Μπορεί το σχολείο να έχει αρχίσει και τα βιβλία να βρίσκονται ήδη στο γραφείο, αυτό που δεν έχει αλλάξει από τις διακοπές είναι μια συσκευή στην οποία αναβοσβήνει ρυθμικά μια οθόνη: ξαφνικά ένα notification στο TikTok, ένα μήνυμα στο Instagram, ένα σύντομο βίντεο που υπόσχεται ένα σύντομο διάλειμμα και μετατρέπεται ανεπαίσθητα σε σαράντα λεπτά ασταμάτητου scrolling. Σας θυμίζει κάτι;
Η νέα σχολική χρονιά ανεβάζει ταχύτητες, με το διαχρονικό ερώτημα να επιστρέφει πιο επιτακτικό από ποτέ: πώς επηρεάζει η ψηφιακή μας ζωή τη συγκέντρωση και το διάβασμα, και πού ακριβώς βρίσκεται το όριο μεταξύ χρήσιμου εργαλείου και ψηφιακού εθισμού;
Σύμφωνα με την μεγάλη ευρωπαϊκή έρευνα του OECD για τις επιδόσεις των μαθητών (PISA), η αλόγιστη χρήση των έξυπνων συσκευών συνδέεται άμεσα με τη μείωση της σχολικής επίδοσης. Η μελέτη αποκαλύπτει ότι οι μαθητές που αφιερώνουν πάνω από μία έως δύο ώρες την ημέρα (πολλοί ως γνωστόν και περισσότερο) στο ψηφιακό περιβάλλον για ψυχαγωγικούς λόγους κατά τη διάρκεια της μελέτης, εμφανίζουν αισθητά χαμηλότερες βαθμολογίες στην κατανόηση κειμένου και στα μαθηματικά.
Το πρόβλημα που ανακύπτει, πέρα από τον χρόνο που χάνεται, είναι το λεγόμενο «γνωστικό φορτίο» (cognitive load), δηλαδή η συνεχή εναλλαγή προσοχής ανάμεσα στα μαθήματα και τις ειδοποιήσεις που εξαντλεί τον εγκέφαλο και εμποδίζει την ουσιαστική μάθηση.
Στην Ελλάδα, τα ευρήματα των ερευνών για τη συμπεριφορά των εφήβων που διεξάγονται από το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ) και το δίκτυο HBSC / WHO επιβεβαιώνουν ότι οι Έλληνες έφηβοι βρίσκονται ανάμεσα στους πιο «συνδεδεμένους» της Ευρώπης.
Ένα ανησυχητικά μεγάλο ποσοστό μαθητών δηλώνει ότι δυσκολεύεται να αποσυνδεθεί ακόμα και την ώρα του διαβάσματος ή πριν τον ύπνο, με αποτέλεσμα την πτώση της ποιότητας του ύπνου και την αύξηση του άγχους.
Στην έρευνα «A focus on adolescent social media use and gaming in Europe, central Asia and Canada: Health Behaviour in School-aged Children international report from the 2021/2022 survey. Volume 6» του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, μαθαίνουμε ότι: υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ αγοριών και κοριτσιών στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των ψηφιακών παιχνιδιών. Τα κορίτσια εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα συνεχούς διαδικτυακής επικοινωνίας και προβληματικής χρήσης των social media, ενώ τα αγόρια παίζουν συχνότερα ψηφιακά παιχνίδια και παρουσιάζουν μεγαλύτερο κίνδυνο προβληματικής ενασχόλησης με αυτά. Συνολικά, το 36% των εφήβων βρίσκεται συνεχώς συνδεδεμένο στο διαδίκτυο, κυρίως με στενούς φίλους, ενώ το 11% ταξινομείται ως προβληματικοί χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το 7% που είχε καταγραφεί το 2017/2018. Παράλληλα, το 34% των εφήβων παίζει ψηφιακά παιχνίδια καθημερινά, το 22% αφιερώνει τουλάχιστον τέσσερις ώρες σε κάθε ημέρα παιχνιδιού και το 12% θεωρείται ότι διατρέχει κίνδυνο προβληματικού gaming, επίσης αυξημένο σε σχέση με την προηγούμενη έρευνα. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για ενίσχυση των πολιτικών προστασίας των ανηλίκων, ανάπτυξη προγραμμάτων που προωθούν την υγιή ισορροπία μεταξύ διαδικτυακών και εκτός οθόνης δραστηριοτήτων, καλύτερη ενημέρωση γονέων και εκπαιδευτικών ώστε να διακρίνουν την εντατική από την προβληματική χρήση, καθώς και αυστηρότερη εφαρμογή των ηλικιακών περιορισμών και μεγαλύτερη ευθύνη της βιομηχανίας των ψηφιακών πλατφορμών και παιχνιδιών.
Δεν φταίνε μόνο οι ώρες
Οι επιστήμονες επιμένουν πλέον ότι η συζήτηση δεν πρέπει να εξαντλείται στο screen time, καθώς η πραγματική διαφορά βρίσκεται στον τρόπο χρήσης.
Είναι κατανοητό ότι είναι άλλο ένας μαθητής να χρησιμοποιεί το κινητό για να αναζητήσει πληροφορίες, να συνεργαστεί με τους συμμαθητές του ή να παρακολουθήσει ένα εκπαιδευτικό βίντεο και άλλο να περνά ώρες σε ατελείωτο scrolling, όπου κάθε βίντεο διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα και η προσοχή «εκπαιδεύεται» να αλλάζει συνεχώς στόχο.
Αυτός είναι και ο λόγος που ολοένα περισσότερες χώρες της Ευρώπης επιλέγουν να περιορίσουν τη χρήση κινητών μέσα στα σχολεία.
Επιπροσθέτως, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Δικτύου Εμπειρογνωμόνων για την Εκπαίδευση (ENESET), οι περιορισμοί δεν στοχεύουν στην τιμωρία των μαθητών αλλά στη μείωση των περισπασμών, στη βελτίωση της συγκέντρωσης και στην ενίσχυση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης μέσα στην τάξη.
Παράλληλα, η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία EU Kids Online τονίζει ότι η πλήρης απαγόρευση δεν αποτελεί λύση, καθώς η τεχνολογία είναι αναπόσπαστο μέρος της εκπαιδευτικής και κοινωνικής πραγματικότητας των παιδιών.
Το κλειδί βρίσκεται στην αλλαγή κουλτούρας και στον καθορισμό σαφών ορίων.
Πώς μπορεί λοιπόν να επιτευχθεί η χρυσή τομή για μια ισορροπημένη σχολική χρονιά;
Το άτυπο «συμβόλαιο χρήσης κινητού»
Όλοι οι γονείς έχουν περάσει ώρες να προσπαθούν να εξηγήσουν χωρίς αποτέλεσμα τη σημασία μειωμένης χρήσης των συσκευών, γεγονός που συνήθως καταλήγει σε επιβολή τιμωριών και καθημερινούς καβγάδες. Η λύση όμως μπορεί να βρεθεί μέσα από μια ανοιχτή συζήτηση. Για αυτό δημιουργήστε ένα άτυπο αλλά σαφές «συμβόλαιο» μεταξύ γονέων και παιδιών, όπου θα οριστούν από κοινού οι κανόνες: ποιες ώρες η συσκευή μένει εκτός δωματίου, ποιες εφαρμογές επιτρέπονται τις καθημερινές και ποιες είναι οι συνέπειες αν οι όροι παραβιαστούν. Όταν τα παιδιά συμμετέχουν στη διαμόρφωση των κανόνων, είναι πολύ πιο πιθανό να τους τηρήσουν.
Ζώνες χωρίς οθόνες (No–Screen Zones)
Το δωμάτιο μελέτης και το τραπέζι του φαγητού πρέπει να παραμένουν «καθαρά» από ψηφιακούς πειρασμούς. Κατά τη διάρκεια της μελέτης, το κινητό τοποθετείται σε άλλο δωμάτιο ή μπαίνει σε λειτουργία «Μην ενοχλείτε» (Do Not Disturb). Έρευνες δείχνουν ότι ακόμα και η απλή παρουσία της συσκευής πάνω στο γραφείο (ακόμα κι αν είναι απενεργοποιημένη) αποσπά μέρος της προσοχής.
Επαναπροσδιορισμός των Social Media
Τα αλγοριθμικά feeds έχουν σχεδιαστεί για να κρατούν τον χρήστη κολλημένο στην οθόνη. Εκπαιδεύστε τα παιδιά να αναγνωρίζουν το “FOMO” (Fear Of Missing Out) και ενθαρρύνετε τη συνειδητή χρήση. Η μέθοδος 50/10 (50 λεπτά αδιάλειπτου διαβάσματος και 10 λεπτά διαλείμματος χωρίς οθόνη) βοηθά τον εγκέφαλο να ξεκουραστεί πραγματικά. Οπότε, είναι πολύ σημαντικό τα social media να έχουν συγκεκριμένο και καθορισμένο ημερήσιο χρόνο χρήσης.
Σε όλα τα παραπάνω, να τονίσουμε, ότι θα πρέπει να δείχνουν συνέπεια και οι γονείς.
Η τεχνολογία είναι ένας εξαιρετικός συνεργάτης που μπορεί να γίνει ένας επικίνδυνος χειραγωγός. Η νέα σχολική χρονιά δεν απαιτεί την απόρριψη του ψηφιακού κόσμου, αλλά την απόκτηση μιας νέας ψηφιακής παιδείας, όπου το κινητό παραμένει εργαλείο και δεν γίνεται ο ρυθμιστής του χρόνου και της σκέψης μας.
Με πληροφορίες από Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, OECD, Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ), δίκτυο HBSC / WHO, Eurobarometer, Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Πηγή: in.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου