληλη στήριξη» και «βοηθητικό προσωπικό ειδικής αγωγής» μαζί. Αγαπάει τη δουλειά της τόσο πολύ που μπορεί να σου μιλάει γι’ αυτήν με τις ώρες. Προσπάθησε κάποτε να γυρίσει στην Ελλάδα και να εργαστεί εδώ, αλλά τίποτα δεν μπορεί να την κρατήσει μακριά από τα παιδιά που την κάνουν να βλέπει τη ζωή αλλιώς και κυρίως από το εκπαιδευτικό σύστημα που επιτρέπει, τόσο σε εκείνα όσο και στην ίδια, να εξελίσσονται διαρκώς.
Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα ειδικής αγωγής
Πριν μιλήσουμε για την ειδική αγωγή στη Βρετανία, ας δούμε τι συμβαίνει στη χώρα μας. Το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα είναι μια μεγάλη πληγή. Τα ειδικά σχολεία και η εκπαίδευση των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες και αναπηρίες μια μεγάλη μαύρη τρύπα. Στην καλύτερη περίπτωση και στις πιο λειτουργικές αναπηρίες, οι γονείς αναγκάζονται να αναζητούν μόνοι τους βοηθό υποστήριξης και να τον πληρώνουν οι ίδιοι, καθώς συνήθως η κρατική βοήθεια είτε δεν επαρκεί για τις ανάγκες των παιδιών, είτε καθυστερεί θεαματικά. Ταυτόχρονα, ελπίζουν ότι το παιδί τους θα μπορέσει να συνεχίσει στην επόμενη βαθμίδα φοίτησης του γενικού σχολείου.
Οι οικογένειες όμως με παιδιά που αντιμετωπίζουν πιο βαριές αναπηρίες και αναγκάζονται να τα στείλουν σε ειδικά σχολεία, αντιμετωπίζουν μια άλλη πραγματικότητα.
Τα κτίρια είναι λιγοστά και μερικές φορές δεν έχουν καν φτιαχτεί για να στεγάσουν σχολείο. Για παράδειγμα, ένα από τα μόλις δύο γενικά ειδικά Γυμνάσια-Λύκεια για παιδιά με κινητική αναπηρία στην Αθήνα, δεν έχει καν προαύλιο. Το ωράριο είναι στον αέρα, μέχρι να στελεχωθούν οι θέσεις των εκπαιδευτικών και του βοηθητικού προσωπικού που δεν είναι μόνιμοι, πράγμα που καθυστερεί για μήνες. Για όλο αυτό το διάστημα (μπορεί και μέχρι τον Νοέμβριο), τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο μόνο για 3 ή 4 ώρες.
Η ύλη των ειδικών σχολείων είναι η ίδια με αυτή των Γενικών Γυμνασίων και Λυκείων και πρέπει ο καθηγητής να την προσαρμόσει στις ανάγκες των παιδιών, τα οποία θα δώσουν και εξετάσεις σε αυτήν στο τέλος της χρονιάς. Οι μαθητές που έχουν πιο ήπια νοητικά προβλήματα, μαθαίνουν κάτι. Οι υπόλοιποι συνήθως περνάνε τον χρόνο τους, χωρίς να βελτιώνουν κάποια άλλη δεξιότητα.
Υπάρχουν και ειδικά σχολεία με επαγγελματική κατεύθυνση (στο πρότυπο των ΕΠΑΛ) και ορισμένα που δέχονται μαθητές με αρκετά μειωμένες νοητικές δεξιότητες, τα οποία δίνουν έμφαση στην εκμάθηση κάποιας τέχνης. Ο κανόνας όμως είναι το εκπαιδευτικό μοντέλο της ειδικής αγωγής να ακολουθεί το γενικό μοντέλο του εκπαιδευτικού συστήματος, χωρίς να είναι προσαρμοσμένο στις ειδικές ανάγκες των παιδιών με αναπηρίες.
«Το πρόβλημα με την ειδική αγωγή στην Ελλάδα (ένα από τα πολλά) είναι ότι οι επαγγελματίες της παράλληλης στήριξης δεν επιτρέπεται να βοηθήσουν σωματικά τα παιδιά, αυτό το κάνουν μόνο οι βοηθοί. Όταν όμως υπάρχουν τρεις βοηθοί για 60 παιδιά με κινητικά προβλήματα και δεν μπορούν να είναι μέσα στην τάξη μαζί τους, αλλά μπαινοβγαίνουν για να βοηθήσουν, καταλαβαίνετε τι γίνεται», λέει η Αρετή Β., μητέρα παιδιού με κινητικές δυσκολίες, η οποία επιθυμεί να μην αποκαλύψει το αληθινό της όνομα.
«Όσο για την παράλληλη στήριξη, την καθαρά μαθησιακή βοήθεια, ενώ παλιά δικαιούνταν από έναν άνθρωπο το κάθε παιδί ανάλογα με το πόρισμα του ΚΕΔΑΣΥ, από πέρσι έβαλαν μία παράλληλη στήριξη για 3 παιδιά», συμπληρώνει.
Η ίδια μας ενημερώνει για την απουσία θέρμανσης, τις τεράστιες αποστάσεις που πρέπει να διανύσει ένας μαθητής για να πάει στο σχολείο που του «ταιριάζει», την παντελή έλλειψη καλλιτεχνικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων και το μηδενικό ενδιαφέρον για την καλλιέργεια σχέσεων και ενδιαφερόντων στα παιδιά αυτά.
«Λείπουν οι δραστηριότητες… χαράς, που είναι αναγκαίες για ένα παιδί το οποίο τρέχει καθημερινά σε θεραπείες. Να τραγουδήσει, να κινηθεί, να νιώσει τον ρυθμό, να παίξει… Φανταστείτε ότι στο μάθημα της μουσικής, τους διδάσκουν ιστορία της μουσικής, όπως και στα τυπικά παιδιά του Γυμνασίου. Ευτυχώς υπάρχουν μέσα στα σχολεία φυσιοθεραπευτές, διότι τα παιδιά με κινητική τουλάχιστον αναπηρία, χρειάζονται καθημερινά να κάνουν θεραπείες, αλλά και ορισμένοι εκπαιδευτικοί που δίνουν την ψυχή τους και σηκώνουν όλο το ειδικό βάρος των σχολείων αυτών», εξηγεί.
Η ειδική αγωγή στη Βρετανία
Στην Αγγλία τα πράγματα είναι διαφορετικά οργανωμένα. Ή διαφορετικά σκέτο. Ή οργανωμένα σκέτο. Όλο το σκεπτικό της εκπαίδευσης βασίζεται σε μια αληθινά συμπεριληπτική κουλτούρα και σκοπός του είναι να βοηθήσει τα παιδιά να κατακτήσουν όση περισσότερη αυτονομία μπορούν, επικοινωνώντας και αλληλεπιδρώντας με τους άλλους.
Θελήσαμε να μάθουμε πώς δουλεύουν τα πράγματα εκεί, τι κάνουν τα ειδικά σχολεία που θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα (ή και όχι) για εμάς εδώ. Έτσι, η Κατερίνα Γεωργαντίδου (βοηθός υποστήριξης μαθητών σε ειδικό σχολείο στην Αγγλία) δέχτηκε να γίνει τα μάτια μας και να μας «βάλει μέσα» στο σχολείο που εκείνη εργάζεται, περιγράφοντας το γενικό πλαίσιο, τη φιλοσοφία που το διέπει, το καθημερινό πρόγραμμα, αλλά και τις δικές της αρμοδιότητες μέσα σε αυτό.
Ένα σχολείο ειδικής αγωγής στο Ηνωμένο Βασίλειο, είναι ένα εξειδικευμένο και ιδιαίτερα δομημένο εκπαιδευτικό περιβάλλον. Η εκπαίδευση είναι εξατομικευμένη και βασίζεται στους στόχους του EHCP (Education, Health and Care Plan) κάθε μαθητή, με δύο βασικούς άξονες: την επικοινωνία και την ανεξαρτησία.
Το EHCP (Education, Health and Care Plan) είναι ένα εξατομικευμένο, νομικά κατοχυρωμένο έγγραφο για παιδιά και νέους ηλικίας έως 25 ετών που χρειάζονται περισσότερη υποστήριξη από αυτή που μπορεί να προσφέρει συνήθως ένα τυπικό σχολείο. Περιγράφει τις εκπαιδευτικές, θεραπευτικές, υγειονομικές και κοινωνικές ανάγκες του μαθητή, καθώς και τους στόχους και την υποστήριξη που απαιτείται για την επίτευξή τους.
«Στο πλαίσιο ενός σχολείου ειδικής αγωγής, το EHCP αποτελεί ευαγγέλιο. Είναι το πιο σημαντικό, νομικό έγγραφο στη ζωή αυτού του παιδιού. Ξεκινάει από τη στιγμή που το παιδί αξιολογηθεί ότι χρειάζεται βοήθεια και το συνοδεύει σε όλη του τη ζωή μέχρι και τα 24. Μετά αναλαμβάνουν άλλοι φορείς. Όλοι όσοι εργαζόμαστε δίπλα σε αυτό το παιδί είμαστε υποχρεωμένοι να το παρακολουθούμε. Εκεί αναφέρονται όλες οι ανάγκες και οι στόχοι. Κάθε χρόνο γίνεται ένα meeting στο οποίο συναντιούνται η δασκάλα, οι γονείς, οι θεραπευτές, οι κοινωνικοί λειτουργοί και ο αρμόδιος υπάλληλος του Δήμου (γιατί από εκεί έρχεται η χρηματοδότηση) και συζητάνε ποιες είναι οι ανάγκες του παιδιού, ποια είναι τα προβλήματα, πώς μπορούμε να το βοηθήσουμε να προχωρήσει, τι στόχους βάζουμε για αυτή τη χρονιά», εξηγεί η Κατερίνα.
Το σχολικό πρόγραμμα περιλαμβάνει αγγλικά, μαθηματικά, επιστήμες, ανθρωπιστικές επιστήμες, τέχνη, μουσική, προσωπική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη, αγωγή υγείας και δεξιότητες καθημερινής ζωής, φυσική αγωγή, και προετοιμασία για την ενήλικη ζωή, αλλά και καθημερινές ευκαιρίες για ανάπτυξη επικοινωνίας, αυτοεξυπηρέτησης, κοινωνικών δεξιοτήτων και ανεξαρτησίας.
Οι τάξεις είναι μικρές και διαμορφώνονται με βάση τις ανάγκες και το επίπεδο υποστήριξης των μαθητών, και όχι μόνο την ηλικία τους. Σε ορισμένες τάξεις μπορεί να υπάρχουν ακόμη και 2–3 μαθητές, ενώ οι ομάδες μπορεί να περιλαμβάνουν μαθητές διαφορετικών ηλικιών ή Key Stages (βασικών σταδίων εκπαίδευσης).
«Στη δική μου τάξη φέτος θα έχουμε 9 μαθητές και η εκπαιδευτική ομάδα θα αποτελείται από 1 δασκάλα και 6 Learning Support Assistants. Στο εκπαιδευτικό σύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου, τα Key Stages (βασικά στάδια εκπαίδευσης) είναι ηλικιακές και εκπαιδευτικές βαθμίδες που οργανώνουν τη σχολική εκπαίδευση των μαθητών. Κάθε στάδιο αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα και σε διαφορετικό επίπεδο μαθησιακών στόχων. Στην ειδική αγωγή, τα Key Stages χρησιμοποιούνται επίσης ως πλαίσιο οργάνωσης της εκπαίδευσης, αλλά η εξατομίκευση των ειδικών αναγκών προηγείται», αναφέρει.
Όλα τα σχολεία είναι δημόσια και είναι κόμβος, πράγμα που σημαίνει ότι όλες οι θεραπείες, οι αξιολογήσεις και οι επανεκτιμήσεις γίνονται εκεί. Είναι πολύ πιο εύκολο έτσι, γιατί το παιδί είναι στο σχολείο από τις 8:30 μέχρι τις 15:30, πέντε μέρες τη βδομάδα, οπότε αυτό εξυπηρετεί όλες τις ειδικότητες και υπηρεσίες. Ξέρουν πού θα βρουν το παιδί και επικοινωνούν. Η δασκάλα έχει πολλές αρμοδιότητες όσον αφορά αυτό το κομμάτι. Είναι εκείνη δηλαδή που θα κανονίσει τα ραντεβού, θα μιλήσει με τους επαγγελματίας υγείας, τους θεραπευτές.
Οι ειδικές θεραπείες δεν είναι απομονωμένες από την εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά ενσωματώνονται στο πρόγραμμα του μαθητή. Ανάλογα με τις ανάγκες του, ένας μαθητής μπορεί να έχει πρόσβαση σε φυσικοθεραπεία, εργοθεραπεία, υδροθεραπεία, μουσικοθεραπεία, Rebound Therapy (θεραπεία μέσω τραμπολίνου), αισθητηριακή θεραπεία, θεραπεία μέσω χορού και θεάτρου, καθώς και σε εξατομικευμένα προγράμματα επικοινωνίας με λογοθεραπευτές. Όλα αυτά μέσα στο σχολείο, σε καθημερινή (αν χρειάζεται) βάση, και με την αδιάκοπη συνεργασία θεραπευτών, εκπαιδευτικών και προσωπικού υποστήριξης.
Ποιος είναι ο ρόλος της παράλληλης στήριξης στη Βρετανία
Κι αν όλα αυτά σας ακούγονται πολύ θεωρητικά, ζητήσαμε από την Κατερίνα να μας μιλήσει αναλυτικά για τη δουλειά της.
«Ως Learning Support Assistant είμαι δίπλα στο παιδί να το υποστηρίξω οπουδήποτε χρειάζεται, με βάση το θεραπευτικό πλάνο και τις οδηγίες που έχει δώσει το σχολείο. Το βοηθάω να στηρίξει σωστά το σώμα του, να πάρει τη φαρμακευτική του αγωγή, να μεταβεί στους χώρους που χρειάζεται, να πάει στην τουαλέτα. Συμμετέχω σε κάθε θεραπευτική και εκπαιδευτική διαδικασία, από την υδροθεραπεία, μέχρι την εκμάθηση δεξιοτήτων και τη σίτιση.
Συνεργάζομαι στενά με τους εκπαιδευτικούς, τους θεραπευτές, το νοσηλευτικό προσωπικό και τις οικογένειες, παρατηρώντας πώς συμπεριφέρεται το παιδί, ώστε να προσαρμόσω την εμπειρία μου στις ανάγκες του. Ο ρόλος μου είναι κομβικός, αλλά περίπλοκος, γιατί γίνομαι… λίγο από όλα», εξηγεί.
Για να πάρει αυτή τη δουλειά η κ. Γεωργαντίδου ολοκλήρωσε ένα διετές πρόγραμμα που παρέχεται από την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, για βοηθούς υποστήριξης μαθητών με εξειδίκευση στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση, σε ένα κολλέγιο αντίστοιχο των ΙΕΚ στην Ελλάδα.
Προηγουμένως είχε σπουδάσει Health and Social Care, έναν ευρύτερο αντικείμενο που συνδυάζει την υγεία και την κοινωνική φροντίδα και Αγγλική Γλώσσα και Λογοτεχνία, με εξειδίκευση στη διδασκαλία της αγγλικής ως ξένης γλώσσας.
«Πήγα στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1998 για να ολοκληρώσω τις σπουδές μου στην Αγγλική Γλώσσα και να εκπαιδευτώ ως καθηγήτρια Αγγλικών, με αρχικό σκοπό να επιστρέψω στην Ελλάδα. Στην πορεία, όμως, με κέρδισε η πολυπολιτισμικότητα, η επαφή με διαφορετικές κουλτούρες και, κυρίως, οι πολλές δυνατότητες εκπαίδευσης, επαγγελματικής εξέλιξης και αλλαγής κατεύθυνσης σε οποιαδήποτε ηλικία», θυμάται.
«Παρότι επέστρεψα στην Ελλάδα το 2011 με σκοπό να μείνω μόνιμα, το 2016 αποφάσισα να γυρίσω στο Ηνωμένο Βασίλειο. Δεν κατάφερα να προσαρμοστώ στην επαγγελματική κουλτούρα και στον τρόπο λειτουργίας της Ελλάδας.
»Στη Βρετανία ανακάλυψα μια διαφορετική αντίληψη για την προσωπική και επαγγελματική πορεία: ότι δεν υπάρχει μία μόνο σωστή διαδρομή και ότι έχουμε την ελευθερία να μαθαίνουμε, να δοκιμάζουμε και να αλλάζουμε κατεύθυνση χωρίς αυτό να θεωρείται αποτυχία.
»Προς το τέλος της πανδημίας, αναζητώντας μια αλλαγή στη ζωή μου έμαθα για μια θέση εκπαιδευόμενης σε έναν ρόλο αντίστοιχο με την παράλληλη στήριξη στην Ελλάδα. Έκανα αίτηση στο δημόσιο ειδικό σχολείο και έτσι ξεκίνησε ένα νέο κεφάλαιο για μένα στο εκπαιδευτικό σύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου δίπλα σε παιδιά», περιγράφει.
Μια τυπική μέρα σε ένα σχολείο για μη τυπικά παιδιά στη Βρετανία
Πώς κυλάει όμως μια τυπική μέρα στο ειδικό σχολείο; Η σχολική ημέρα στα ειδικά σχολεία, για τα παιδιά, ξεκινάει στις 9:00 και τελειώνει στις 15:30, αν και υπάρχει και ζώνη φύλαξης που λειτουργεί μέχρι τις 18:00.
Όταν τα παιδιά φτάνουν στο σχολείο και εφόσον οι ανάγκες τους το απαιτούν, το προσωπικό τα μεταφέρει με μεγάλη προσοχή από τα ειδικά καθίσματα μεταφοράς στα εξατομικευμένα καθίσματα της τάξης, σε ειδικά πλαίσια όρθιας στάσης ή σε βοηθήματα βάδισης. Ακολουθούν φυσικοθεραπευτικές ασκήσεις και σωστή τοποθέτηση του σώματος, ενώ οι νοσηλευτές χορηγούν την πρωινή φαρμακευτική αγωγή, ελέγχουν τους γαστροστομικούς σωλήνες, όπου απαιτείται, και διασφαλίζουν την άνεση των μαθητών.
Στη συνέχεια, τα παιδιά κάθονται όλα μαζί σε ημικύκλιο για τον πρωινό κύκλο συζήτησης και η δασκάλα καλωσορίζει κάθε μαθητή ξεχωριστά τραγουδώντας ένα τραγούδι χαιρετισμού. Μπορεί, επίσης, να χρησιμοποιεί ένα συγκεκριμένο άρωμα, ένα απαλό άγγιγμα ή ένα διακριτικό φωτεινό ερέθισμα για να χαιρετήσει κάθε μαθητή με έναν διαφορετικό, εξατομικευμένο τρόπο.
«Πριν από το μάθημα, μιλάμε για τον καιρό μέσα από την αφή και τις αισθήσεις. Για παράδειγμα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα λεπτό ψεκαστικό νέφος νερού για να αναπαρασταθεί η βροχή ή ένας ανεμιστήρας για να δημιουργηθεί η αίσθηση του αέρα.
Στο πλαίσιο της πρωινής ρουτίνας, πραγματοποιείται και το Wake and Shake, μια σύντομη και διασκεδαστική δραστηριότητα που έχει ως στόχο να ενεργοποιήσει τους μαθητές και να τους προετοιμάσει σωματικά και αισθητηριακά για την υπόλοιπη σχολική ημέρα. Περιλαμβάνει απλές κινήσεις, τεντώματα, ρυθμικές κινήσεις του σώματος και, όπου είναι δυνατόν, χορό ή κίνηση στον ρυθμό της μουσικής.
Πώς γίνεται το μάθημα
Το μάθημα περιλαμβάνει διάφορα αντικείμενα ανάμεσα στα οποία μεσολαβούν διαλείμματα για σνακ, παιχνίδι και μεσημεριανό.
Στα Μαθηματικά, για παράδειγμα, η διδασκαλία επικεντρώνεται στην καταμέτρηση, την κατανόηση των αριθμών και τις έννοιες της μέτρησης, την ώρα, κ.λπ.
Πολύ σημαντικό μάθημα είναι αυτό της επικοινωνίας. «Όταν δεν υπάρχει λεκτική επικοινωνία, ψάχνεις να βρεις με ποιον τρόπο αυτό το παιδί μπορεί σου μιλήσει και εσύ να επικοινωνήσεις για να σε καταλάβει, πράγμα που μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο. Πολλά από αυτά τα παιδιά δεν ξέρεις αν καταλαβαίνεις τι σου λένε. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα σταματήσεις. Δεν σταματάς ποτέ να προσπαθείς να επικοινωνήσεις και να χρησιμοποιείς τα εργαλεία που έχεις στη διάθεσή σου.
»Υπάρχουν προγράμματα στο iPad, όπου το παιδί έχει μπροστά την οθόνη με τα γράμματα, τις λέξεις ή τις εικόνες. Στην αρχή ένα παιδί προσπαθεί να επικοινωνήσει κοιτάζοντας την εικόνα που εκφράζει μια επιθυμία ή προτίμησή του. Για παράδειγμα θέλω νερό, έχει την εικόνα του νερού κ.ο.κ. του φαγητού, της τουαλέτας, του παιχνιδιού. Το πρόγραμμα αντιλαμβάνεται πού κοιτάει το παιδί και μιλάει στη θέση του. Μοιάζει με το πρόγραμμα που χειριζόταν ο καθηγητής Στίβεν Χόκινγκ, αν είχες δει την ταινία…
»Υπάρχει και το σύστημα επικοινωνίας μέσω ανταλλαγής εικόνων, όπου το παιδί μαθαίνει να επιλέγει και να ανταλλάσσει μια εικόνα για να επικοινωνήσει ένα αίτημα ή ένα μήνυμα, κατακτώντας σταδιακά την ανεξάρτητη και λειτουργική επικοινωνία.
»Παράλληλα, διδάσκουμε και χρησιμοποιούμε το Makaton, ένα γλωσσικό πρόγραμμα, το οποίο συνδυάζει ταυτόχρονα ομιλία, χειρονομίες (νοήματα) και εικόνες (σύμβολα), λειτουργώντας ως γέφυρα επικοινωνίας. Θα λέγαμε ότι μοιάζει με τη Νοηματική, αλλά είναι πολύ πιο απλό, χωρισμένο σε αναπτυξιακά στάδια και βοηθάει τα παιδιά να εκφράσουν αυτό που θέλουν.
»Εκτός από το κομμάτι της επικοινωνίας, δίνουμε βάρος και σε αυτό της αυτονομίας, γνωρίζοντας ότι το κάθε παιδί θα φτάσει στο σημείο που μπορεί.
»Για παράδειγμα, έχουμε μάθημα μαγειρικής. Θα φτιάξουμε ένα σάντουιτς. Θα δείξουμε πώς φτιάχνεται και στη συνέχεια θα βοηθήσουμε το κάθε παιδί να το κάνει μόνο του. Μπορεί να μας πάρει μισή ώρα. Δεν μας νοιάζει αυτό. Μπορεί να χρειαστεί να κρατήσουμε το χέρι του παιδιού και να το καθοδηγήσουμε. Ούτε αυτό μας νοιάζει. Μας ενδιαφέρει να πιάσει το τυρί, να γραπώσει το μαχαίρι του βούτυρου, να έχει την αίσθησή τους. Το μάθημα είναι και αισθητηριακό και τα περισσότερα από αυτά τα παιδιά δεν έχουν πιάσει ποτέ τυρί, ούτε μαχαίρι.
»Κάποιες μέρες πηγαίνουμε απέναντι από το σχολείο, στο σούπερ μάρκετ της γειτονιάς και κάνουμε εκεί μάθημα. Βλέπουμε τα προϊόντα, τα πιάνουμε, μαθαίνουμε να ψωνίζουμε».
Τι γίνεται στο διάλειμμα
Το διάλειμμα περιλαμβάνει παιχνίδι και χαλάρωση και πραγματοποιείται σε ειδικά διαμορφωμένους, πλήρως προσβάσιμους χώρους στις εγκαταστάσεις του σχολείου. Οι μαθητές μπορεί να βγαίνουν στο προαύλιο ή σε κάποιον άλλο κατάλληλο χώρο, αλλά δεν αναμένεται απαραίτητα να συμμετέχουν όλοι με τον ίδιο τρόπο.
Κάποιοι/ες μαθητές/τριες μπορεί να απολαμβάνουν το ενεργό παιχνίδι, ενώ άλλοι μπορεί να προτιμούν πιο ήσυχες δραστηριότητες, αισθητηριακές εμπειρίες ή απλώς λίγο χρόνο για να χαλαρώσουν.
Υπάρχουν πολλές επιλογές για τις δραστηριότητες του διαλείμματος, για παράδειγμα, αισθητηριακό παιχνίδι: νερό, άμμος, φυσαλίδες, φωτεινά ή ηχητικά παιχνίδια, κούνιες και εξοπλισμός παιδικής χαράς, παιχνίδια με μπάλα, μουσική και χορός, περπάτημα σε εξωτερικό χώρο, δραστηριότητες κήπου όπως το πότισμα και η εξερεύνηση της φύσης, ήσυχες δραστηριότητες (βιβλία, παζλ, ζωγραφική ή απλά παιχνίδια σε έναν πιο ήσυχο χώρο) και sensory room/sensory area: για μαθητές/τριες που χρειάζονται ένα πιο ήρεμο και ελεγχόμενο περιβάλλον.
Μετά το μεσημεριανό γεύμα, γίνονται επιπλέον δραστηριότητες, όπως συνεδρίες mindfulness με στόχο να βοηθήσουν τους μαθητές να μεταβούν ομαλά από τον χρόνο του γεύματος στις μαθησιακές δραστηριότητες.
Το δεύτερο κομμάτι της ημέρας αποτελείται από δύο ακόμα μαθήματα/δραστηριότητες, και μεσημεριανό σνακ.
Η μέρα στο σχολείο τελειώνει
Στο τέλος της σχολικής ημέρας ακολουθείται μια πολύ συγκεκριμένη ρουτίνα: γίνεται μια σύντομη ανασκόπηση, όπου οι μαθητές επανεξετάζουν το οπτικό τους πρόγραμμα και, με τη βοήθεια των εργαλείων επικοινωνίας, εκφράζουν πώς ένιωσαν και τι απόλαυσαν. Ακολουθεί το μάζεμα και η τακτοποίηση των προσωπικών τους αντικειμένων, ενώ παρέχεται εξατομικευμένη υποστήριξη όπου χρειάζεται.
Η ομάδα κάνει μια ανασκόπηση της μέρας και προετοιμάζει το περιβάλλον και το εκπαιδευτικό υλικό για την επόμενη ημέρα.
Το σχολείο διατηρεί ημερολόγια επικοινωνίας με την οικογένεια: Μέσα από αυτά, οι γονείς και το προσωπικό παρέχουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με το πώς ήταν ο κάθε μαθητής στο σπίτι, όπως για παράδειγμα αν κοιμήθηκε καλά, τη διάθεσή του, την κατάσταση της υγείας του, τυχόν φαρμακευτική αγωγή, τη διατροφή του ή οτιδήποτε άλλο μπορεί να επηρεάσει την ευεξία του και τη δυνατότητά του να συμμετέχει στη σχολική ημέρα.
Εξωσχολικές εμπειρίες, φιλίες και σχέσεις
Τα παιδιά ηλικίας 16-19 ετών εντάσσονται στο πρόγραμμα Post-16 που στόχο έχει την προετοιμασία για τη ζωή μετά το σχολείο. Η εκπαίδευση μετατοπίζεται σταδιακά από τα παραδοσιακά μαθήματα προς την ανάπτυξη λειτουργικών δεξιοτήτων, ανεξαρτησίας, επικοινωνίας και ενεργού συμμετοχής στην κοινότητα.
Η διαδικασία δεν αποτελεί αποκλειστικά ευθύνη του σχολείου· περιλαμβάνει συνεργασία μεταξύ οικογένειας, σχολείου, τοπικών αρχών και αρμόδιων υπηρεσιών εκπαίδευσης, υγείας και κοινωνικής φροντίδας, ώστε οι ανάγκες και οι στόχοι κάθε παιδιού να αναγνωρίζονται και να υποστηρίζονται εγκαίρως.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι μαθητές/τριες μαθαίνουν να χρησιμοποιούν με ασφάλεια τις δημόσιες συγκοινωνίες, να κάνουν αγορές, να επισκέπτονται την τοπική κοινότητα και να συμμετέχουν σε κοινωνικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Μέχρι τότε όμως τα παιδιά έχουν λάβει μέρος σε κοινωνικές δραστηριότητες, ακόμη και εκδρομές.
«Τα πιο μεγάλα παιδιά πηγαίνουν σε κάποιο συγκρότημα και κάνουν διάφορα σπορ, προσαρμοσμένα στις δυνατότητές τους. Μπορεί να κάνουν τοξοβολία ή ποδηλασία με ειδικά ποδήλατα τα οποία παίρνουν αμαξίδια μπροστά και από πίσω εμείς κάνουμε πετάλι. Τα παιδιά μένουν λίγες μέρες και συμμετέχουν σε πάρτι, μπάρμπεκιου κ.ά.» περιγράφει χαμογελώντας.
Θυμάται εκείνες τις μικρές στιγμές που τα παιδιά κάνουν φίλους, βρίσκουν με κάποιον τρόπο εκείνους που τους ταιριάζουν, έχουν καλύτερη βλεμματική επαφή, ίσως κάποιο άγγιγμα, κάποιο γελάκι, παίζουν και, όταν μπορούν, κυνηγιούνται.
Θυμάται επίσης τις φορές που ταίριαξε πολύ η ίδια με κάποιο παιδί. «Τώρα έχω ένα κοριτσάκι με σύνδρομο Down και κατευθείαν με το που μπήκα στην τάξη το παιδί ήρθε σε μένα. Έχουμε αναπτύξει μια πολύ καλή σχέση. Δεν έχουμε αγαπημένους, φερόμαστε σε όλους το ίδιο, αλλά είναι αδύνατο να μη γίνουν κάποιες σχέσεις αυτόματα», μας λέει.
«Είναι μια τεράστια ικανοποίηση όταν βλέπω την πραγματική πρόοδο των μαθητών/τριών, ακόμη κι όταν αυτή είναι μικρή και χρειάζεται πολύ χρόνο. Μια νέα δεξιότητα, μια στιγμή επικοινωνίας, περισσότερη αυτονομία, μου δίνει ένα πολύ έντονο αίσθημα προσφοράς και νοήματος. Τη μεγαλύτερη ικανοποίηση την αντλώ από τη δημιουργία μιας βαθιάς σχέσης με τα παιδιά. Όταν αναπτυχθεί αυτή η σχέση εμπιστοσύνης, μπορείς να κάνεις ουσιαστική διαφορά στη ζωή τους».
Μαθήματα ζωής
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ίδια και ποια η μεγαλύτερη χαρά; «Η μεγαλύτερη δυσκολία είναι η συναισθηματική και ψυχική επιβάρυνση σε συνδυασμό με περιόδους σωματικής κόπωσης. Οι ανάγκες των μαθητών/τριών είναι σύνθετες, η πρόοδος δεν είναι πάντα άμεσα ορατή και χρειάζεται να διαχειρίζομαι καθημερινά απαιτητικές καταστάσεις,
»Όμως, η ιδιαίτερη πλευρά της ειδικής αγωγής είναι ότι μαθαίνεις να αναγνωρίζεις την πρόοδο όχι μόνο στα μεγάλα επιτεύγματα, αλλά και στα πολύ μικρά βήματα. Και αυτό μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπεις γενικότερα την εκπαίδευση, τους ανθρώπους, και την ίδια σου τη ζωή».
Μου τονίζει ότι στην ειδική εκπαίδευση δεν σταματάς ποτέ να προσπαθείς. Δεν θεωρείς ποτέ δεδομένο ότι ένα παιδί δεν καταλαβαίνει ή δεν θα μιλήσει ή δεν θα περπατήσει, παρά την όποια διάγνωση, γιατί ποτέ δεν ξέρεις πώς θα αντιδράσει και πώς θα εξελιχθεί ο εγκέφαλος.
Μου αναφέρει το παράδειγμα ενός παιδιού για το οποίο έλεγαν ότι δεν θα περπατήσει και τώρα ανεβαίνει και σκαλιά. «Ο επόμενος στόχος μας είναι να περπατήσει από το σχολικό μέχρι την τάξη!»
«Γι’ αυτό και θα συμβούλευα τους γονείς να μην συγκρίνουν το παιδί τους με τα άλλα παιδιά. Η επιτυχία στην ειδική αγωγή δεν μετριέται με τους ίδιους δείκτες. Μετριέται με το πόσο περισσότερο, αυτό το συγκεκριμένο παιδί, μπορεί να επικοινωνεί, να συμμετέχει και να γίνεται αυτόνομο».
Στην Ελλάδα, δυστυχώς, τα πράγματα είναι πιο δύσκολα για τις οικογένειες. «Θα έδινα μεγαλύτερη έμφαση στο να αναζητήσει ο γονέας ένα καλό δίκτυο ανθρώπων γύρω από το παιδί: εκπαιδευτικούς, ειδικούς θεραπευτές, γιατρούς όπου χρειάζεται, αλλά κυρίως ανθρώπους που γνωρίζουν πραγματικά το παιδί και μπορούν να συνεργαστούν μεταξύ τους.
»Θα του έλεγα επίσης να μην αισθάνεται ότι πρέπει να τα κάνει όλα μόνος του. Η φροντίδα ενός παιδιού με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες είναι πολύ απαιτητική και ο γονέας χρειάζεται υποστήριξη τόσο πρακτική όσο και συναισθηματική».
Να σημειώσουμε εδώ πως στην Αγγλία, όταν χρειάζεται εκπαίδευση στο σπίτι λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας, πάει... το σχολείο στο παιδί. Το home schooling είναι δικαίωμα του κάθε παιδιού, αφού όλα τα παιδιά έχουν δικαίωμα στην εκπαίδευση.
Όταν η Κατερίνα έρχεται στη χώρα μας έχει την αίσθηση ότι είναι το σύστημα που αποκλείει το παιδί. «Στη Βρετανία τα παιδιά αυτά είναι κομμάτι της κοινωνικής ζωής. Δεν είναι απομονωμένα στο σπίτι. Κυκλοφορούν στους δρόμους. Η συμπερίληψη είναι μέρος της βρετανικής κουλτούρας. Η αναπηρία είναι ένας κόσμος που υπάρχει».
Δεν υπάρχουν πιο κατάλληλα λόγια για να κλείσει αυτό το κείμενο. Όχι για να συγκρίνουμε ή να μειώσουμε τις προσπάθειες που γίνονται εδώ, αλλά για να αναρωτηθούμε όλοι μας κατά πόσο η αναπηρία είναι ένας κόσμος που υπάρχει μέσα στην ελληνική κοινωνία και τι μπορεί να κάνει ο καθένας και η καθεμία από εμάς για να τον συμπεριλάβει.
Κέλλυ Σώκου
Πηγή: ow.gr/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου