Του είπατε κάτι και λίγες ώρες αργότερα το γνωρίζει η γιαγιά, η δασκάλα και πιθανότατα ολόκληρη η τάξη. Πριν αναρωτηθείτε γιατί το παιδί δεν μπορεί να κρατήσει ένα μυστικό, αξίζει να θυμάστε ότι η κατανόηση του τι είναι ιδιωτικό –και τι όχι– είναι μια ικανότητα που αναπτύσσεται σταδιακά.
«Μην το πεις πουθενά». Για έναν ενήλικα, αυτή η φράση είναι αρκετή για να καταλάβει ότι η πληροφορία που ακολουθεί δεν προορίζεται για τρίτους. Για ένα μικρό παιδί, όμως, τα μυστικά δεν είναι τόσο αυτονόητο πως πρέπει να παραμείνουν μυστικά… Μπορεί λοιπόν να του έχετε πει ότι σχεδιάζετε μια έκπληξη για τη γιαγιά και να το ανακοινώσει μόλις τη δει. Ή να ακούσει μια συζήτηση στο σπίτι και την επόμενη ημέρα να τη μεταφέρει με κάθε λεπτομέρεια στο σχολείο. Προφανώς, δεν το κάνει για να σας φέρει σε δύσκολη θέση. Η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε ποια πληροφορία γνωρίζει ποιος, τι μπορεί να ειπωθεί και σε ποιον και ποιες συνέπειες μπορεί να έχει η αποκάλυψή της απαιτεί κοινωνικές και γνωστικές δεξιότητες που βρίσκονται ακόμη υπό ανάπτυξη στην παιδική ηλικία.
Πότε καταλαβαίνουν τα παιδιά τι είναι «μυστικό»;
Η έννοια αρχίζει να αποκτά νόημα ήδη από την προσχολική ηλικία, αλλά η κατανόησή της εξελίσσεται σταδιακά.
Έρευνα σε παιδιά 5 και 6 ετών έδειξε ότι μπορούσαν ήδη να διαφοροποιούν τις πληροφορίες που θεωρούνταν μυστικές από εκείνες που δεν ήταν. Ήταν επίσης πιθανότερο να κρατήσουν ένα μυστικό για τον εαυτό τους ή, όταν επέλεγαν να το μοιραστούν, να το πουν σε έναν φίλο και όχι σε κάποιον που δεν ήταν φίλος τους.
Άλλες έρευνες σε παιδιά προσχολικής ηλικίας έχουν δείξει ότι τα παιδιά μπορεί να αντιλαμβάνονται τα μυστικά ως κάτι «δικό τους», ιδιαίτερο και προσωπικό και να τα συνδέουν με συγκεκριμένα πρόσωπα στα οποία έχουν εμπιστοσύνη.
Αυτό, όμως, απέχει αρκετά από τη σύνθετη κατανόηση που έχουμε ως ενήλικες για την εμπιστευτικότητα και την ιδιωτικότητα.
Μυστικά: Γιατί λοιπόν τα… ξεφουρνίζουν;
Για να κρατήσει ένα παιδί ένα μυστικό χρειάζεται να μπορεί να σκεφτεί τι γνωρίζει ο άλλος άνθρωπος και τι όχι, να προβλέψει τι θα συμβεί εάν αποκαλύψει την πληροφορία και ταυτόχρονα να συγκρατήσει την αυθόρμητη παρόρμηση να πει κάτι που γνωρίζει – ειδικά όταν αυτό είναι συναρπαστικό.
Χαρακτηριστική είναι μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Child Development. Οι ερευνητές μελέτησαν 107 παιδιά ηλικίας 4 έως 12 ετών σε ένα πείραμα στο οποίο ένας γονέας «έσπαγε» ένα παιχνίδι και ζητούσε από το παιδί να κρατήσει το περιστατικό μυστικό.
Όσο μεγαλύτερα ήταν τα παιδιά τόσο πιθανότερο ήταν να το κρατήσουν. Η ικανότητά τους αυτή συνδεόταν επίσης με κοινωνικούς και γνωστικούς παράγοντες, όπως η εμπιστοσύνη και οι εκτελεστικές λειτουργίες – δεξιότητες που μας βοηθούν, μεταξύ άλλων, να ελέγχουμε τη συμπεριφορά μας και να αντιστεκόμαστε σε μια παρόρμηση.
Με απλά λόγια, το μικρό παιδί που ανακοινώνει στο οικογενειακό τραπέζι ακριβώς αυτό που του είπατε να μην πει δεν «προδίδει». Απλώς δεν έχει ακόμη όλα τα εργαλεία που απαιτούνται για να διαχειριστεί μια πληροφορία όπως θα το έκανε ένας ενήλικας.
Μυστικά ή προσωπικά; Υπάρχει διαφορά
Ίσως, μάλιστα, αντί για το «αυτό είναι μυστικό», να είναι πιο χρήσιμο να μιλάμε στα παιδιά για ιδιωτικές πληροφορίες. Μπορούμε να τους εξηγούμε συγκεκριμένα: «Αυτό είναι κάτι προσωπικό της μαμάς και δεν θέλω να το συζητήσουμε με άλλους» ή «Αυτή είναι μια οικογενειακή πληροφορία που δεν χρειάζεται να πούμε στο σχολείο».
Το σημαντικό είναι η έννοια του μυστικού να μη μετατραπεί σε έναν απόλυτο κανόνα σύμφωνα με τον οποίο «ό,τι σου ζητά ένας μεγάλος να μην πεις, δεν το λες».
Τα παιδιά χρειάζεται να γνωρίζουν ότι υπάρχουν πράγματα που δεν πρέπει να κρατούν μυστικά, ιδιαίτερα όταν κάτι τα φοβίζει, τα στενοχωρεί, τα κάνει να νιώθουν άβολα ή αφορά την ασφάλεια και το σώμα τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να αισθάνονται ελεύθερα να απευθυνθούν σε έναν ενήλικα που εμπιστεύονται.
Όταν το παιδί αποκαλύψει το «μυστικό» μας
Όσο αμήχανη κι αν είναι η στιγμή, η επίπληξη μάλλον δεν θα βοηθήσει το παιδί να κατανοήσει καλύτερα την ιδιωτικότητα.
Μπορούμε, αντίθετα, να χρησιμοποιήσουμε το περιστατικό για να του εξηγήσουμε γιατί μια συγκεκριμένη πληροφορία ήταν προσωπική και πώς θα μπορούσε να το αναγνωρίσει την επόμενη φορά.
Και ίσως χρειάζεται να αποδεχτούμε και κάτι ακόμη: αν υπάρχει μια πληροφορία που πραγματικά δεν θέλουμε να μάθει κανείς, το μικρό παιδί μας πιθανότατα δεν είναι ακόμη ο ιδανικός άνθρωπος στον οποίο θα την εμπιστευτούμε… Όχι επειδή δεν είναι άξιο εμπιστοσύνης, αλλά επειδή το να ξέρει κανείς πότε πρέπει να μιλήσει και πότε όχι είναι κι αυτό μέρος του να μεγαλώνει.
Φαιη Βακρινου
Πηγή: imommy
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου