Χάλκινη Παραολυμπιονίκης στο Para Taekwondo, τελειόφοιτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και μία από τις σημαντικότερες εκπροσώπους της νέας γενιάς του ελληνικού παραθλητισμού, η Έλενα Παπασταματοπούλου παραχωρεί μια συνέντευξη που ξεπερνά τα όρια του αθλητισμού.
Με αφορμή τη δική της διαδρομή, μιλά για τις πραγματικές ανάγκες του παραολυμπιακού αθλητισμού, τις προκλήσεις της ισότιμης πρόσβασης στην εκπαίδευση και την υγεία, την αυτονομία των ατόμων με αναπηρία, τον ρόλο της οικογένειας και την ανάγκη για σταθερές δημόσιες πολιτικές που μετατρέπουν τα δικαιώματα από θεωρία σε καθημερινή πράξη.
Παραολυμπιακός αθλητισμός: τι άλλαξε πραγματικά
Στο πρώτο μέρος της συνέντευξης, η Χάλκινη Παραολυμπιονίκης ξεκαθαρίζει το τοπίο γύρω από τις πραγματικές συνθήκες του παραολυμπιακού πρωταθλητισμού στην Ελλάδα. Αναλύει τα οικονομικά δεδομένα, τις ακάλυπτες ανάγκες της καθημερινής προετοιμασίας και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας νέος αθλητής στην περιφέρεια που επιθυμεί να ασχοληθεί με το Para Taekwondo, επισημαίνοντας ότι τα φώτα της δημοσιότητας σβήνουν γρήγορα, αλλά οι απαιτήσεις παραμένουν.
– Μετά το χάλκινο μετάλλιο στο Παρίσι ποια συγκεκριμένη οικονομική, προπονητική ή επιστημονική παροχή προστέθηκε στην προετοιμασία σας, από ποιον φορέα και για πόσο χρονικό διάστημα; Ποια βασική ανάγκη παραμένει ακόμη ακάλυπτη;
Έλενα Παπασταματοπούλου: Είναι αλήθεια ότι μετά την κατάκτηση του μεταλλίου στο Παρίσι υπήρξε μια εμφανώς μεγαλύτερη στήριξη από διάφορες πλευρές, καθώς και αυξημένη προβολή από τα μέσα ενημέρωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, τόσο η πολιτεία όσο και ορισμένοι ιδιώτες χορηγοί στάθηκαν στο πλάι μου, προσφέροντας σημαντική βοήθεια για την οποία είμαι ευγνώμων. Ωστόσο, η πραγματικότητα του πρωταθλητισμού είναι απαιτητική και διαρκής.
-Πόσο κοστίζει σήμερα ένας πλήρης χρόνος προετοιμασίας σας σε διεθνές επίπεδο και τι μέρος αυτού του ποσού καλύπτουν η πολιτεία, η ομοσπονδία, οι χορηγοί και η οικογένειά σας;
E.Π.: Η προετοιμασία κοστίζει αρκετά, γιατί περιλαμβάνει ταξίδια, προπονήσεις και ιατρική φροντίδα. Ένα μέρος καλύπτεται από την πολιτεία και τους χορηγούς, αλλά συχνά βοηθά και η οικογένεια.
– Μετά τα δύο ελληνικά μετάλλια του Para Taekwondo στο Παρίσι, πόσοι νέοι αθλητές, εξειδικευμένοι προπονητές ή προπονητικοί πυρήνες γνωρίζετε ότι προστέθηκαν; Ποιο είναι το πρώτο μετρήσιμο αποτέλεσμα αυτής της επιτυχίας για το ίδιο το άθλημα;
E.Π.: Το πιο θετικό και μετρήσιμο αποτέλεσμα των δύο μεταλλίων που φέραμε από το Παρίσι είναι ότι ο κόσμος έμαθε και εξοικειώθηκε με το Para Taekwondo. Είδαμε μια αύξηση του ενδιαφέροντος από νέους ανθρώπους και παιδιά με αναπηρία που θέλησαν να γνωρίσουν το άθλημα.
-Αν ένα παιδί στην Ήπειρο ή σε άλλη περιφερειακή περιοχή θελήσει σήμερα να γνωρίσει το Para Taekwondo σε ποιον συγκεκριμένο φορέα πρέπει να απευθυνθεί και ποιο στάδιο της διαδρομής από τον σύλλογο έως την αγωνιστική ταξινόμηση παραμένει δυσκολότερο;
E.Π.: Ένα παιδί που μένει στην Ήπειρο, μπορεί να απευθυνθεί σε κάποιον τοπικό σύλλογο Taekwondo που διαθέτει τμήμα , είτε να επικοινωνήσει απευθείας με την αρμόδια ομοσπονδία για να λάβει κατευθυντήριες οδηγίες. Το δυσκολότερο στάδιο παραμένει η διαδικασία της επίσημης αγωνιστικής ταξινόμησης (classification), η οποία απαιτεί εξειδικευμένα ιατρικά και αθλητικά κριτήρια.
– Από τον σχεδιασμό σας για το Λος Άντζελες 2028, ποια στοιχεία είναι ήδη εξασφαλισμένα με επίσημη χρηματοδότηση ή συμφωνία και ποια εξακολουθούν να εξαρτώνται από προσωρινές λύσεις και προσωπικές πρωτοβουλίες;
E.Π.:Ο στόχος είναι η καλύτερη δυνατή προετοιμασία. Κάποια πράγματα έχουν ήδη οργανωθεί, αλλά άλλα εξαρτώνται ακόμη από χρηματοδότηση και χορηγίες.
– Στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 2026 αγωνιστήκατε ενώ αντιμετωπίζατε τραυματισμό. Ποια ακριβώς διαδικασία ακολουθήθηκε για να κριθεί η συμμετοχή σας, ποιος είχε τον τελικό λόγο και υπάρχει σταθερό πρωτόκολλο προστασίας της υγείας των αθλητών ή κάθε περίπτωση αντιμετωπίζεται διαφορετικά;
E.Π.: Η συμμετοχή μου στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 2026 υπό το καθεστώς τραυματισμού ήταν μια δύσκολη απόφαση. Η διαδικασία που ακολουθήθηκε περιλάμβανε ιατρικές εξετάσεις και εκτενείς συζητήσεις με το ιατρικό επιτελείο και τον προπονητή μου. Πάνω απ’ όλα μετρά η υγεία του αθλητή και κάθε περίπτωση εξετάζεται ξεχωριστά.
Ιατρική Σχολή: δικαιώματα στην πράξη και όχι μόνο στα έγγραφα
Ως φοιτήτρια της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, έχει βιώσει τόσο τις θετικές παρεμβάσεις όσο και τα κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν στην εφαρμογή της ισότιμης πρόσβασης. Περιγράφει την πραγματικότητα των εύλογων προσαρμογών και εξηγεί γιατί οι σταθεροί θεσμικοί κανόνες είναι σημαντικότεροι από τις λύσεις της τελευταίας στιγμής.
– Το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων έχει θεσπίσει Μονάδα και Σχέδιο Ισότιμης Πρόσβασης. Στη δική σας εμπειρία, ποια προσαρμογή στην εργαστηριακή ή κλινική εκπαίδευση προβλεπόταν ήδη και ποια χρειάστηκε να οργανωθεί μόνο αφού προέκυψε η ανάγκη;
E.Π.: Το Πανεπιστήμιο παρείχε κάποιες διευκολύνσεις, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάστηκε να βρεθούν λύσεις στην πορεία, ανάλογα με τις ανάγκες.
– Όταν ένας φοιτητής Ιατρικής χρειάζεται διαφορετικό τρόπο εκτέλεσης μιας εργαστηριακής ή κλινικής διαδικασίας, υπάρχει γραπτό πρωτόκολλο με σαφή υπεύθυνο και χρονοδιάγραμμα ή η λύση εξαρτάται από προσωπικές συνεννοήσεις με κάθε διδάσκοντα;
E.Π.: Υπάρχουν κανονισμοί, όμως πολλές φορές η πρακτική λύση εξαρτάται από τη συνεργασία του φοιτητή με τους διδάσκοντες και το πανεπιστήμιο.
– Υπήρξε χώρος διδασκαλίας, εργαστήριο, κλινική ή νοσοκομειακή υπηρεσία στην οποία η πρόσβαση ή η οργάνωση της εκπαίδευσης δεν ήταν ισότιμη; Τι ακριβώς έλειπε, ποιος ενημερώθηκε και διορθώθηκε τελικά;
E.Π.: Ναι, υπήρξαν περιπτώσεις όπου η πρόσβαση ή η οργάνωση των μαθημάτων δεν ήταν ιδανική. Το θέμα συζητήθηκε με το πανεπιστήμιο και έγιναν κάποιες βελτιώσεις, αλλά υπάρχει ακόμη περιθώριο για περισσότερες αλλαγές.
– Πόσες ώρες υποχρεωτικής εκπαίδευσης περιλαμβάνει το πρόγραμμα της Ιατρικής για τα δικαιώματα, την αυτονομία, την προσβάσιμη επικοινωνία και τις εύλογες προσαρμογές των ανάπηρων ασθενών; Αν δεν υπάρχει αυτοτελές μάθημα, πού και με ποιον τρόπο διδάσκονται αυτά τα ζητήματα;
E.Π.: Γίνονται κάποιες αναφορές μέσα στα μαθήματα, αλλά δεν υπάρχει πάντα ξεχωριστό μάθημα για τα δικαιώματα και τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία.
– Ποια συγκεκριμένη πρακτική του συστήματος υγείας στην επικοινωνία, στην εξέταση ή στη λήψη αποφάσεων θεωρείτε ότι πρέπει να αλλάξει άμεσα, ποιος έχει την αρμοδιότητα να την αλλάξει και πώς θα μπορούσε να ελεγχθεί η εφαρμογή της;
E.Π.: Οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να επικοινωνούν περισσότερο με τον ίδιο τον ασθενή και να λαμβάνουν υπόψη τη γνώμη του. Αυτό χρειάζεται καλύτερη εκπαίδευση και έλεγχο από το κράτος και τα νοσοκομεία.
Προσωπικές σχέσεις, ενηλικίωση και ισοτιμία
Η ενηλικίωση ενός ανθρώπου με αναπηρία δεν αφορά μόνο την εκπαίδευση ή την εργασία. Η Έλενα μιλά για την αυτονομία, τις προσωπικές σχέσεις, τη συναίνεση και τις κοινωνικές συμπεριφορές που εξακολουθούν να στερούν από πολλούς νέους το δικαίωμα να αποφασίζουν οι ίδιοι για τη ζωή τους.
– Στη διάρκεια του σχολείου, της αποκατάστασης, του αθλητισμού ή των σπουδών σας υπήρξε ποτέ οργανωμένη ενημέρωση για κοινωνική ενηλικίωση, αυτονομία και προσωπικές σχέσεις ή το ενδιαφέρον των θεσμών περιοριζόταν αποκλειστικά στην υγεία, στις σπουδές και στις επιδόσεις;
E.Π.: Όχι ιδίαιτερα . Η προσοχή δινόταν κυρίως στην υγεία, τις σπουδές και τον αθλητισμό και λιγότερο στην προσωπική ζωή και την αυτονομία.
– Ποιο συγκεκριμένο εμπόδιο στα Ιωάννινα περιορίζει περισσότερο την αυθόρμητη κοινωνική ζωή ενός νέου με αναπηρία —η μετακίνηση, η πρόσβαση στους χώρους, το κόστος ή κάτι άλλο— και ποιος δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας έχει την ευθύνη να το διορθώσει;
E.Π.: Η μετακίνηση και η προσβασιμότητα σε ορισμένους χώρους παραμένουν οι μεγαλύτερες δυσκολίες. Την ευθύνη έχουν κυρίως ο δήμος και οι αρμόδιες υπηρεσίες.
– Σε ποια συγκεκριμένη καθημερινή ή θεσμική συμπεριφορά διακρίνετε ότι ένας ενήλικος με αναπηρία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως «παιδί»; Ποια πραγματική απόφαση ή δυνατότητα ζωής τού αφαιρεί αυτή η αντιμετώπιση;
E.Π.: Όταν οι άλλοι αποφασίζουν για εκείνον χωρίς να τον ρωτήσουν. Αυτό του στερεί την ανεξαρτησία και το δικαίωμα να κάνει τις δικές του επιλογές.
– Ποια υπηρεσία ή εκπαιδευτική παρέμβαση λείπει σήμερα ώστε οι νέοι με αναπηρία να αποκτούν αξιόπιστη ενημέρωση για την αυτονομία, τα προσωπικά όρια, τη συναίνεση και τις ισότιμες σχέσεις; Ποιος φορέας πρέπει να την παρέχει και από ποια ηλικία;
E.Π.: Λείπει η σωστή ενημέρωση για την αυτονομία, τις σχέσεις και τη συναίνεση. Αυτή θα έπρεπε να διδάσκεται από το σχολείο και να υποστηρίζεται από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
– Ποιο πρακτικό κριτήριο ξεχωρίζει μέσα σε μια προσωπική σχέση την ισότιμη υποστήριξη από τον πατερναλισμό; Υπάρχει κάποια στάση της οικογένειας, των υπηρεσιών ή του κοινωνικού περιβάλλοντος που πρέπει συγκεκριμένα να σταματήσει;
E.Π.: Στήριξη σημαίνει να βοηθάς κάποιον όταν το χρειάζεται, αλλά να τον αφήνεις να παίρνει τις δικές του αποφάσεις. Πατερναλισμός είναι να αποφασίζεις εσύ αντί για εκείνον, ακόμη κι αν νομίζεις ότι τον βοηθάς.
Λογοδοσία και δεσμεύσεις
Πέρα από τα συνθήματα, η Παραολυμπιονίκης υποστηρίζει ότι οι διακρίσεις χτίζονται πάνω σε σταθερή χρηματοδότηση, επιστημονική υποστήριξη, πρόσβαση και θεσμούς που λειτουργούν. Παράλληλα καταθέτει τις δικές της προτάσεις για την ανάπτυξη του Para Taekwondo και τη βελτίωση της καθημερινότητας των φοιτητών με αναπηρία.
– Ποιο στοιχείο της δικής σας διαδρομής αποδεικνύει καθαρότερα ότι το σύνθημα «όποιος θέλει, μπορεί» είναι ανεπαρκές χωρίς οικονομική δυνατότητα, πρόσβαση, προπονητική υποστήριξη και θεσμούς που λειτουργούν;
E.Π.: Η πορεία μου δείχνει ότι η θέληση από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζονται οικονομική στήριξη, καλός προπονητής, πρόσβαση στις εγκαταστάσεις και άνθρωποι που πιστεύουν σε εσένα.
– Ποιες θεωρείται ότι είναι οι δύο σημαντικότερες αλλαγές που χρειάζονται σήμερα για το para taekwondo στην Ελλάδα;
E.Π.: Για το para taekwondo θα ήθελα σταθερή χρηματοδότηση για τους αθλητές. Για τους φοιτητές με αναπηρία, καλύτερη και σταθερή υποστήριξη στις σπουδές τους, ώστε να μη χρειάζεται κάθε φορά να βρίσκουν λύσεις μόνοι τους.
Οικογένεια, υπερπροστασία και εκπαίδευση για την αναπηρία
Η οικογένεια μπορεί να αποτελέσει το σημαντικότερο στήριγμα, αλλά και άθελά της να περιορίσει την αυτονομία ενός νέου ανθρώπου. Η Έλενα εξηγεί πού βρίσκεται η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ουσιαστική υποστήριξη και τον πατερναλισμό και γιατί η ενημέρωση των γονέων πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα της Πολιτείας.
– Στη δική σας διαδρομή, ποια στάση της οικογένειάς σας ενίσχυσε περισσότερο την αυτονομία σας και ποια υποστήριξη θα έπρεπε να παρέχει το κράτος σε γονείς που δεν γνωρίζουν πώς να προετοιμάσουν ένα παιδί με αναπηρία για την ενήλικη ζωή;
E.Π.: Η οικογένειά μου με στήριξε και συνεχίζει να με στηρίζει σε ότι χρειάζομαι, αλλά πάντα με ενθάρρυνε να παίρνω τις δικές μου αποφάσεις. Το κράτος θα μπορούσε να ενημερώνει καλύτερα τους γονείς για το πώς να βοηθούν τα παιδιά τους να γίνουν αυτόνομα.
– Υπήρξε ηλικία ή συγκεκριμένη απόφαση κατά την οποία η οικογένειά σας άρχισε να σας παραχωρεί περισσότερο έλεγχο στις μετακινήσεις, στις σπουδές, στον αθλητισμό ή στην καθημερινότητά σας; Τι έκανε αυτή τη μετάβαση εφικτή;
E.Π.: Σταδιακά απέκτησα περισσότερη ανεξαρτησία στις αποφάσεις μου. Η εμπιστοσύνη της οικογένειάς μου και η δική μου ωριμότητα έκαναν αυτή τη μετάβαση πιο εύκολη.
– Πώς μπορεί μια οικογένεια να καταλάβει ότι αυτό που θεωρεί “προστασία” έχει αρχίσει να στερεί από τον νέο άνθρωπο την αυτονομία, την αυτοπεποίθηση και το δικαίωμα να κάνει ακόμη και τα δικά του λάθη;
E.Π.: Όταν η οικογένεια παίρνει όλες τις αποφάσεις αντί για τον νέο άνθρωπο, τότε η προστασία μπορεί να γίνει περιορισμός.
– Όταν ένας νέος με αναπηρία εξαρτάται οικονομικά ή πρακτικά από την οικογένειά του, ποια προσωπική απόφαση κινδυνεύει περισσότερο να μην είναι πραγματικά ;
E.Π.: Η προσωπική απόφαση για τις σπουδές, την εργασία ή ακόμα και τις προσωπικές σχέσεις μπορεί να επηρεαστεί περισσότερο όταν υπάρχει μεγάλη εξάρτηση από την οικογένεια.
– Συναντήσατε στη διαδρομή σας νέους με αναπηρία που είχαν δυνατότητες αλλά δεν απέκτησαν αυτονομία επειδή το οικογενειακό ή θεσμικό περιβάλλον δεν τους έδωσε χώρο να δοκιμάσουν; Τι ακριβώς τους έλειψε;
E.Π.: Ναι, έχω γνωρίσει ανθρώπους που είχαν δυνατότητες, αλλά δεν τους δόθηκαν αρκετές ευκαιρίες να δοκιμάσουν μόνοι τους. Τους έλειψε κυρίως η εμπιστοσύνη και η σωστή υποστήριξη.
– Ποια υποχρεωτική εκπαίδευση πρέπει να λαμβάνει μια οικογένεια από τη στιγμή της διάγνωσης, ώστε να ενημερώνεται όχι μόνο για θεραπείες και παροχές, αλλά και για δικαιώματα, αυτονομία και κοινωνική ενηλικίωση;
E.Π.: Οι οικογένειες πρέπει να ενημερώνονται από την αρχή όχι μόνο για τις θεραπείες, αλλά και για τα δικαιώματα, την αυτονομία και την ένταξη των παιδιών στην κοινωνία.
– Ποιος δημόσιος φορέας θα έπρεπε να παρακολουθεί τη μετάβαση ενός παιδιού με αναπηρία στην ενήλικη ζωή και ποια συγκεκριμένη υπηρεσία λείπει σήμερα από αυτή τη διαδρομή;
E.Π.: Θα ήταν καλό να υπάρχει ένας δημόσιος φορέας που να παρακολουθεί και να υποστηρίζει τη μετάβαση από την παιδική στην ενήλικη ζωή, ώστε κανείς να μη μένει χωρίς καθοδήγηση.
– Αν έπρεπε να θεσπιστεί μέχρι το 2028 ένα εθνικό πρόγραμμα εκπαίδευσης οικογενειών παιδιών με αναπηρία, ποιες τρεις δεξιότητες θα έπρεπε υποχρεωτικά να διδάσκει και πώς θα αξιολογούνταν αν πράγματι ενισχύει την αυτονομία;
E.Π.:Ένα τέτοιο πρόγραμμα θα έπρεπε να διδάσκει: πώς ενισχύουμε την αυτονομία του παιδιού, ποια είναι τα δικαιώματά του και πώς προετοιμάζεται για σπουδές, εργασία και ανεξάρτητη ζωή.
Συμμετοχή στις αποφάσεις και διπλή σταδιοδρομία
Η πορεία της ως Παραολυμπιονίκης και ως φοιτήτριας Ιατρικής αναδεικνύει τις προκλήσεις της διπλής σταδιοδρομίας. Μέσα από την εμπειρία της, υπογραμμίζει την ανάγκη οι ίδιοι οι αθλητές να έχουν ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις που τους αφορούν και οι θεσμικές διευκολύνσεις να εφαρμόζονται με συνέπεια για όλους.
– Στα όργανα που αποφασίζουν για τον αγωνιστικό σχεδιασμό, τη χρηματοδότηση, τις διεθνείς συμμετοχές και την ιατρική υποστήριξη του para taekwondo, έχουν οι ίδιοι οι αθλητές θεσμική εκπροσώπηση με δικαίωμα ψήφου; Σε ποια κρίσιμη απόφαση που αφορούσε άμεσα την προετοιμασία σας ζητήθηκε επίσημα η γνώμη σας και σε ποια όχι;
E.Π.: Πιστεύω ότι οι αθλητές πρέπει να έχουν λόγο στις αποφάσεις που τους αφορούν. Όταν ακούγεται η γνώμη τους, λαμβάνονται καλύτερες αποφάσεις για την προετοιμασία τους.
– Το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων έχει αναγνωρίσει δημόσια επανειλημμένα τις διεθνείς διακρίσεις σας. Πέρα από τις συγχαρητήριες ανακοινώσεις, υπάρχει γραπτό και σταθερό πλαίσιο που να συντονίζει τις κλινικές ασκήσεις, τις εξετάσεις και τις απουσίες σας με τις υποχρεώσεις της εθνικής ομάδας; Ποια συγκεκριμένη διευκόλυνση προβλέπεται θεσμικά και ποια εξακολουθεί να εξαρτάται από προσωπικές συνεννοήσεις;
E.Π.: Το Πανεπιστήμιο έχει αναγνωρίσει τις διακρίσεις μου και έχει δείξει κατανόηση στις αγωνιστικές μου υποχρεώσεις. Παρ’ όλα αυτά, πολλές διευκολύνσεις εξακολουθούν να βασίζονται στη συνεργασία και την καλή διάθεση των διδασκόντων, κάτι που θα ήταν καλό να γίνεται με σταθερούς κανόνες για όλους.
Πηγή: Η Ζωή Με Άλλα Μάτια
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου