Μέρες μετά το τρίτο ταξίδι μου ως γραμματέας Ορεινών Περιοχών, αυτή τη φορά στο Μέτσοβο, εξακολουθώ να νιώθω τη ζεστασιά από το τρομερά φιλόξενο περιβάλλον που συνάντησα στην παιδική βιβλιοθήκη. Ενας πανέμορφος, ζωντανός χώρος γνώσης και μάθησης που ξεχειλίζει από το μεράκι των ανθρώπων που το τρέχουν, αλλά και από τα βιβλία που φιλοξενεί, καθώς στα ράφια της βιβλιοθήκης βρίσκονται 9.000 τίτλοι.
Αυτό που αντίκρισα, περίπου 390 χλμ. από την Αθήνα, με έβαλε σε σκέψεις εκ νέου για το τι μπορεί να συμβεί εντός μιας παιδικής βιβλιοθήκης ακόμη και σήμερα, στην περιώνυμη εποχή της εικόνας. Η βιβλιοθήκη περιγράφεται σαν μια απόπειρα να συγκρατηθεί κάτι από τη μνήμη. Οχι για να σωθεί το παρελθόν, αλλά, για να μη χαθεί πλήρως η δυνατότητα κατανόησής του
Ενας χώρος που μετατρέπει τον χρόνο σε χάρτη ιδεών και μνήμης, η συγκεκριμένη βιβλιοθήκη από το 1992 λειτουργεί ως καταφύγιο, εργαστήριο σκέψης και σκηνή από την καθημερινή ζωή του Μετσόβου. Αποτελεί μια από τις πολλές πρωτοβουλίες του Ιδρύματος Τοσίτσα, μαζί φυσικά με το τυροκομείο, το Λαογραφικό Μουσείο Μιχαήλ Τοσίτσα, το χιονοδρομικό κέντρο, τη φοιτητική εστία Ηπειρωτών στην Αθήνα, το Πινακοθήκη Αβέρωφ, τα κέντρα υγείας, κ.ά.
Σημείο αναφοράς
Εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι για τις τοπικές κοινότητες, ειδικά των ορεινών περιοχών, μια βιβλιοθήκη είναι πολλά παραπάνω από έναν «οίκο βιβλίων». Αποσπάει τα παιδιά από το σημειωτόν της συνήθειάς τους και τα ταξιδεύει στον χρόνο και τον κόσμο. Γίνεται σημείο αναφοράς, τόπος όπου καλλιεργείται η κοινωνική συνοχή και διατηρείται η μνήμη της κοινότητας. Μετατρέπεται σε ανοιχτό εργαστήριο δημιουργικής σκέψης και απασχόλησης για την προσχολική και σχολική κοινότητα της περιοχής και θύλακα κοινωνικών συναναστροφών για όλους τους νέους του τόπου.
Οπως είχε πει η Ανέτ Σλουμπέργκερ, γνωστή για τη βιβλιοθήκη «La joie par les livres» (Η χαρά των βιβλίων), που ίδρυσε το 1968 σε ένα υποβαθμισμένο προάστιο του Παρισιού που εξελίχθηκε στο Εθνικό Κέντρο Παιδικού Βιβλίου): «Η βιβλιοθήκη δεν πρέπει να περιορίζεται στην ανάγνωση βιβλίων. Είναι ένα κέντρο, ένας πυρήνας, όπου αναπτύσσονται οι ανθρώπινες σχέσεις. Δεν πρόκειται για ρομαντικές ουτοπίες, αλλά για συγκεκριμένες εμπειρίες. Οπου τα παιδιά γίνονται ικανά να συμμετέχουν στη διαμόρφωση της κοινωνίας του αύριο και να μεγαλώνουν με αυτενέργεια».
Το πιο σημαντικό όμως τελικά σε μια παιδική βιβλιοθήκη είναι η σταθερή παρουσία του/της βιβλιοθηκονόμου και η σχέση που δημιουργείται με το παιδί.
Η κ. Ελένη Στριπέλη, η οποία συντονίζει τη λειτουργία της βιβλιοθήκης επί 30 συναπτά έτη, μου διηγήθηκε την εμπειρία της όλα αυτά τα χρόνια. Εκανε αναφορές σ’ ένα μικρό βιβλιοφάγο που ήθελε να μάθει κάθε περιπέτεια των πρωταγωνιστών του 1821, στα παιδιά που κατά τη διάρκεια του βαρύ χειμώνα μπορεί να τα πάρει ο ύπνος μέσα στη βιβλιοθήκη, στους εκατοντάδες επισκέπτες του χώρου από διάφορες γωνιές του πλανήτη (πρόσφατα μια γυναίκα από την Ιαπωνία, ήρθε για να βρει πληροφορίες για τους εμπόρους του Μετσόβου!), αλλά και για το ευεργετικό της αποτύπωμα στη μικροκοινωνία του τόπου. Οπως μας περιγράφει, γενιές ολόκληρες παιδιών έχουν περάσει από τη βιβλιοθήκη και πλέον φέρνουν και τα παιδιά τους.
Μια τέτοια βιβλιοθήκη, ειδικά σε απομακρυσμένα μέρη, λειτουργεί σαν ένα μικρό πανεπιστήμιο. Είναι το δυνατό θεμέλιο των τοπικών κοινωνιών για να ανοίγουν τις πύλες του κόσμου στα παιδιά τους. Ανοίγει άλλες κατευθύνσεις, γιατί μόνο τότε μπορούν τα παιδιά ν’ αγαπήσουν πραγματικά τον τόπο τους και να εκτιμήσουν την αξία του. Το βασικότερο όλων, όμως, είναι ένας χώρος όπου τα παιδιά (και οι γονείς τους) νιώθουν ασφαλείς.
Εκπαιδευτικά προγράμματα
Την ώρα που μιλάμε, μπαίνουν μερικά ακόμη παιδιά. Βγάζουν κι αυτά τα παπούτσια τους και κάθονται στη φλοκάτη, ενώ τα υπόλοιπα έχουν βολευτεί γύρω από τα μαξιλάρια και χαζεύουν τον τίτλο από τα «Ηπειρώτικα παραμύθια» του Χρ. Χρηστοβασίλη. Μέσα στον χώρο πραγματοποιούνται εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις σε συνεργασία με την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, όπου μαζί με άλλες βιβλιοθήκες απ’ όλη την Ελλάδα βρίσκονται κάτω από την ομπρέλα της. Με την καθοδήγηση της κ. Ελένης, τα παιδιά θα μυηθούν στη διαδικασία ανακάλυψης μιας προσωπικής τους διαδρομής που τα συνδέει με την ανάγνωση, ενώ ταυτόχρονα μπορούν να πάρουν μέρος σε δομημένες δραστηριότητες και εκπαιδευτικά προγράμματα, που υλοποιούνται συνδυαστικά με τα θέματα και με τη βοήθεια πάντοτε των βιβλίων.
Καθώς αναχωρώ από το κτίριο, σκέφτομαι πως οι ιστορίες των προπατόρων αποκτούν αληθινή δύναμη όταν περνούν στα χέρια των μελλοντικών απογόνων τους. Ας συνεχίσουμε να δίνουμε χώρο στις ιστορίες τους, αλλά και σ’ εκείνους που τις κάνουν δικές τους. «Τα πιο μεγάλα έργα μας είναι εκείνα που κάναμε ξέροντας πως δεν θα φτάσουμε να τα χαρούμε. Μα πως θα τα χαρούν οι γενιές που έρχονται», έλεγε σωστά ο Σεφέρης. Οπως μου εξομολογείται αργότερα ο εμπνευστής της βιβλιοθήκης και πρόεδρος του Ιδρύματος Τοσίτσα, Τάσος Αβέρωφ, «για μένα το Μέτσοβο θα μπορούσε να είναι πρότυπο μιας δυσεύρετης ευτυχίας». Η δουλειά του Ιδρύματος Τοσίτσα στην ανάπτυξη του Μετσόβου αποτελεί πολύτιμη πηγή έμπνευσης.
Οι συνεχιστές ενός από τα μακροβιότερα ιδρύματα ευεργετών στην Ελλάδα επιμένουν σε κάτι που ακούγεται ετερόδοξο. Να «διδάσκουν» πως όταν μοιράζεσαι τη γνώση σου με γενναιοδωρία τιμώντας τις ρίζες σου, μπορείς να κρατήσεις ζωντανό έναν τόπο, και τελικά να υφάνεις έναν αόρατο –αλλά πολύ δυνατό– ιστό φροντίδας για τις μελλοντικές γενιές. Η συγκεκριμένη βιβλιοθήκη δεν είναι μόνο το προπύργιο μιας πατριωτικής ιστορίας και φιλαναγνωσίας, αλλά μια απόδειξη για τη μεταμορφωτική δύναμη του να πιστέψεις στον τόπο και τα «μαγικά βουνά» του.
Δημήτρης Κυριαζής,ειδικός γραμματέας Ορεινών Περιοχών
Πηγή: Η Καθημερινή
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου