Ας μιλήσουμε για κάτι που όλοι κάνουμε χωρίς καν να το συνειδητοποιούμε. Όχι, δεν εννοούμε το να ανοίγεις κατά λάθος το TikTok και να χάνεις 3 ώρες.
Μιλάμε για την περιστασιακή μάθηση. Εκείνο το μαγικό στοιχείο που τα παιδιά αποκομίζουν απλώς και μόνο επειδή βρίσκονται μέσα στη γλώσσα, τους ανθρώπους, το χάος, τη ζωή. Είναι ο τρόπος με τον οποίο τα παιδιά που ακούν μαθαίνουν ότι ο μπαμπάς σιχαίνεται τα μανιτάρια, η μαμά πληρώνει τους λογαριασμούς τις Τρίτες και το «ίσως αργότερα» σημαίνει «με τίποτα».
Τι συμβαίνει όμως όταν ένα παιδί δεν μπορεί να «πιάσει» αυτές τις καθημερινές, πολύτιμες πληροφορίες; Τι είναι, τέλος πάντων, η περιστασιακή μάθηση;
Περιστασιακή μάθηση είναι το είδος της μάθησης που συμβαίνει χωρίς άμεση διδασκαλία. Είναι ο «θόρυβος του περιβάλλοντος» της ζωής που μετατρέπεται σε γνώση.
Πράγματα όπως:
• Το να παρατηρείς ότι η μεγαλύτερη αδελφή σου μπαίνει σε μπελάδες όταν χρησιμοποιεί έναν συγκεκριμένο τόνο φωνής.
• Το να αντιλαμβάνεσαι ότι τα γόνατα της γιαγιάς πονούν όταν αλλάζει ο καιρός.
• Το να καταλαβαίνεις ότι η μαμά αγχώνεται για τους λογαριασμούς, παρόλο που δεν το λέει ξεκάθαρα.
Τα ακούοντα παιδιά απορροφούν συνεχώς αυτά τα ερεθίσματα. Τα κωφά παιδιά; Όχι πάντα.
Τα κωφά παιδιά χάνουν ευκαιρίες
Πολλά κωφά παιδιά μεγαλώνουν σε οικογένειες όπου είναι τα μόνα κωφά άτομα. Αν στο σπίτι δεν χρησιμοποιείται η νοηματική γλώσσα, ή αν οι συζητήσεις γίνονται πίσω από την πλάτη τους ή από άλλο δωμάτιο, χάνουν σημαντικά κομμάτια της κοινωνικής μάθησης. Μπορούν να παρακολουθήσουν τη συζήτηση; Η επικοινωνία διεξάγεται με τρόπο προσβάσιμο σε αυτούς; Υπάρχει κάποιος που να τους εξηγεί όσα δεν κατάλαβαν;
Αν η απάντηση είναι όχι… χάνουν:
• Κοινωνικούς κανόνες και ενδείξεις
• Συναισθηματική ρύθμιση (όπως τη διαχείριση του θυμού ή της αμηχανίας)
• Πολιτισμικές γνώσεις
• Δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων
• Την κοινή λογική που αποκτάται μέσα από την παρατήρηση των καθημερινών καταστάσεων της ζωής
Το προνόμιο της ακοής
Το προνόμιο της ακοής είναι υπαρκτό φαινόμενο. Τα άτομα που ακούν αποκτούν γλώσσα, γνώσεις και πληροφορίες αβίαστα, απλώς και μόνο επειδή ζουν στον κόσμο των ακουόντων. Τα κωφά παιδιά; Συχνά χρειάζεται να καταβάλουν διπλάσια προσπάθεια για να αποκτήσουν πρόσβαση στις ίδιες καθημερινές γνώσεις – και ακόμη και τότε, τα αποτελέσματα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον τους.
Αν ακούς, πιάνεις τυχαία συζητήσεις, αστεία, τηλεφωνήματα, τις ειδήσεις στο ραδιόφωνο, δύο ανθρώπους να ψιθυρίζουν για το τι θα φάνε το βράδυ – και όλες αυτές είναι πληροφορίες που ο εγκέφαλός σου αποθηκεύει αθόρυβα και αβίαστα.
Αν είσαι Κωφός και η συζήτηση δεν γίνεται στο οπτικό σου πεδίο ή δεν μεταφράζεται σε γλώσσα που καταλαβαίνεις; Τη χάνεις. Κάθε φορά. Αυτή είναι η ουσία του προνομίου της ακοής: το αόρατο πλεονέκτημα της αβίαστης πρόσβασης στον βόμβο της καθημερινής ζωής που συμβαίνει γύρω μας. Φαντάσου τώρα ότι είσαι ένα κωφό παιδί σε μια οικογένεια ακουόντων, όπου κανείς δεν χρησιμοποιεί τη νοηματική γλώσσα. Χωρίς οπτικά ερεθίσματα. Χωρίς πλαίσιο αναφοράς. Μόνο μια θολή εικόνα από στόματα που κινούνται και αποφάσεις που λαμβάνονται χωρίς εσένα.
Ποια είναι, λοιπόν, η λύση; Να ενεργείς με συνειδητή πρόθεση.
Αν η περιστασιακή μάθηση δεν προκύπτει τυχαία, τη δημιουργούμε εμείς σκόπιμα.
Δείτε πώς:
· Περιβάλλετε τα κωφά παιδιά με προσβάσιμη γλώσσα: Χρησιμοποιήστε τη νοηματική γλώσσα. Χρησιμοποιήστε οπτικά ερεθίσματα. Χρησιμοποιήστε εικόνες. Κάντε τη γλώσσα ορατή παντού.
· Περιγράψτε τις καθημερινές σας συνήθειες και ενέργειες: Όταν φτιάχνετε καφέ πείτε «Η μαμά ρίχνει καυτό νερό· προσοχή να μην χυθεί». Όταν φεύγετε από το σπίτι πείτε «Πηγαίνουμε στον οδοντίατρο, γι’ αυτό φοράμε καθαρά ρούχα».
· Χρησιμοποιήστε τη νοηματική κατά τη διάρκεια των γευμάτων, των μεταβάσεων, των διαδρομών με το αυτοκίνητο – παντού : Αν συζητάτε με τον/τη σύντροφό σας στην κουζίνα, βεβαιωθείτε ότι το κωφό παιδί σας μπορεί να βλέπει τι λέγεται ή δώστε του μια σύντομη περίληψη.
· Συμπεριλάβετε το παιδί στις συζητήσεις : Ακόμα κι αν πρόκειται για βαρετά θέματα ενηλίκων. Ειδικά αν πρόκειται για βαρετά θέματα ενηλίκων. Εκεί κρύβεται ο θησαυρός.
· Εξηγήστε του τι έχασε : Αν η γιαγιά διηγήθηκε μια ενδιαφέρουσα ιστορία την ώρα που το κωφό παιδί σας έπαιζε Minecraft… κάντε μια παύση. Συνοψίστε. Αποδώστε το στη νοηματική. Συμπεριλάβετε το παιδί στη συζήτηση.
Παραδείγματα από την καθημερινή ζωή
• Ψώνια: Αντί να διαλέγετε σιωπηλά μήλα, κάντε τα νοήματα: «Αυτά είναι Granny Smith. Είναι ξινά. Στη γιαγιά αρέσουν. Εσύ θέλεις γλυκά;» (Ορίστε! Μόλις διδάξατε την έννοια της προτίμησης, το λεξιλόγιο και τον οικογενειακό δεσμό.)
• Ένταση μεταξύ αδερφιών: Αν μαλώσετε το μεγαλύτερο παιδί, εξηγήστε τον λόγο. «Ο Τομ φώναζε την ώρα του φαγητού. Αυτό δεν είναι σωστό. Μιλάμε ήρεμα.»
• Κυκλοφοριακή συμφόρηση: «Τα αυτοκίνητα δεν κινούνται επειδή έγινε ατύχημα. Κοίτα, η αστυνομία είναι εκεί. Ίσως αργήσουμε.»
Μόλις διδάξατε την ενσυναίσθηση, τη σχέση αιτίας-αποτελέσματος και τις έννοιες του χρόνου. Τέλειο.
Δραστηριότητες ευκαιριακής μάθησης για κωφά παιδιά
Ας το κάνουμε διασκεδαστικό:
• Μαγειρική με νοήματα: περιγράψτε κάθε βήμα
• Μικρές ενημερώσεις ειδήσεων: μοιραστείτε ένα γεγονός που συνέβη εκείνη τη μέρα στον κόσμο
• Οικογενειακή συνάντηση με οπτική ατζέντα
• Παιχνίδι με φιγούρες και περιγραφή κοινωνικών καταστάσεων
• Επισήμανση μοτίβων, μυρωδιών, ήχων και πινακίδων κατά τη διάρκεια της βόλτας
• Συζήτηση και αναστοχασμός: «Πώς σε έκανε να νιώσεις αυτό; Τι πιστεύεις ότι έπρεπε να είχε κάνει εκείνος;»
Αυτές οι μικρές στιγμές αθροίζονται σε μια βαθιά κατανόηση.
Και να θυμάστε…
Η νοηματική γλώσσα δεν προκαλεί γλωσσικές καθυστερήσεις. Η γλωσσική αποστέρηση είναι αυτή που τις προκαλεί. Αν θέλουμε τα κωφά παιδιά μας να ευημερήσουν κοινωνικά, συναισθηματικά και ακαδημαϊκά, πρέπει να σταματήσουμε να περιμένουμε απλώς να συμβεί η μάθηση από μόνη της. Εμείς είμαστε που πρέπει να την κάνουμε να συμβεί. Με ηχηρό τρόπο. Οπτικά. Με ενθουσιασμό.
Ιωάννα Αγγέλου
Ειδική Παιδαγωγός (Παν. Θεσσαλίας)
Νηπιαγωγός (Α.Π.Θ.)
MEd - Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου