Κατάλληλες αντιδράσεις όταν δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τον προφορικό λόγο ενός κωφού/βαρήκοου μαθητή μας.

Όταν δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε την ομιλία ενός κωφού ή βαρήκοου μαθητή, είναι σημαντικό να αντιδρούμε με σεβασμό, ειλικρίνεια και υπομονή, χωρίς να τον φέρνουμε σε δύσκολη θέση αλλά και χωρίς να προσποιούμαστε ότι καταλάβαμε.

Τα παιδιά καταλαβαίνουν από τα λόγια σας πότε καταλάβατε τι έχουν πει και πότε όχι. Η προσποίηση απλά θα τα κάνει να αισθανθούν άσχημα και να χάσουν την εμπιστοσύνη στο πρόσωπό σας και στον εαυτό τους.

Δείτε μερικές σκέψεις για όσα μπορείτε να πείτε και να κάνετε:

Φροντίστε να υπάρχει ησυχία στην τάξη και ο απαραίτητος χρόνος.

Εξηγήστε στο παιδί ότι δεν καταλάβατε τι σας είπε και ζητήστε του να σας το ξαναπεί. Πρέπει να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί ώστε να μην δείξετε εκνευρισμό, βιασύνη και άγχος. Διατηρήστε οπτική επαφή, συμπεριφερθείτε με ηρεμία και δείξτε του ότι έχει τον χρόνο που χρειάζεται για να εκφραστεί. Πολύ σημαντικό είναι επίσης να μην ρίξετε την ευθύνη για την δυσκολία κατανόησης στο παιδί, ζητώντας του να σας το πει “πιο καθαρά”.

Φράσεις που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε:

● «Συγγνώμη, δεν το κατάλαβα. Μπορείς να μου το πεις ξανά;»

● «Δεν είμαι σίγουρος/-η ότι κατάλαβα σωστά. Μπορείς να μου το ξαναπείς;»

Την ίδια φράση μπορείτε να χρησιμοποιείτε και με άλλους μαθητές περιστασιακά (ακόμα και αν τους έχετε ακούσει και καταλάβει), έτσι ώστε να μην αισθάνεται το παιδί ότι τις χρησιμοποιείτε μόνο στην επικοινωνία σας μαζί του.

Επιβεβαιώστε αυτά που καταλάβατε επαναλαμβάνοντάς τα και χρησιμοποιώντας τα για να καταλάβετε και τα υπόλοιπα. Ακόμα και μια λέξη είναι αρκετή!

● «Μου είπες για το (θέμα/ αντικείμενο) σου, αλλά δεν άκουσα τι έγινε. Τι έγινε με το (θέμα/λέξη);»

Αν είναι αδύνατη η κατανόηση ή βλέπετε ότι το παιδί δυσανασχετεί, προτείνετε έναν εναλλακτικό τρόπο, δείχνοντας στο παιδί ότι θέλετε πολύ να καταλάβετε πραγματικά αυτό που θέλει να σας επικοινωνήσει.

● «Θέλεις να μου το γράψεις/ να μου το ζωγραφίσεις;»

● «Μπορείς να μου το δείξεις με μια κίνηση;»

● «Έλα να μου δείξεις”.

Σε καμία περίπτωση μην ζητήσετε από το παιδί να επαναλάβει την λέξη - που έχετε καταλάβει- για να μάθει να την λέει “πιο καθαρά” και “να τον καταλαβαίνουν οι άλλοι” και μην διορθώνετε όσα λέει πχ “όχι ατσι, α-μά-ξι”. Μην εστιάζετε στον τρόπο που αρθρώνει το παιδί, αλλά στο μήνυμα που μεταφέρει.

Αν δεν είστε σίγουροι ότι κατάλαβαν οι συμμαθητές του τι λέει, κάντε μια διακριτική επανάληψη όσων είπε (“Πολύ σωστό αυτό που λες, Γιάννη. Όντως οι γάτες είναι έξυπνα ζώα”).

Όσο περισσότερο ακούτε ένα παιδί με δυσκολίες άρθρωσης να μιλάει, τόσο πιο εύκολα θα το καταλαβαίνετε. Μην αποφεύγετε να του δίνετε τον λόγο. Αν ο λόγος του είναι ακατάληπτος και φοβάστε ότι δεν θα μπορέσετε να χειριστείτε την κατάσταση, κάντε του αρχικά κλειστές ερωτήσεις, ζητώντας του να διαλέξει από τις πιθανές απαντήσεις (πχ “Ποιος κέρδισε στον αγώνα; Ο λαγός ή η χελώνα;”). Δώστε μεγάλη προσοχή στον τρόπο που εκφέρει τις λέξεις, έτσι ώστε στο μέλλον να μπορείτε να τις αποκωδικοποιείτε με μεγαλύτερη ευκολία.

Ενθαρρύνετε το παιδί να συνοδεύει όσα λέει με κινήσεις ή χειρονομίες ή νοήματα από την νοηματική γλώσσα αν τα χρησιμοποιεί και στο σπίτι με τους δικούς του ή με τους θεραπευτές του.

Προσπαθήστε να μάθετε κάποιες βασικές πληροφορίες για τον μαθητή σας. Αν για παράδειγμα κάνετε την ενότητα της οικογένειας, θα βοηθούσε αν προηγουμένως είχατε μάθει κάποιες βασικές πληροφορίες για την οικογένειά του (πχ πώς λένε τα αδέρφια του, πόσο χρονών είναι, αν έχει κατοικίδια κτλ). Όσα περισσότερα πράγματα ξέρετε για τους μαθητές σας -όσο αφορά τον τρόπο ζωής και τα ενδιαφέροντά τους - τόσο πιο εύκολο θα σας είναι καταλαβαίνετε σε τι αναφέρονται. Υπάρχουν κάποια θέματα στα οποία μπορούμε να “κλέψουμε” πληροφορίες που θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τις πληροφορίες που θα μας δώσει, τονώνοντας την αυτοπεποίθησή του και ενισχύοντας την επικοινωνιακή του διάθεση.

Ζητήστε από τους γονείς να σας ενημερώνουν στο τετράδιο επικοινωνίας για πράγματα που είναι πολύ πιθανό να σας “φέρουν” τα παιδιά στην τάξη πχ αν πήγαν κινηματογράφο, αν αρρώστησε κάποιο μέλος της οικογένειας, αν αγόρασαν κάτι που ήθελαν πολύ, αν τα χτύπησε άλλο παιδάκι, ένα ντοκιμαντέρ για πιγκουίνους που είδαν κτλ έτσι ώστε να μπορείτε να καταλαβαίνετε το γενικό πλαίσιο.

Χρησιμοποιείτε συχνά εναλλακτικούς τρόπους επικοινωνίας ζητώντας από όλους τους μαθητές σας να σας ζωγραφίσουν την απάντηση σε μια ερώτηση ή να σας την δώσουν δείχνοντας - σε κάποιον πίνακα αναφοράς/ κάποιο αντικείμενο - ή με κάποια κίνηση, έτσι ώστε να έχει την δυνατότητα το παιδί να εκφράζει ισότιμα με τους συμμαθητές του τις σκέψεις του.

Δώστε ευκαιρία στα παιδιά να συνεργαστούν αρχικά σε δυάδες και στη συνέχεια σε μικρές ομάδες πριν περάσουν στις μεγαλύτερες, καθώς η επικοινωνία σε μικρές ομάδες είναι στην αρχή πιο εύκολη.

Ιωάννα Αγγέλου
Ειδική Παιδαγωγός (Παν. Θεσσαλίας)
Νηπιαγωγός (Α.Π.Θ.)
MEd - Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση