Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπήκε στην καθημερινότητα των φοιτητών με ταχύτητα φωτός. Μέσα σε λίγους μήνες, εφαρμογές όπως το ChatGPT της OpenAI, το Gemini της Google και το Claude της Anthropic, μεταξύ άλλων, μετατράπηκαν, από ένα εντυπωσιακό τεχνολογικό επίτευγμα, σε εργαλείο μελέτης, συγγραφής εργασιών, οργάνωσης σημειώσεων και επίλυσης αποριών και ασκήσεων.
Ομως, όσο περισσότερο η ΤΝ γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τόσο πληθαίνουν τα ερωτήματα. Μαθαίνουν πραγματικά οι νέοι ή απλώς γίνονται πιο αποτελεσματικοί στο να βρίσκουν έτοιμες απαντήσεις; Και κυρίως, τι συμβαίνει όταν η διαδικασία της σκέψης αρχίζει να παραχωρεί τη θέση της στην ευκολία της τεχνολογίας;
Αυτά τα ερωτήματα επιχειρεί να φωτίσει πρόσφατο δημοσίευμα της Corriere della Sera, μέσα από την εμπειρία πανεπιστημιακού διδάσκοντα ο οποίος, ύστερα από μια εξεταστική περίοδο, διαπίστωσε μια αλλαγή που –όπως ο ίδιος περιγράφει– δεν είχε συναντήσει τα προηγούμενα χρόνια. Δεν ήταν οι λανθασμένες απαντήσεις που τον προβλημάτισαν περισσότερο, αλλά το γεγονός ότι αρκετοί φοιτητές έμοιαζαν να αδυνατούν να εξηγήσουν τη λογική πίσω από όσα παρουσίαζαν.
Οταν η σωστή ορολογία δεν μεταφράζεται σε κατανόηση
Οι παρουσιάσεις ήταν επιμελημένες, η ορολογία ακριβής και οι εργασίες προσεγμένες. Ωστόσο, μόλις η συζήτηση έφευγε από το προκαθορισμένο κείμενο, η εικόνα άλλαζε δραματικά. Μια ερώτηση που στόχευε να αναδείξει τη λογική πίσω από την επιλογή συγκεκριμένης μεθόδου ή την ερμηνεία ενός αποτελέσματος, αρκούσε, σύμφωνα με όσα μεταφέρει η Corriere della Sera, για να αποκαλυφθεί ότι πίσω από την άρτια διατύπωση δεν υπήρχε πάντα ουσιαστική κατανόηση.
Το φαινόμενο αυτό διαφέρει από τις κλασικές αδυναμίες που συναντώνται διαχρονικά στις εξετάσεις. Ενας φοιτητής μπορεί να κάνει λάθος σε έναν τύπο ή να μπερδέψει μια θεωρία, αλλά συνήθως έχει ακολουθήσει μια νοητική διαδρομή που, με λίγη καθοδήγηση, θα ολοκληρωθεί. Στη νέα πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί το πρόβλημα φαίνεται να είναι διαφορετικό: σε ορισμένες περιπτώσεις η ίδια η διαδικασία του συλλογισμού μοιάζει να έχει παρακαμφθεί.
ΤΝ: εργαλείο ή υποκατάστατο της σκέψης;
Η συζήτηση δεν αφορά τη σημασία της ΤΝ – άλλωστε λίγοι αμφισβητούν ότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα τεχνολογικά επιτεύγματα των τελευταίων ετών. Η συζήτηση αφορά τον τρόπο που αυτή χρησιμοποιείται.
Οταν η ΤΝ λειτουργεί βοηθητικά, μπορεί να εξηγήσει δύσκολες έννοιες, να οργανώσει πληροφορίες, να προτείνει εναλλακτικές προσεγγίσεις ή να βοηθήσει έναν φοιτητή να κατανοήσει καλύτερα ένα σύνθετο πρόβλημα. Οταν όμως μετατρέπεται στον βασικό παραγωγό της απάντησης, χωρίς να έχει προηγηθεί νοητική επεξεργασία από τον σπουδαστή, τότε η γνώση κινδυνεύει να περιορίζεται στην αναπαραγωγή της.
Ισως εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής. Γιατί άλλο είναι να αξιοποιείς ένα εργαλείο για να κατανοήσεις κάτι ή να σκέφτεσαι καλύτερα, και άλλο να το χρησιμοποιείς για να σκέφτεται εκείνο αντί για εσένα.
Οι εργασίες μοιάζουν όλο και περισσότερο μεταξύ τους
Ενα ακόμη στοιχείο που προκαλεί προβληματισμό είναι η εντυπωσιακή ομοιομορφία που έχει αρχίσει να εμφανίζεται στις πανεπιστημιακές εργασίες. Παρόμοια δομή, ίδιο λεξιλόγιο, κοινές εκφράσεις και σχεδόν ταυτόσημος τρόπος ανάπτυξης επιχειρημάτων.
Το αποτέλεσμα είναι κείμενα που διαβάζονται ευχάριστα και δίνουν την εντύπωση πληρότητας, αλλά συχνά δυσκολεύονται να αντέξουν σε μια πιο απαιτητική συζήτηση. Η γλώσσα γίνεται πειστική, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι συνοδεύεται από αντίστοιχο βάθος σκέψης.
Δεν είναι τυχαίο ότι ολοένα και περισσότεροι πανεπιστημιακοί εκφράζουν την ανησυχία ότι η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι η αντιγραφή, αλλά η σταδιακή ομογενοποίηση της σκέψης. Αν όλοι χρησιμοποιούν τα ίδια εργαλεία με τον ίδιο τρόπο, πόσο διαφορετικές μπορούν να παραμείνουν οι ιδέες;
Οι πρώτες επιστημονικές ενδείξεις
Οι ανησυχίες αυτές δεν στηρίζονται μόνο σε προσωπικές εμπειρίες διδασκόντων. Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν και οι επιστημονικές έρευνες που εξετάζουν τις επιπτώσεις της συστηματικής χρήσης της γενετικής ΤΝ στη μαθησιακή διαδικασία.
Μελέτη του MIT Media Lab κατέδειξε πως όταν οι χρήστες αναθέτουν συστηματικά τη συγγραφή κειμένων στην ΤΝ, η γνωστική εμπλοκή τους μειώνεται και δυσκολεύονται περισσότερο να ανακαλέσουν ή να εξηγήσουν όσα μόλις παρήγαγαν. Οι ερευνητές κάνουν λόγο για ένα είδος «γνωστικού χρέους», δηλαδή μια σταδιακή συσσώρευση νοητικής εξάρτησης, όταν η πνευματική προσπάθεια μεταφέρεται σταθερά στη μηχανή.
Ανάλογα συμπεράσματα προκύπτουν και από έρευνα της Microsoft Research. Σύμφωνα με αυτήν, ο ρόλος της κριτικής σκέψης αρχίζει να μεταβάλλεται. Αντί να χρησιμοποιείται κυρίως για τη δημιουργία μιας ιδέας, αξιοποιείται ολοένα περισσότερο για τον έλεγχο μιας απάντησης που έχει ήδη παραχθεί από την ΤΝ. Η διαφορά μοιάζει μικρή, ενδέχεται όμως να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε.
Οι πανεπιστημιακές προκλήσεις
Η ανησυχία έχει γενικευθεί σε όλον τον ακαδημαϊκό κόσμο. Οπως επισημαίνει η El País, πανεπιστήμια σε πολλές χώρες βρίσκονται αντιμέτωπα με νέες μορφές χρήσης της ΤΝ στις εξετάσεις και στις εργασίες, οπότε αναζητούν και διαφορετικούς τρόπους αξιολόγησης των φοιτητών.
Η συζήτηση μετατοπίζεται σταδιακά από το ερώτημα «πώς θα εντοπίσουμε τη χρήση της ΤΝ;» στο πολύ πιο ουσιαστικό «πώς θα αξιολογούμε πραγματικά τη γνώση;». Γιατί όσο τα εργαλεία εξελίσσονται, τόσο δυσκολότερο γίνεται να ξεχωρίσει κανείς αν μια άρτια εργασία αποτελεί προϊόν προσωπικής κατανόησης ή αποτελεσματικής αξιοποίησης μιας εφαρμογής.
Το ερώτημα αφορά πλέον και την ελληνική πραγματικότητα. Τα πανεπιστήμια της χώρας μας δεν βρίσκονται εκτός των διεθνών εξελίξεων. Οι φοιτητές χρησιμοποιούν ήδη ευρέως εργαλεία ΤΝ για σημειώσεις, μεταφράσεις, εργασίες και προετοιμασία εξετάσεων.
Ισως, λοιπόν, η συζήτηση δεν θα πρέπει να περιοριστεί στο αν επιτρέπεται ή όχι η χρήση τους. Ισως χρειάζεται να επαναπροσδιοριστεί ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο διδάσκουμε και αξιολογούμε. Εξετάζουμε την απομνημόνευση ή την κατανόηση; Επιβραβεύουμε τη σωστή απάντηση ή την ικανότητα να φτάσει κανείς σε αυτήν; Και είναι οι σημερινές μορφές εξέτασης επαρκείς, σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι διαθέσιμη μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα;
Το πιθανότερο είναι ότι ο εκπαιδευτικός τομέας θα χρειαστεί να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στον διάλογο, στην επιχειρηματολογία, στη σύνθεση ιδεών και στην επίλυση πραγματικών προβλημάτων, δηλαδή σε δεξιότητες που δύσκολα μπορούν να υποκατασταθούν από μια έτοιμη απάντηση.
Γνώση δεν είναι μόνο η σωστή απάντηση
Η Corriere della Sera θέτει στο επίκεντρο μια ανησυχία που ξεπερνά τα όρια της τεχνολογίας: το θέμα δεν είναι ότι οι μηχανές γίνονται πιο έξυπνες, αλλά μήπως εμείς συνηθίσουμε να μην καταβάλλουμε την ίδια πνευματική προσπάθεια.
Η ΤΝ δεν πρόκειται να φύγει από τις αίθουσες διδασκαλίας. Αντίθετα, θα γίνει ακόμη πιο ισχυρή και πιο χρήσιμη. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να την αντιμετωπίσουμε ως εχθρό, αλλά να μάθουμε να τη χρησιμοποιούμε χωρίς να εκχωρούμε σε αυτήν την πιο πολύτιμη ανθρώπινη ικανότητα: την κριτική σκέψη.
Γιατί στο τέλος της ημέρας η γνώση δεν είναι απλώς η εύρεση της σωστής απάντησης. Είναι η διαδρομή που οδηγεί σε αυτήν, οι αμφιβολίες που γεννιούνται στην πορεία, η δυνατότητα να εξηγήσεις, να αμφισβητήσεις, να συνδέσεις διαφορετικές ιδέες. Αν αυτή η διαδρομή χαθεί, τότε τι ακριβώς θα πιστοποιούν τα πτυχία του αύριο; Και, ακόμη σημαντικότερο, τι είδους κοινωνία θα διαμορφωθεί όταν θα γνωρίζει όλο και περισσότερα αλλά θα αναρωτιέται όλο και λιγότερο;
Πηγή: Protagon.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου