Η Ναόμι Λoτιέ (Naomi Lautier) είναι 14 ετών. Γεννήθηκε το 2011 στο Παρίσι και ζωγραφίζει λες κι ο κόσμος της μιλάει στη δική του γλώσσα. Στο έργο της δεν υπάρχει ούτε μία επιτηδευμένη κίνηση, ούτε καμία επιθυμία να ενταχθεί σε αναγνωρίσιμες παραδόσεις.
Η τέχνη της πηγάζει από αλλού: έχει μια άμεση, σχεδόν σωματική σύνδεση με ό,τι βλέπει, ό,τι αισθάνεται και ό,τι χρειάζεται να εκφράσει.
Η Ναόμι βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού, αλλά αυτό δεν την εμπόδισε να αφήσει το στίγμα της στον κόσμο της τέχνης.
Φέτος συμμετέχει σε ομαδική έκθεση στο Espacio 123, στη Βαρκελώνη. Και σύντομα θα ξεκινήσει ένα ταξίδι που θα την οδηγήσει σε μια ντουζίνα ατομικές εκθέσεις σε όλο τον κόσμο. Ο κόσμος της τέχνης ετοιμάζεται να ανακαλύψει τη Ναόμι Λοτιέ.
Καμβάδες επειγόντως
«Όλα ξεκίνησαν με το περιστατικό με τη γλάστρα», θυμούνται μιλώντας στην εφημερίδα EL PAÍS με χαμόγελο οι γονείς της, ο Τζόελ και η Αλίσα Λοτιέ. Ζούσαν σε μια πόλη κοντά στη Βαρκελώνη (τώρα μένουν στη Μάλαγα) όταν η Ναόμι άρχισε να ζωγραφίζει πάνω σε μια γλάστρα στο σπίτι που είχαν νοικιάσει. Στη συνέχεια, προχώρησε στο να ζωγραφίσει τον ξύλινο φράχτη. Και μετά…
«Τότε, έγινε σαφές ότι, αν δεν βρίσκαμε καμβάδες επειγόντως, η επόμενη έκθεση θα ήταν οι τοίχοι του σπιτιού», γελάει η Αλίσα. Αυτή η οικιακή σκηνή σηματοδότησε μια καμπή. «Δεν ήταν πια παιχνίδι. Είχε ένα προσεκτικό, σχεδόν ερευνητικό βλέμμα», εξηγούν.
Εκπληκτικά βαθιά
Από τότε, η ζωγραφική έπαψε να είναι απλώς μια δραστηριότητα και μετατράπηκε σε αναγκαιότητα: μέσω της τέχνης η Ναόμι συνδέεται με τον κόσμο. Και οι γονείς της τής έχουν δώσει όλο τον δυνατό χώρο για να αναπτυχθεί ως καλλιτέχνιδα.
Ο Τζόελ και η Αλίσα έχουν μάθει να συνοδεύουν αυτή τη διαδικασία χωρίς να παρεμβαίνουν. «Δεν το συμβιβάζουμε, προσαρμοζόμαστε», εξηγούν, όταν μιλούν για την κατάστασή της στο φάσμα του αυτισμού.
«Ο αυτισμός δεν παρεμποδίζει την παιδική της ηλικία. Αντίθετα, την κάνει διαφορετική: πιο λεπτή, πιο συγκεντρωμένη, μερικές φορές πιο εύθραυστη… αλλά, ταυτόχρονα, εκπληκτικά βαθιά», υποστηρίζει ο Τζόελ.
Στην καθημερινότητά τους, αυτό μεταφράζεται σε συνεχή προσοχή στους εσωτερικούς ρυθμούς της κόρης τους: ζει με ένα επίπεδο ευαισθησίας που δεν επιτρέπει τη βιασύνη. «Εκεί που οι άλλοι απλώς κοιτάζουν, εκείνη παρατηρεί. Εκεί που οι άλλοι περνούν, εκείνη μένει. Και πιστεύουμε ότι αυτό αντανακλάται στην τέχνη της».
Σύμβολα με συναίσθημα
Η Ναόμι δημιουργεί σε σειρές, επαναλαμβάνοντας μοτίβα που εξελίσσονται με την πάροδο του χρόνου: πολύπλοκες μορφές που αποτελούνται από χρωματιστές κουκκίδες, φυσαλίδες, φρούτα, ζώα.
«Υπάρχει μια εγγενής λογική στη διαδικασία της που δεν είναι προφανής», εξηγούν οι γονείς της. Τα ζώα — αρουραίοι, κόκορες, ξύλινα αλογάκια — επανεμφανίζονται ως σύμβολα φορτισμένα με συναίσθημα: «Δεν είναι απλώς εικόνες. Μεταφέρουν μια εσωτερική κατάσταση», σημειώνει η Αλίσα.
«Για εκείνη, το χρώμα είναι ένα γεγονός: μια λάμψη, μια ένταση, μια ενέργεια που αναδύεται στη στιγμή», προσθέτει ο Τζόελ. «Υπάρχει κάτι ταυτόχρονα πολύ παιδικό και πολύ ενήλικο σε αυτό που κάνει… σαν μια ανάμνηση που δεν ξεθωριάζει».
Με τη βοήθεια της μητέρας
Η Ναόμι και η τέχνη της δεν είναι επαγγελματικές. Δεν την εκπροσωπεί καμία γκαλερί. Και, μέχρι τώρα, όλα οφείλονται στη διαφήμιση από στόμα σε στόμα και στη μικρή πρωτοβουλία της μητέρας της.
Τώρα όμως θα ξεκινήσει μια διεθνή περιοδεία που περιλαμβάνει στάσεις στη Μάλαγα, την Κοπεγχάγη, τη Βαρκελώνη, το Ντουμπάι, την Πίζα, καθώς και σε διάφορες πόλεις του Καζακστάν και του Κιργιζιστάν.
Αυτές θα είναι οι πρώτες δημόσιες εκθέσεις μιας μοναδικής καλλιτέχνιδας, τα πρώτα βήματα της οποίας μπορούν να αναχθούν στην οικογένειά της και σε μια σειρά τυχαίων αλλά ουσιαστικών συνεργασιών.
Η τέχνη ως θεραπεία
Η Ναόμι δεν έχει παρακολουθήσει ποτέ μαθήματα σχεδίου ή ζωγραφικής (δεν επιτρέπει καν στους γονείς της να μπουν στο δωμάτιό της για να δουν πώς ζωγραφίζει).
Ωστόσο, προτού βρει έναν τρόπο να εκφράσει τη γλώσσα της στον καμβά, υπήρξε ένας καθοριστικός χώρος στην ανάπτυξή της: το εργαστήριο καλλιτεχνικής θεραπείας της Άννα Αντρέου στο Πρεμιά ντε Νταλτ, στην Βαρκελώνη.
Έφτασε εκεί σε ηλικία 10 ετών, σε μια δύσκολη περίοδο. «Ήταν η πρώτη φορά που είχε χωριστεί από τη μητέρα της», θυμάται η Αντρέου. «Μιλούσε ελάχιστα ισπανικά, φώναζε πολύ».
Σε αυτό το πλαίσιο, η δουλειά δεν ξεκίνησε με τα χρώματα, αλλά με την αφή. «Αυτό που την ενδιέφερε αρχικά ήταν η ζύμη. Χρησιμοποιούσε κιλά και κιλά αλεύρι», λέει γελώντας η Αντρέου.
Κατάλαβε ότι η πρόσβαση της Ναόμι στον δημιουργικό κόσμο γινόταν μέσω του σώματος: «Φτιάχναμε μπισκότα, πράγματα που μπορούσαν να φαγωθούν… στην αρχή, ζωγράφιζε με σοκολάτα». Το εργαστήριο, όπου η Ναόμι πέρασε μερικά χρόνια, μέχρι που η οικογένεια μετακόμισε στη Μάλαγα, λειτουργούσε ως ανοιχτό εργαστήριο.
Ζωγραφική παντού
«Είχε απόλυτη ελευθερία να πειραματιστεί», εξηγεί η Αντρέου. Θυμάται ότι η Ναόμι άρχισε τότε να ζωγραφίζει πάνω σε ζύμη, σε χαρτί… σε οποιαδήποτε επιφάνεια βρισκόταν μπροστά της.
«Είχε τις ιδιαιτερότητες του ιδεοψυχαναγκαστικού της χαρακτήρα και έπρεπε να αγγίζει τα πάντα. Μια φορά, έφαγε μάλιστα ένα από τα δικά της δημιουργήματα! Αλλά πέρα από αυτό το ανέκδοτο, νομίζω ότι ξεκίνησε μια συναισθηματική εξέλιξη: άρχισε να συναναστρέφεται με άλλα παιδιά για πρώτη φορά».
Το κλάμα
Η θεραπεύτρια τέχνης θυμάται στιγμές μεγάλης έντασης: «Η μόνη φορά που έκλαψε ήταν όταν ένα παιδί της πήρε το κίτρινο χρώμα της. Σκέφτηκα ότι το κλάμα είναι το πιο ανθρώπινο πράγμα που έχουμε».
Η σχέση μεταξύ τους ήταν βαθιά: «Ήταν μαθήτριά μου, ασθενής μου… μου έμαθε τόσα πολλά. Έμαθα να ακούω χωρίς να παρεμβαίνω, να μην προσπαθώ να την “θεραπεύσω”. Να μένω σιωπηλή».
Σήμερα, βλέποντας την πρόοδο της Ναόμι, η Αντρέου δεν κρύβει τη συγκίνησή της: «Είναι προνόμιο που την είχα στο πλευρό μου και που βλέπω τι κάνει τώρα».
Σήμερα, η Ναόμι δεν φωνάζει πια: η προσωπικότητά της είναι πολύ διαφορετική. Πηγαίνει στο σχολείο με έναν βοηθό μαθησιακής υποστήριξης και οι συμμαθητές της την λατρεύουν.
Η αναγνώριση
Η θεσμική αναγνώριση ήρθε σχεδόν απροσδόκητα. «Όλα συνέβησαν τυχαία», σημειώνουν οι γονείς της Ναόμι. Η επιμελήτρια Ναταλία Σούστοβα ανακάλυψε το έργο της σε οικιακό περιβάλλον: «Όχι σε γκαλερί, αλλά στο σπίτι, μας τη σύστησαν κοινοί φίλοι».
Η αντίδρασή της ήταν άμεση: αυτά τα έργα έπρεπε να παρουσιαστούν στο κοινό. Το πρώτο έργο που είδε η Σούστοβα «ήταν ένα χταπόδι, που θύμιζε σχεδόν κάτι από την πρώιμη περίοδο του Νταλί. Αλλά υπήρχαν πολλά από τα έργα της σε όλο το σπίτι».
Η επιμελήτρια ένιωσε την ανάγκη να παρουσιάσει το έργο της Ναόμι σε έναν εκθεσιακό χώρο, αν και όχι χωρίς αρχική αντίσταση από τους γονείς της, λόγω της ηλικίας του παιδιού.
«Έπρεπε να οργανώσουμε κάτι» θυμάται η Σούστοβα. Το 2023, πρότεινε να παρουσιάσει τους πίνακες της Ναόμι σε μια φιλανθρωπική δημοπρασία που σχετιζόταν με το Ronald McDonald House Charities. Εκεί, ένα από τα έργα της πωλήθηκε για πρώτη φορά.
«Εξαιρετικά εκλεπτυσμένη ευαισθησία»
«Δουλεύει σε σειρές, η καθεμία πιο βαθιά από την προηγούμενη, σαν να ανεβαίνει μια σκάλα». Για τη Σούστοβα, η ζωγραφική της Ναόμι δεν είναι ένα μέσο, αλλά μια γλώσσα από μόνη της: «Σχεδόν δεν μιλάει, είναι με το πινέλο της που επικοινωνεί με τον κόσμο».
Και, σε αυτή την επικοινωνία, η Σούστοβα αναγνωρίζει μια ασυνήθιστη τεχνική δεξιότητα και μια «εξαιρετικά εκλεπτυσμένη» ευαισθησία στο χρώμα, η οποία φαίνεται να εξελίσσεται με τον δικό της ρυθμό. Ταυτόχρονα, επιμένει να μην περιορίζει την ερμηνεία της σε μια διάγνωση: «Δεν θέλω να αντιμετωπίζεται ως άτομο με αναπηρία, είναι ακριβώς ο τρόπος με τον οποίο βρίσκεται στον κόσμο που της επιτρέπει να μεταδίδει αυτό που μεταδίδει».
Ο συνεργάτης της
Χάρη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πολλοί φορείς και προσωπικότητες έχουν επαινέσει ή εκφράσει ενδιαφέρον για το έργο της Ναόμι, από τον διευθυντή του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης της Βαρκελώνης (MACBA) έως τον διακεκριμένο Αμερικανό κριτικό τέχνης Τζέρι Σάλτζ, καθώς και Ισπανούς καλλιτέχνες όπως ο Χαβιέρ ντε Χουάν.
Η Ναόμι δεν είναι απλώς ζωγράφος: στις εκθέσεις της θα παρουσιάζονται επίσης εικαστικές εγκαταστάσεις, κολάζ και βίντεο. Αυτή η εξέλιξη έχει παρακολουθηθεί στενά από έναν φίλο, με τον οποίο η Ναόμι έχει αναπτύξει το πιο πρόσφατο στάδιο της τέχνης της: τον Ευγένιο Χροτσούκ, έναν 37χρονο Ουκρανό φωτογράφο που έφτασε στην Ισπανία πριν από 20 χρόνια. Η συνάντησή τους ήταν τυχαία.
«Μια μέρα, η μητέρα της ήρθε να δει μερικούς πίνακες που είχα εκθέσει στον δρόμο και μου είπε: “Η Ναόμι είναι επίσης καλλιτέχνιδα”», θυμάται ο Χρότσουκ.
Από εκεί και πέρα, η σχέση τους εξελίχθηκε φυσικά: «Όταν είδα το έργο της για πρώτη φορά, έμεινα απίστευτα έκπληκτος. Δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ένα 14χρονο κορίτσι θα μπορούσε να δημιουργήσει κάτι τόσο ουσιαστικό». Μαζί, έχουν συνεργαστεί στη φωτογραφία και το βίντεο.
Παρηγοριά
Η μοναδική φωνή της Ναόμι είναι έτοιμη να μοιραστεί σε όλο τον κόσμο, σε ένα ταξίδι που ίσως έχει μια ακόμη πιο σημαντική διάσταση από την καλλιτεχνική.
Η ζωγραφική και η τέχνη — ως εμμονή, ως καταφύγιο, ως μόνιμο κέντρο βάρους — μπορούν να προσφέρουν παρηγοριά. Ίσως εκεί να βρίσκεται το κλειδί για τα πάντα: σε αυτή την ήσυχη και πεισματική ευτυχία, σε αυτή την ανάγκη να δημιουργεί χωρίς να ζητάει άδεια, η Ναόμι έχει ήδη βρει αυτό που είναι ουσιαστικό, πολύ πριν ο κόσμος στρέψει το βλέμμα του πάνω της.
*Με στοιχεία από elpais.com
Πηγή: in.gr/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου