Παρόλο που κανένας τους δεν ακούει τη μουσική, οι χορευτές της ομάδας Fientan στην Μπουρκίνα Φάσο χορεύουν με απόλυτο συγχρονισμό, ακολουθώντας τον ρυθμό ενός δυνατού τυμπάνου. Είναι όλοι κωφοί ή βαρήκοοι και χορεύουν ξυπόλυτοι, χρησιμοποιώντας το σώμα τους για να αισθανθούν τον ρυθμό και τις δονήσεις που μεταδίδονται μέσα από το έδαφος. Οι κινήσεις τους είναι εκρηκτικές και κάθε στροφή εκτελείται με ακρίβεια.
Αυτό γίνεται χάρη στο Vibra-Signe, μια τεχνική που συνδυάζει δονήσεις, χειρονομίες και νοηματική γλώσσα και επιτρέπει σε ανθρώπους με απώλεια ακοής όχι μόνο να χορεύουν, αλλά και να διδάσκουν άλλους και να δημιουργούν τις δικές τους χορογραφίες.
Το Vibra-Signe είναι μια διαρκώς εξελισσόμενη «γλώσσα χειρονομιών» που δημιούργησε ο Γιάγια Σανού, χορευτής, χορογράφος και τραγουδιστής από το Μπομπό-Ντιούλασο, την πολιτιστική πρωτεύουσα της Μπουρκίνα Φάσο.
Γεννημένος το 1985 σε μια πόλη με πλούσια μουσική παράδοση, που συνδέεται με την εποχή των πρώτων χρόνων της ανεξαρτησίας και συγκροτήματα όπως οι Volta Jazz της δεκαετίας του 1960, ο Σανού πιστεύει ότι ο χορός ήταν το πεπρωμένο του.
«Εδώ μεγαλώνουμε πραγματικά με την κουλτούρα του χορού, στις κηδείες και τα βαφτίσια… Aυτό είναι διαφορετικό από άλλες χώρες, όπου χρειάζεται πολύ περισσότερη δουλειά για να βρεις τον σωστό ρυθμό», δήλωσε μιλώντας στο CNN.
Ο Σανού, ωστόσο, δεν είναι κωφός και δεν μεγάλωσε σε κοινότητα κωφών. Δεν είχε φίλους ή συγγενείς με προβλήματα ακοής. Ετσι, μεγάλο μέρος του έργου της ζωής του δεν προέκυψε από κάποια προσωπική εμπειρία, αλλά από μια απλή παρατήρηση.
Πώς γεννήθηκε το Vibra-Signe
Το 2006, ο Σανού περνούσε τακτικά έξω από ένα από τα τέσσερα σχολεία κωφών της Μπουρκίνα Φάσο, το L’Institut des Jeunes Sourds du Faso (IJSF), καθώς πήγαινε να διδάξει μαθήματα χορού στην περιοχή.
Κάθε φορά που περνούσε από την παιδική χαρά, παρατηρούσε ελάχιστα σημάδια παιχνιδιού. Ομάδες παιδιών έμεναν συχνά συγκεντρωμένες, χωρίς δραστηριότητα, εμφανώς βαριεστημένες και νωθρές. Κάποια στιγμή, ο Σανού δεν μπορούσε να συνεχίσει απλώς τον δρόμο του.
«Είδα έλλειψη προσωπικής ολοκλήρωσης. Κανείς δεν προσέφερε χορό, πολιτιστικές δραστηριότητες ή αθλητικές δραστηριότητες», θυμήθηκε. Λίγο αργότερα, άρχισε να οργανώνει εργαστήρια χορού στο σχολείο. Σύντομα, όμως, κατάλαβε ότι είχε και ο ίδιος πολλά να μάθει.
Περίπου 55.000 άνθρωποι, δηλαδή περίπου το 0,23% του πληθυσμού των 23,4 εκατομμυρίων της Μπουρκίνα Φάσο, είναι κωφοί, σύμφωνα με το Κέντρο Πόρων για τις Αφρικανικές Νοηματικές Γλώσσες. Οι βασικές νοηματικές γλώσσες που χρησιμοποιούνται στη χώρα είναι η Langue des Signes de L’Afrique Francophone (LSAF), η τοπικά εξελισσόμενη Νοηματική Γλώσσα της Μπουρκίνα Φάσο και η Αμερικανική Νοηματική Γλώσσα (ASL).
Οταν ο Σανού ξεκίνησε να εργάζεται στο IJSF, δεν γνώριζε καμία από αυτές. Υστερα, όμως, από δύο χρόνια πρακτικής εκμάθησης –συχνά γράφοντας στον πίνακα και ζητώντας από ένα μαθητή να μεταφράζει στη νοηματική τόσο για τον ίδιο όσο και για την υπόλοιπη τάξη– είχε πλέον αποκτήσει ευχέρεια στη νοηματική γλώσσα.
Η νοηματική αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο του Vibra-Signe, επιτρέποντάς του να μεταδίδει στους μαθητές του οδηγίες για τις χορογραφίες. Οπως υποδηλώνει, όμως, και το όνομα της τεχνικής, η νοηματική είναι μόνο ένα από τα στοιχεία της.
Εξίσου σημαντικές είναι οι δονήσεις και η σύνδεση με το έδαφος. Οι ξυπόλυτοι χορευτές μπορούν έτσι να αισθανθούν τον παλμό της δυνατής μουσικής καθώς αυτή μεταδίδεται μέσα από το πάτωμα.
Τα πρώτα στάδια της εκπαίδευσης στο Vibra-Signe αφιερώνονται σε μεγάλο βαθμό στο να βοηθήσουν τους μαθητές να «βρουν τον ρυθμό», εξήγησε ο Σανού. Τους καθοδηγεί να αγγίζουν ηχεία υψηλής πιστότητας ή τύμπανα, ώστε να εξοικειωθούν με τις δονήσεις και τον ρυθμό της μουσικής.
Παράλληλα, ο Σανού αγγίζει τον χορευτή, συνήθως στο πάνω μέρος του σώματος, καθοδηγώντας τον σωματικά και βοηθώντας τον να «δουλέψει» τη μουσικότητα μέσα από το σώμα του.
Μέσα σε μόλις τρεις μήνες, η λίστα αναμονής για τα εργαστήρια είχε γίνει μεγαλύτερη από αυτή που μπορούσε να διαχειριστεί.
Συμπερίληψη
Αν και αρχικά δημιουργήθηκε αποκλειστικά για κωφούς μαθητές, η τεχνική εξελίχθηκε στη συνέχεια ώστε να συμπεριλάβει ανθρώπους με διαφορετικές αναπηρίες, μεταξύ άλλων κινητικές και αισθητηριακές διαταραχές.
Στα μαθήματα για άτομα με προβλήματα όρασης, για παράδειγμα, εξακολουθεί να αξιοποιείται η αφή, ενώ παράλληλα ενσωματώνονται προφορικές λέξεις και ήχοι.
Με στόχο να αντιμετωπίσει αυτό που θεωρούσε έλλειψη πολιτιστικής ένταξης των ανθρώπων με αναπηρία, ο Σανού ίδρυσε το 2016 τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Art au-Delà du Handicap («Τέχνη πέρα από την αναπηρία»).
Τρία χρόνια αργότερα, η ομάδα του Fientan Company, αποτελούμενη αποκλειστικά από κωφούς και βαρήκοους χορευτές, πραγματοποίησε την πρώτη δημόσια εμφάνισή της.
Με τίτλο Tamacien Don («Χορός των κωφών»), η παράσταση αποτέλεσε την αφετηρία μιας διεθνούς διαδρομής για τους πρώτους και πιο προχωρημένους μαθητές του Σανού στο Vibra-Signe. Σήμερα, οι χορευτές της ομάδας πραγματοποιούν ανεξάρτητες περιοδείες σε χώρες της Αφρικής και της Ευρώπης.
Το 2023, η ομάδα κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στο αγώνισμα του δημιουργικού χορού στους 9ους Αγώνες Γαλλοφωνίας, που πραγματοποιήθηκαν στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Στην Κινσάσα παρουσίασε το έργο Adepte de mon être («Μύστης της ύπαρξής μου»), σε χορογραφία του Σανού.
Δύο χρόνια αργότερα, ο ίδιος τιμήθηκε με το Μετάλλιο του Τάγματος της Αξίας για τις Τέχνες, τα Γράμματα και την Επικοινωνία, κρατική διάκριση της Μπουρκίνα Φάσο.
Τον Απρίλιο χαρακτηρίστηκε Trésor Humain Vivant («Ζωντανός ανθρώπινος θησαυρός»), ένας χαρακτηρισμός που έχει διαδοθεί από την UNESCO και εντάσσεται σε προσπάθειες προστασίας σημαντικών στοιχείων της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Με πληροφορίες από CNN
Πηγή: Η Καθημερινή
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου