Ένα τηλεοπτικό πείραμα του βρετανικού Channel 4 έβαλε ανυποψίαστους επισκέπτες μπροστά σε μια δομή «υποστηριζόμενης διαβίωσης» για άτομα με αναπηρία, που στην πραγματικότητα λειτουργούσε με κανόνες εμπνευσμένους από τη ναζιστική ευγονική.
Το ντοκιμαντέρ «The Experiment», που προβλήθηκε στις 21 Οκτωβρίου στη Βρετανία και επιχειρεί να αφηγηθεί ένα σκοτεινό κεφάλαιο της ιστορίας, παράλληλα αναρωτιέται αν οι ιδέες που οδήγησαν σε αυτό μπορούν να επανεμφανιστούν σήμερα, μεταμφιεσμένες σε προοδευτική φροντίδα και ορθολογική διαχείριση πόρων.
Από την προβολή του και μετά, το ντοκιμαντέρ συνοδεύεται από έντονο δημόσιο διάλογο, με τους κριτικούς να την περιγράφουν ως προκλητικό αλλά αναγκαίο ντοκιμαντέρ (ο Guardian το αποθέωσε), ενώ άλλοι το θεωρούν υπερβολικά χειριστικό. Πέρα από την αντιπαράθεση, όμως, το ερώτημα που θέτει παραμένει επίκαιρο. Πόσο εύκολα μπορεί μια κοινωνία να δεχτεί ότι ορισμένοι άνθρωποι είναι «βάρος», «έξοδο» ή «πρόβλημα» που πρέπει να απομακρυνθεί από την καθημερινότητά της;
Το πείραμα
Στο κέντρο του «The Experiment» βρίσκεται το Segrilife, ένα κέντρο υποστηριζόμενης διαβίωσης που δημιουργήθηκε για τις ανάγκες του ντοκιμαντέρ. Διαθέτει επαγγελματική εταιρική ταυτότητα, διαφημιστικό υλικό και λόγο γεμάτο όρους όπως «κοινότητα», «ανεξαρτησία», «ευεξία» και «καινοτομία». Μέλη του κοινού κλήθηκαν να το επισκεφθούν, πιστεύοντας ότι πρόκειται για πραγματική δομή φροντίδας.
Οι ένοικοι ήταν ηθοποιοί με αναπηρία ή νευροαποκλινικότητες και οι κανόνες του χώρου, αντλούσαν «έμπνευση» από τη ναζιστική αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρία τη δεκαετία του 1930 και του 1940, γνωστό και ως Aktion T4. Απομόνωση, έλεγχος, υποτίμηση και η λογική ότι η «φυσιολογική ζωή» δεν είναι προσιτή σε όλους, κυριαρχούσαν στη δομή. Οι επισκέπτες έμαθαν την αλήθεια μετά το πείραμα, ενώ οι δημιουργοί δηλώνουν ότι συζήτησαν συζητήσουν μαζί τους την εμπειρία τους.
Το πείραμα παρουσιάζουν ο ηθοποιός και συγγραφέας Ματ Φρέιζερ και η παρουσιάστρια και ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία Σόφι Μόργκαν.
Τι ήταν το πρόγραμμα Aktion Τ4
Το Aktion T4 ήταν το μυστικό ναζιστικό πρόγραμμα «ευθανασίας», που οργανώθηκε από το καθεστώς του Χίτλερ για τη συστηματική δολοφονία ατόμων με σωματικές και νοητικές αναπηρίες, καθώς και ψυχικές ασθένειες. Η ονομασία του προέρχεται από τη διεύθυνση του γραφείου του στο Βερολίνο, στην οδό Τίργκαρτεν Στράσε 4.
Το πρόγραμμα ήταν, στην ουσία, κρατικά οργανωμένη μηχανή εξόντωσης, με ιατρικά έγγραφα, αξιολογήσεις, μεταφορές και κέντρα θανάτωσης. Το κάστρο Χαρτχάιμ στην Αυστρία, που επισκέπτονται οι παρουσιαστές στο ντοκιμαντέρ, ήταν ένα από τα κύρια κέντρα του προγράμματος και σήμερα λειτουργεί ως μνημείο και εκπαιδευτικός χώρος
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Ματ Φρέιζερ, από τον Ιανουάριο του 1940 έως τον Αύγουστο του 1941 δολοφονήθηκαν 70.273 άτομα με αναπηρία στο πλαίσιο του Aktion T4. Η ευρύτερη εκτίμηση για τον συνολικό αριθμό των θυμάτων της ναζιστικής δίωξης και δολοφονίας ατόμων με αναπηρία ανέρχεται σε 275.000 έως 300.000 ανθρώπους.
Οι δημιουργοί υποστηρίζουν ότι η σύγχρονη Βρετανία έχει αναπτύξει μια επικίνδυνη ρητορική για τα άτομα με αναπηρία, ειδικά γύρω από επιδόματα και κοινωνική πρόνοια. Κριτικές, ωστόσο, αμφισβητούν αν ένα σκηνοθετημένο πείραμα είναι ο καλύτερος τρόπος να αποδειχθεί κάτι τέτοιο, υποστηρίζοντας ότι η μέθοδος κινδυνεύει να υπονομεύσει το ίδιο της το μήνυμα.
Γιατί προκάλεσε αντιδράσεις
Το «The Experiment» χρησιμοποιεί στοιχεία reality, κρυφής κάμερας και κοινωνικού πειράματος, τοποθετώντας πραγματικούς επισκέπτες σε ένα σενάριο που σχεδιάστηκε για να τους προκαλέσει. Αυτή η επιλογή εξηγεί τόσο τη δημοσιότητα που κέρδισε όσο και τις αντιδράσεις που προκάλεσε.
Οι υποστηρικτές του λένε ότι η τηλεόραση χρειάζεται να κάνει ορατή τη συστηματική δολοφονία ατόμων με αναπηρία από τους ναζί. Οι επικριτές απαντούν ότι η σύγκριση με το Aktion 4 μπορεί να είναι τόσο έντονη, ώστε να σκιάζει τη σημερινή πραγματικότητα των ατόμων με αναπηρία αντί να την φωτίζει.
Πέρα από τη διχογνωμία, το ντοκιμαντέρ υπενθυμίζει ότι η αξιοπρέπεια δεν είναι προνόμιο όσων θεωρούνται «παραγωγικοί» ή «αυτόνομοι» και ότι η ιστορία του Aktion 4, προσαρμόζεται ανάλογα την εποχή.
Πηγή: Το Βήμα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου