Βραβείο τάδε, βραβείο δείνα, τιμητικοί κατάλογοι, λίστες, λίστες, λίστες! Τι σημαίνουν όλοι αυτοί οι τίτλοι και οι διακρίσεις; Πόσα βραβεία υπάρχουν στον χώρο της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας, ποια θεωρούνται τα σημαντικότερα και τι σημαίνει μια βράβευση για τα έργα και τους δημιουργούς τους; Και, το κυριότερο, μας ενδιαφέρουν; Φυσικά και μας ενδιαφέρουν, αφού καλούμαστε να επιλέξουμε ανάμεσα σε εκατοντάδες βιβλία για παιδιά και εφήβους και οι διακρίσεις μπορούν να αποτελέσουν έναν χρήσιμο οδηγό στις αναγνωστικές μας αναζητήσεις.
Με αφορμή το επικείμενο κλείσιμο της εκδοτικής χρονιάς, καθώς σύντομα θα αρχίσουμε να βλέπουμε λίστες με τα καλύτερα βιβλία και τις πρώτες βραβεύσεις, επιχειρούμε να χαρτογραφήσουμε τα σημαντικότερα βραβεία στον χώρο της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας, από το διεθνές βραβείο Hans Christian Andersen Award (HCAA) και το Astrid Lindgren Memorial Award έως τα White Ravens και τις σημαντικότερες εθνικές διακρίσεις, κυρίως σε Αμερική και Ευρώπη.
Παράλληλα, βλέπουμε τι συμβαίνει και στην Ελλάδα, στα βραβεία που απονέμονται εδώ και στους τρόπους με τους οποίους οι διακρίσεις αυτές αναδεικνύουν δημιουργούς και βιβλία, επηρεάζουν την εκδοτική τους πορεία και συμβάλλουν, ή όχι, στο να φτάσουν στα χέρια των παιδιών. Και για να γνωρίζουμε και οι μεγάλοι τι είναι αυτά αυτοκόλλητα που πιθανώς να βλέπουμε πάνω στα βιβλία των παιδιών ή οι αναφορές που γίνονται στα άρθρα που διαβάζετε στην Κόκκινη Αλεπού.
Θα ξεκινήσουμε με τα δύο πιο σημαντικά βραβεία σε όλο τον κόσμο, το Βραβείο Hans Christian Andersen (Hans Christian Andersen Award) και το Astrid Lindgren Memorial Award ή για συντομία ALMA. Το πρώτο θεωρείται το Νόμπελ της παιδικής λογοτεχνίας και απονέμεται κάθε δύο χρόνια σε συγγραφέα και εικονογράφο για το σύνολο του έργου τους και αποφασίζεται από την IBBY International, τον πιο σημαντικό φορέα λογοτεχνίας για παιδιά και νέους, με παραρτήματα σε όλο τον κόσμο. Το ALMA, το οποίο θεσπίστηκε από την κυβέρνηση της Σουηδίας το 2002 στη μνήμη της σπουδαίας συγγραφέα Άστριντ Λίντγκρεν, δημιουργού της Πίπης Φακιδομύτης, είναι το μοναδικό βραβείο παιδικής λογοτεχνίας με το μεγαλύτερο χρηματικό έπαθλο στον κόσμο (5 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες, περίπου 450.000 ευρώ), με το οποίο τιμούνται συγγραφείς, εικονογράφοι και φορείς που προάγουν το δικαίωμα των παιδιών στην ανάγνωση. Και στις δύο περιπτώσεις βραβείων, ειδικές κριτικές επιτροπές αποφασίζουν – μετά από ενδελεχή μελέτη – σε ποιους θα απονεμηθούν τα βραβεία.
Το τρίτο διεθνές, εξίσου σημαντικό μέσο αναγνώρισης της ποιότητας και της αξίας ενός παιδικού βιβλίου, είναι ο ετήσιος κατάλογος White Ravens, που εκδίδει η Διεθνής Βιβλιοθήκη Νεότητας του Μονάχου (International Youth Library). Η επιλογή των τίτλων που περιλαμβάνονται γίνεται από τους συνεργάτες της βιβλιοθήκης, με τη συνδρομή ενός διεθνούς δικτύου ειδικών στην παιδική και νεανική λογοτεχνία, οι οποίοι παρακολουθούν την εκδοτική παραγωγή σε διαφορετικές γλώσσες και χώρες. Στον κατάλογο περιλαμβάνονται βιβλία που ξεχωρίζουν για τη λογοτεχνική και εικαστική τους ποιότητα, την πρωτοτυπία και τη θεματολογία τους. Ο κατάλογος αυτός δημοσιεύεται κάθε χρόνο στις αρχές Οκτωβρίου και παρουσιάζεται στην έκθεση της Φρανκφούρτης και στη Διεθνή Έκθεση Παιδικού Βιβλίου της Μπολόνια.
Τα αμερικάνικα βραβεία που καθορίζουν την παγκόσμια αγορά
Πάμε τώρα να δούμε τη συμβαίνει σε μία από τις μεγαλύτερες αγορές παιδικού και νεανικού βιβλίου στον κόσμο, την Αμερική. Εδώ βρίσκουμε τα δύο σημαντικότερα και παλιότερα βραβεία του χώρου, τα Newbery Medal και Caldecott Medal. Και τα δύο απονέμονται κάθε χρόνο από την Ένωση Βιβλιοθηκών των ΗΠΑ, το μεν Newbery σε βιβλία συγγραφέων, το δε Caldecott σε βιβλία εικονογράφων. Για την ιστορία, το Newbery θεσπίστηκε το 1922 και θεωρείται το πρώτο βραβείο στον κόσμο που αφιερώθηκε αποκλειστικά στο παιδικό βιβλίο. Η ιδέα για το μετάλλιο αυτό ανήκε στον Frederic G. Melcher, εκδότη και βιβλιοπώλη, ο οποίος το 1921 πρότεινε στη Ενωση Βιβλιοθηκών τη δημιουργία μιας διάκρισης που θα αναγνώριζε τη συμβολή της παιδικής λογοτεχνίας και θα ενθάρρυνε τη δημιουργία ποιοτικών βιβλίων για παιδιά. Το βραβείο πήρε όμως τελικά το όνομά του όχι από τον Melcher, αλλά από τον John Newbery, Άγγλο βιβλιοπώλη και εκδότη του 18ου αιώνα, ο οποίος θεωρείται πρωτοπόρος στην έκδοση βιβλίων ειδικά για παιδιά. Εκτός από το Newbery Medal, υπάρχουν και τα Newbery Honors, που απονέμονται σε βιβλία που επιτροπή έκρινε επίσης ότι ξεχωρίζουν για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους.
Το Caldecott Medal θεσπίστηκε 15 χρόνια μετά, το 1937 και απονεμήθηκε για πρώτη φορά το 1938, ως αναγνώριση της ιδιαίτερης συμβολής των εικονογράφων στη δημιουργία παιδικών βιβλίων. Πήρε το όνομά του από τον Randolph Caldecott (1846–1886), τον Βρετανό εικονογράφο που θεωρείται ένας από τους πρωτοπόρους της σύγχρονης εικονογράφησης για παιδιά. Πίσω από την καθιέρωσή του βρισκόταν και πάλι ο Melcher, ο οποίος υποστήριξε ότι οι καλλιτέχνες που δημιουργούν εικονογραφημένα βιβλία αξίζουν την ίδια αναγνώριση με τους συγγραφείς. Και εδώ, έχουμε και τα Caldecott Honors, για τα εικονογραφημένα εκείνα βιβλία που ξεχώρισαν τη χρονιά της βράβευσης.
Τα δύο αυτά βραβεία θεωρούνται σημαντικά σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς αναδεικνύουν δημιουργούς και έργα, προσελκύουν το ενδιαφέρον εκδοτών από άλλες χώρες και διευκολύνουν την είσοδο των βιβλίων σε νέες αγορές μέσω μεταφράσεων. Οι αγορές της Αμερικής και της Ευρώπης, στις οποίες εστιάζουμε εδώ, έχουν ασφαλώς τις δικές τους ιδιαιτερότητες. Έτσι, αρκετά βιβλία που έχουν βραβευτεί στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού μπορεί να μην έχουν την ίδια απήχηση στην Ευρώπη, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι τα συγκεκριμένα βραβεία δεν επηρεάζουν, έστω και έμμεσα, τις εκδοτικές επιλογές και τις τάσεις της ευρωπαϊκής αγοράς.
Πριν φύγουμε από την Αμερική, να αναφέρουμε και τα Stonewall Book Awards, τα πρώτα και μακροβιότερα βραβεία για βιβλία με θεματολογία LGBTQIA+. Απονεμήθηκαν για πρώτη φορά το 1971, με πρώτο τιμώμενο βιβλίο το Patience and Sarah της Isabel Miller, και διοργανώνονται από το Rainbow Round Table της Αμερικανικής Ένωσης Βιβλιοθηκών (ALA). Για πολλά χρόνια περιλάμβαναν δύο κατηγορίες, τη λογοτεχνία και τα βιβλία γνώσεων ενηλίκων, όμως το 2010 προστέθηκε και η κατηγορία παιδικών και εφηβικών βιβλίων.
Τα ελληνικά βραβεία
Επιστρέφουμε στην Ευρώπη και περνάμε στην Ελλάδα, όπου συναντάμε τρία βασικά βραβεία για το παιδικό και εφηβικό βιβλίο, έναν διαγωνισμό συγγραφής και έναν σημαντικό θεσμό που αναδεικνύει το βιβλίο μέσα από την εικονογράφηση και τον σχεδιασμό του.
Τα Κρατικά Βραβεία Παιδικού Βιβλίου απονέμονται κάθε χρόνο από το Υπουργείο Πολιτισμού σε τέσσερις βασικές κατηγορίες (Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου, Εφηβικού-Νεανικού, Εικονογραφημένου και Βιβλίου Γνώσεων) και είναι και τα μοναδικά στη χώρα μας που έχουν χρηματικό έπαθλο (5.000 ευρώ ανά κατηγορία, σύμφωνα με τον Νόμο 3905/2010, άρ. 40). Μάλιστα, αν και ως θεσμός έχουν μακρά ιστορία (προ Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και μεταπολεμικά), οι κατηγορίες των παιδικών βιβλίων προστέθηκαν μόλις το 1989, με το πρώτο βραβείο να απονέμεται στη Νίτσα Τζώρτζογλου και το βιβλίο της “Τα τρία σίγμα” (φωτογραφία αριστερά, εκδ. Καστανιώτη). Τα εικονογραφημένα ως κατηγορία όπως τα ξέρουμε σήμερα και τα εφηβικά προστέθηκαν αρκετά χρόνια μετά (1997).
Τα Βραβεία του Ελληνικού Τμήματος της IBBY – Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου βραβεύουν δεκαετίες τώρα όχι μόνο συγγραφείς και εικονογράφους βιβλίων για παιδιά και εφήβους, αλλά τιμούν επίσης ανθρώπους και φορείς που συμβάλλουν στην καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας και στη διάδοση του βιβλίου. Το πρώτο βραβείο του Κύκλου απονεμήθηκε το 1970 στη Γαλάτεια Γρηγοριάδου-Σουρέλη για το βιβλίο της Ο Σπουργίτης με το κόκκινο γιλέκο (εκδ. Πάπυρος).
Τα Λογοτεχνικά Βραβεία του Περιοδικού «Ο Αναγνώστης», τα οποία περιλαμβάνουν εξειδικευμένες κατηγορίες για το παιδικό βιβλίο (εικονογραφημένο, παιδικό, εφηβικό, γνώσεων), αποτελούν την άμεση και φυσική συνέχεια των ιστορικών Λογοτεχνικών Βραβείων του περιοδικού «Διαβάζω», ενός θεσμού που γεννήθηκε το 1995 από τον κριτικό λογοτεχνίας Ηρακλή Παπαλέξη με στόχο να προσφέρει μια έγκυρη, ανεξάρτητη εναλλακτική στα Κρατικά Βραβεία. Όταν το περιοδικό «Διαβάζω» έκλεισε οριστικά το 2012, η συντακτική του ομάδα ίδρυσε το 2013 το ηλεκτρονικό περιοδικό «Ο Αναγνώστης» και στις 12 Ιουνίου 2013 πραγματοποιηθηκε η πρώτη απονομή τους στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Τα Βραβεία της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς αποτελούν τον μακροβιότερο θεσμό στον χώρο της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα. Καθιερώθηκαν το 1958, έντεκα χρόνια πριν από την ίδρυση του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, το 1969, και έχουν μια σημαντική ιδιαιτερότητα: απονέμονται σε ανέκδοτα χειρόγραφα και όχι σε ήδη εκδομένα βιβλία. Πρόκειται, δηλαδή, για έναν ετήσιο διαγωνισμό συγγραφής, στον οποίο οι συμμετέχοντες καταθέτουν τα έργα τους με ψευδώνυμο. Ο θεσμός λειτουργεί έτσι ως φυτώριο νέων δημιουργών, δίνοντάς τους την ευκαιρία να διακριθούν και να διεκδικήσουν μια θέση στον χώρο του παιδικού βιβλίου. Οι νικητές λαμβάνουν συμβολικό έπαθλο, χρηματικό ή σε βιβλία, ανάλογα με την προσφορά των αθλοθετών κάθε διοργάνωσης, ενώ η διάκριση μπορεί να διευκολύνει την αναζήτηση εκδότη για το έργο τους.
Τα ΕΒΓΕ (Ελληνικά Βραβεία Γραφιστικής και Εικονογράφησης) έχουν και αυτά τη δική τους θέση στην ανάδειξη του παιδικού βιβλίου, καθώς αναγνωρίζουν την εικονογράφηση και τον σχεδιασμό ως αναπόσπαστα στοιχεία της εκδοτικής δημιουργίας, χωρίς όμως να κρίνουν το κείμενο ως περιεχόμενο. Δεν αφορούν αποκλειστικά το είδος, αφού είναι βραβεία με ευρεία γκάμα κατηγοριών, αλλά αναδεικνύουν με τους επαίνους και τα βραβεία τους αναδεικνύουν βιβλία που ξεχωρίζουν για την αισθητική, την πρωτοτυπία και τον τρόπο με τον οποίο εικόνα, κείμενο και σχεδιασμός συνδιαμορφώνουν την αναγνωστική εμπειρία.
Φυσικά, υπάρχουν και οι λίστες με τα καλύτερα βιβλία της χρονιάς που δημοσιεύουν ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά ή εκπαιδευτικά sites, ανάμεσά τους η Κόκκινη Αλεπού, ο Χάρτης ή το Elniplex. Οι λίστες αυτές, ωστόσο, δεν αποτελούν βραβεία, αλλά προτάσεις και επιλογές των συντακτικών ομάδων ή των συνεργατών τους, οι οποίες αποτυπώνουν την εκδοτική παραγωγή της εκάστοτε χρονιάς μέσα από τη δική τους κριτική ματιά. Λειτουργούν όμως ως χρήσιμοι οδηγοί για τους αναγνώστες, αναδεικνύοντας βιβλία και διατηρώντας ζωντανή τη συζήτηση γύρω από αυτά ακόμα και πολύ μετά την πρώτη κυκλοφορία τους.
Άλλα σημαντικά βραβεία στην Ευρώπη
Όπως η Ελλάδα, έτσι και πολλές άλλες χώρες έχουν τα δικά τους βραβεία για την ανάδειξη βιβλίων παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας. Στη Μεγάλη Βρετανία, για παράδειγμα, απονέμονται τα Yoto Carnegie Medals, τα παλαιότερα και από τα πλέον έγκριτα βραβεία παιδικής λογοτεχνίας στη χώρα, σε δύο κατηγορίες: μια για τη συγγραφή και μια για την εικονογράφηση. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των Carnegie Medals είναι ότι τόσο οι υποψηφιότητες όσο και οι νικητές επιλέγονται από κριτική επιτροπή που αποτελείται αποκλειστικά από επαγγελματίες βιβλιοθηκονόμους παιδικών και νεανικών βιβλιοθηκών. Και για την ιστορία, το Carnegie Medal for Illustration είναι το πρώην Kate Greenaway Medal, η μετονομασία του οποίου, πριν από μερικά χρόνια, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη χώρα, καθώς οι υποστηρικτές της παλιάς ονομασίας υποστήριξαν ότι έτσι διαγραφόταν το όνομα μιας σημαντικής γυναίκας εικονογράφου, προς τιμήν της οποίας είχε καθιερωθεί το βραβείο.
Τα Waterstones Children’s Book Prizes διοργανώνται από την ομώνυμη αλυσίδα βιβλιοπωλείων και έχουν τεράστια εμπορική επίδραση, με τους βιβλιοπώλες της αλυσίδας να προτείνουν και να ψηφίζουν τα βιβλία, ενώ τέλος, έχουμε και τα The UKLA Book Awards, τα μοναδικά που αποφασίζονται αποκλειστικά από δασκάλους και καθηγητές. Πριν φύγουμε από τη Μεγάλη Βρετανία, θα πρέπει να αναφέρουμε και το Children’s Booker Prize, το νέο βραβείο παιδικής λογοτεχνίας που ανακοίνωσε το 2025 το ίδρυμα που απονέμει τα βραβεία Booker και International Booker. Η πρώτη διοργάνωση θα γίνει το 2027 και φιλοδοξεί να δώσει – σύμφωνα με την ανακοίνωσή τους – στην παιδική λογοτεχνία την ίδια αναγνώριση και προβολή που έχει η λογοτεχνία για ενήλικες.
Στη Γαλλία, μια επίσης μεγάλη αγορά βιβλίου για παιδιά, έχουμε τα Prix Sorcières, τα οποία θεσπίστηκαν το 1986 και απονέμονται από την Ένωση Βιβλιοπωλών Εξειδικευμένων στα Παιδικά Βιβλία σε συνεργασία με την Ένωση Γάλλων Βιβλιοθηκονόμων και τα Pépites Internationales, τα βραβεία του περίφημου Σαλονιού Παιδικού Βιβλίου του Μοντρέιγ, που θεωρούνται βαρόμετρο για τις νέες γαλλόφωνες κυκλοφορίες.
Η Ιταλία έχει επίσης πολλά και σημαντικά βραβεία. Ας ξεκινήσουμε από αυτά της Διεθνούς Έκθεσης Παιδικού Βιβλιου της Μπολόνια, τα περίφημα BolognaRagazzi Awards (BRAW), τα οποία θεωρούνται τα Όσκαρ του εκδοτικού σχεδιασμού και της εικονογράφησης παγκοσμίως. ΤΑ BRAW περιλαμβάνουν τις κατηγορίες Fiction (εικονογραφημένες ιστορίες και βιβλία στα οποία η εικόνα έχει κυρίαρχο ρόλο), Non-Fiction (Βιβλία γνώσεων: βιβλία για την επιστήμη, την ιστορία, την τέχνη, τη μουσική, τη βιογραφία και άλλα πεδία γνώσης), Κόμικς για τρεις διαφορετικές ηλικιακές ομάδες (6–9, 9–12 ετών και 13 ετών και άνω), τα Opera Prima για βιβλία στα οποία ο εικονογράφος κάνει το εκδοτικό του ντεμπούτο και Toddler (χάρτινα βιβλία με σκληρές σελίδες για παιδιά 0–3 ετών). Επίσης υπάρχουν τρεις ειδικές κατηγορίες κατηγορίες, η μια από τις οποίες εστιάζει σε βιβλία με βάση μια θεματική ή εκδοτική τάση, το New Horizons, το οποίο απονέμεται σε ένα ιδιαίτερα καινοτόμο βιβλίο, ανεξάρτητα από την κατηγορία στην οποία έχει υποβληθεί και τέλος το βραβείο BOP (Bologna Prize for the Best Children’s Publishers of the Year), που αναδεικνύει τους καλύτερους εκδοτικούς οίκους παιδικού βιβλίου ανά ήπειρο.
Η Ιταλία, με τη μεγάλη αγορά βιβλίου που διαθέτει, έχει να επιδείξει και αρκετά ακόμη βραβεία παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το Premio Strega Ragazze e Ragazzi, η παιδική και νεανική εκδοχή του Premio Strega, ενός από τα σημαντικότερα λογοτεχνικά βραβεία της χώρας. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι η συμμετοχή των ίδιων των παιδιών στην ανάδειξη των νικητών, καθώς στην τελική ψηφοφορία λαμβάνουν μέρος χιλιάδες μαθητές από εκατοντάδες σχολεία της Ιταλίας και του εξωτερικού.
Ένας ακόμη σημαντικός θεσμός είναι το Premio Andersen, το οποίο δεν σχετίζεται με το διεθνές Hans Christian Andersen Award. Πρόκειται για βραβείο που απονέμει το ομώνυμο ιταλικό περιοδικό Andersen, ένα από τα παλαιότερα ανεξάρτητα περιοδικά της χώρας που είναι αφιερωμένα στην παιδική λογοτεχνία.
Για να κλείσουμε το ταξίδι μας στην Ευρώπη, αξίζει να αναφέρουμε ότι η Ισπανία έχει θεσπίσει το Premio Nacional de Literatura Infantil y Juvenil, το Εθνικό Βραβείο Παιδικής και Νεανικής Λογοτεχνίας, το οποίο απονέμεται από το Υπουργείο Πολιτισμού της χώρας. Από την πλευρά της, η Γερμανία απονέμει από το 1956 το Γερμανικό Βραβείο Παιδικής Λογοτεχνίας (Deutscher Jugendliteraturpreis), το οποίο τελεί υπό την αιγίδα του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Οικογενειακών Υποθέσεων. Πρόκειται για έναν από τους λίγους κρατικούς θεσμούς βράβευσης παιδικών και νεανικών βιβλίων στην Ευρώπη που περιλαμβάνουν και μεταφρασμένα έργα από όλο τον κόσμο, εφόσον έχουν εκδοθεί στα γερμανικά. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, η παράλληλη λειτουργία δύο κριτικών επιτροπών: μιας επιτροπής ενηλίκων και μιας επιτροπής εφήβων (Jugendjury), η οποία απονέμει το δικό της ξεχωριστό βραβείο.
Βραβεία κοινού
Στα περισσότερα από τα προαναφερθέντα, είτε μιλάμε για παγκόσμιας εμβέλειας, είτε για εθνικά, η ομοιότητα είναι πώς τα βραβεία αποφασίζονται από θεσμοθετημένες επιτροπές ενηλίκων, ενώ σε ελάχιστες περιπτώσεις βλέπουμε και επιτροπές παιδιών και εφήβων. Υπάρχει όμως και μια ειδική κατηγορία βραβείων όπου η κριτική επιτροπή δεν είναι άλλη από το αναγνωστικό κοινό. Στην Αμερική για παράδειγμα έχουμε τα Goodreads Choice Awards, της ομώνυμης βιβλιοφιλικής πλατφόρμας (εξαγορασμένης πλέον από την Amazon), που περιλαμβάνει και παιδικά βιβλία. Εδώ στην Ελλάδα έχουμε δύο βραβεία κοινού: τα Public, της γνωστής αλυσίδας καταστημάτων, που είναι και ο παλαιότερος θεσμός αντίστοιχων βραβείων κοινού και πολύ πρόσφατα και τα Skroutz Book Awards. Στην περίπτωση των βραβείων του Public, ψηφίζει το κοινό μέσω ειδικά σχεδιασμένης πλατφόρμας. Στα βραβεία Skroutz η διαδικασία επιλογής των υποψήφιων βιβλίων είναι πιο πολύπολοκη, με τις υποψηφιότητες να προκύπτουν όχι μόνο από τις προτάσεις των εκδοτών, αλλά και με βάση τις πωλήσεις μέσω του marketplace, τις κριτικές και βαθμολογίες των χρηστών, καθώς και τις προσθήκες βιβλίων στα «αγαπημένα» τους. Ωστόσο, και οι δύο θεσμοί έχουν δεχτεί κριτική για τον τρόπο διεξαγωγής τους, καθώς η δημοτικότητα ενός δημιουργού μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα νεότερους ή λιγότερο προβεβλημένους συγγραφείς και εικονογράφους. Παρά τις ενστάσεις βέβαια, η συμμετοχή του κοινού παραμένει μεγάλη, ενώ μια νίκη ισοδυναμή με σημαντική ώθηση στις πωλήσεις ενός βραβευμένου βιβλίου.
Έχουν σημασία τελικά τα βραβεία;
Κάθε βραβείο έχει τη δική του βαρύτητα και σημασία. Άλλη αναγνώριση προσφέρει σε έναν δημιουργό ένα Hans Christian Andersen Award, ένα BRAW ή ένα ALMA, με τη διεθνή απήχησή τους, άλλη ένα εθνικό βραβείο ή μια διάκριση του IBBY και άλλη η συμπερίληψη ενός βιβλίου σε έναν κατάλογο επιλογών ή η ανάδειξή του μέσα από μια ψηφοφορία του κοινού. Διαφορετικές ως προς το κύρος και την εμβέλειά τους, όλες αυτές οι διακρίσεις μπορούν να συμβάλουν στην ανάδειξη βιβλίων και δημιουργών.
Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο τι σημαίνει μια βράβευση για τον δημιουργό ή την εκδοτική και εμπορική πορεία ενός βιβλίου, αλλά και κατά πόσο το βοηθά να φτάσει στους αναγνώστες του. Ένα βραβείο σίγουρα μπορεί να δώσει ορατότητα σε ένα βιβλίο και να το ξεχωρίσει ανάμεσα σε εκατοντάδες άλλα. Αρκεί, όμως, αυτό για να το αναζητήσουν οι αναγνώστες στους οποίους απευθύνεται; Και, καθώς μιλάμε για παιδικά βιβλία, πόσα παιδιά γνωρίζουν τα βραβεία που απονέμονται στη χώρα τους; Πόσο συμμετέχουν σε αυτά, πόσο τα αφορούν και πόσα επιλέγουν να διαβάσουν ένα βιβλίο επειδή έχει διακριθεί; Αν προχωρήσουμε ένα βήμα παραπέρα, πόσοι γονείς και εκπαιδευτικοί, πόσοι βιβλιοπώλες και βιβλιοθηκονόμοι παρακολουθούν τις βραβεύσεις και λαμβάνουν υπόψη τους τις διακρίσεις όταν αναζητούν ή προτείνουν βιβλία για παιδιά; Και, τελικά, πόσο συχνά φτάνουν οι επιλογές των εκάστοτε επιτροπών σε αυτούς, πέρα από τον πολύ στενό κύκλο των ανθρώπων του βιβλίου;
Ίσως, τελικά, το ζητούμενο να μην είναι μόνο ποια βραβεία υπάρχουν, αλλά και τι ακολουθεί την απονομή τους. Γιατί, αν ένα βραβευμένο βιβλίο παραμένει άγνωστο στους αναγνώστες του, η διάκριση, όσο σημαντική κι αν είναι, δεν αρκεί από μόνη της. Η πραγματική της αξία αναδεικνύεται όταν γίνεται αφορμή για ανακάλυψη, ανοίγει δρόμους για νέες αναγνωστικές αναζητήσεις και, κυρίως, βοηθά ένα βιβλίο να συναντήσει εκείνους για τους οποίους γράφτηκε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου