Υπάρχει ένας τρόπος να διαβάσει κανείς το δημογραφικό χωρίς πίνακες, ποσοστά και προβολές. Να κοιτάξει τις σχολικές αίθουσες. Θα καταλάβει κατευθείαν.
Στην Κεντρική Μακεδονία, τον Σεπτέμβριο του 2026, 144 σχολικές μονάδες δεν λειτούργησαν. Πρόκειται για 45 Δημοτικά και 99 Νηπιαγωγεία, σε Θεσσαλονίκη, Κιλκίς, Πέλλα, Πιερία, Σέρρες, Χαλκιδική και Ημαθία. Στις αιτιολογίες συναντά κανείς τις μηδενικές εγγραφές, τον μικρό αριθμό μαθητών και τα κτιριακά προβλήματα. Αρκετές από αυτές τις μονάδες βρίσκονται ήδη σε αναστολή εδώ και χρόνια.
Ο αριθμός έχει μεγαλύτερη σημασία αν τον δει κανείς δίπλα στον περσινό. Για το σχολικό έτος 2025-2026 είχαν τεθεί σε αναστολή 133 σχολικές μονάδες στην ίδια Περιφέρεια, 41 Δημοτικά και 92 Νηπιαγωγεία.
Εδώ βρίσκεται η πραγματική ουσία. Ένα σχολείο δεν είναι απλώς ένα κτίριο που ανοίγει το πρωί και κλείνει το μεσημέρι. Γύρω από αυτό οργανώνεται η ζωή μιας οικογένειας, οι μετακινήσεις, ο χρόνος των γονιών, οι σχέσεις των παιδιών. Σε ένα χωριό, το σχολείο είναι συχνά και το πιο καθαρό σημάδι ότι υπάρχει ακόμη λόγος να μείνει κάποιος εκεί.
Η εικόνα των 144 αναστολών, επομένως, δεν έχει την ίδια σημασία σε όλες τις περιπτώσεις. Άλλο ένα σχολείο που παραμένει κλειστό επειδή δεν διαθέτει κατάλληλο κτίριο και άλλο ένα σχολείο που έχει μηδενικές εγγραφές. Στη δεύτερη περίπτωση, η εκπαιδευτική διοίκηση καταγράφει στην πραγματικότητα κάτι πολύ βαθύτερο: παιδιά που δεν γεννήθηκαν, οικογένειες που έφυγαν, νέους που δεν εγκαταστάθηκαν ποτέ.
Οι αριθμοί δείχνουν ότι το φαινόμενο έχει πάψει να αφορά μόνο απομονωμένες περιοχές. Το 2025, από τις 133 σχολικές μονάδες σε αναστολή στην Κεντρική Μακεδονία, οι 51 βρίσκονταν στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης. Από αυτές, 19 ήταν Δημοτικά και 32 Νηπιαγωγεία. Στην Πέλλα, για το 2026-2027, προβλέπονται 12 αναστολές Δημοτικών και 18 Νηπιαγωγείων. Στη Δυτική Θεσσαλονίκη 8 Δημοτικά και 23 Νηπιαγωγεία. Στις Σέρρες 3 Δημοτικά και 17 Νηπιαγωγεία. Οι αριθμοί αυτοί δεν περιγράφουν απλώς τον εκπαιδευτικό χάρτη. Αποτυπώνουν διαφορετικές εκδοχές του ίδιου προβλήματος.
Υπάρχει και μια ακόμη «λεπτομέρεια» που αξίζει περισσότερη προσοχή από τον ίδιο τον συνολικό αριθμό. Η απόφαση του 2026 περιλαμβάνει και σχολικές μονάδες που βρίσκονται σε αναστολή για ένα, δύο, τρία ή και περισσότερα χρόνια. Δηλαδή, σε ορισμένες περιοχές το σχολείο έχει ήδη πάψει να αποτελεί μέρος της καθημερινότητας και απλώς παραμένει καταχωρισμένο στον εκπαιδευτικό χάρτη.
Αυτό είναι το σημείο όπου η συζήτηση για το δημογραφικό συναντά την πραγματική ζωή. Δεν αρκεί να μετράμε πόσα σχολεία δεν λειτουργούν. Πρέπει να δούμε γιατί έμειναν χωρίς παιδιά. Τι συνέβη στην τοπική αγορά εργασίας; Πόσες οικογένειες έφυγαν; Πόσοι νέοι επέστρεψαν μετά τις σπουδές τους; Πόσο εύκολο είναι να μεγαλώσει σήμερα μια οικογένεια στην Πέλλα, στις Σέρρες, στο Κιλκίς ή σε έναν μικρό οικισμό της Ημαθίας; Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα βρίσκεται έξω από το σχολείο, παρότι το σχολείο είναι εκεί όπου φαίνεται πρώτα.
Υπάρχει μια αντίφαση που η Κεντρική Μακεδονία θα πρέπει να αντιμετωπίσει την επόμενη δεκαετία. Την ίδια στιγμή που η Θεσσαλονίκη συγκεντρώνει πληθυσμό, επενδύσεις, πανεπιστήμια και νέες δραστηριότητες, αρκετές περιοχές της περιφέρειας δυσκολεύονται να διατηρήσουν ακόμη και τον βασικό κορμό των υπηρεσιών τους. Το σχολείο γίνεται έτσι ένας δείκτης της απόστασης ανάμεσα στην ανάπτυξη μιας μεγάλης πόλης και στη ζωή της περιφέρειας.
Η λύση δεν βρίσκεται στην τεχνητή διατήρηση κάθε σχολικής μονάδας ανεξάρτητα από τον αριθμό των μαθητών, αλλά στη δυνατότητα ενός τόπου να κρατά και να προσελκύει οικογένειες.
Αν θέλουμε χωριά με παιδιά, πρέπει να υπάρχουν λόγοι για να ζήσει κανείς εκεί. Εργασία, κατοικία, μεταφορές, υγεία, σχολείο, πρόσβαση σε δυνατότητες που έχει ένας κάτοικος της πόλης. Το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι τα 144 σχολεία. Είναι τα παιδιά που θα έπρεπε να βρίσκονται μέσα σε αυτά. Αν συνεχίσουμε να μετράμε τα σχολεία που κλείνουν αντί να μετράμε τις οικογένειες που φεύγουν, κάποια στιγμή θα ανακαλύψουμε ότι δεν μας έμεινε πια τίποτα να μετρήσουμε.
Σάκης Μόσχης
Πηγή: Μακεδονικά Νέα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου