Για δεκαετίες μάθαμε να φροντίζουμε το σώμα μας. Γεμίσαμε τα γυμναστήρια, βελτιώσαμε τη διατροφή μας, μετρήσαμε βήματα, θερμίδες και παλμούς, επενδύσαμε σε συμπληρώματα, εξετάσεις, superfoods και προγράμματα ευεξίας. Ωστόσο, μέσα σε αυτή την επανάσταση της υγείας, ένα όργανο παρέμεινε σχεδόν αόρατο: ο εγκέφαλος.
Παρότι αποτελεί το κέντρο διοίκησης του ανθρώπινου οργανισμού, ο εγκέφαλος έρχεται στο προσκήνιο κυρίως όταν εμφανιστεί πρόβλημα. Οι περισσότεροι άνθρωποι θα επισκεφθούν καρδιολόγο για έναν πόνο στο στήθος, ορθοπαιδικό για έναν τραυματισμό ή οφθαλμίατρο για μια διαταραχή στην όραση. Ελάχιστοι όμως σκέφτονται να αξιολογήσουν συστηματικά τη γνωστική τους κατάσταση ή την ποιότητα της μνήμης τους προτού εμφανιστούν σοβαρά συμπτώματα.
Προπόνηση εγκεφάλου α λα ισπανικά
Αυτήν ακριβώς τη φιλοσοφία επιχειρεί να αλλάξει ένα νέο εγχείρημα που έκανε την εμφάνισή του στη Βαρκελώνη. Το MyBrain, το πρώτο εξειδικευμένο κέντρο υγείας και ευεξίας του εγκεφάλου στην Ισπανία, φιλοδοξεί να μετατρέψει τη φροντίδα του μυαλού σε καθημερινή συνήθεια, όπως ακριβώς έγινε τα τελευταία χρόνια με τη σωματική άσκηση.
Η ιδέα πίσω από το εγχείρημα είναι απλή αλλά επαναστατική: δεν χρειάζεται να περιμένουμε να αρρωστήσει ο εγκέφαλος για να τον φροντίσουμε. Αντίθετα, η πρόληψη, η ενίσχυση των γνωστικών λειτουργιών και η διατήρηση της νευρολογικής υγείας μπορούν να ενταχθούν στον τρόπο ζωής μας από νεαρή ηλικία.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ανάγκη αυτή γίνεται ολοένα και πιο επιτακτική. Περισσότεροι από 800.000 άνθρωποι ζουν σήμερα με νόσο Αλτσχάιμερ στην Ισπανία, ενώ οι νευρολογικές παθήσεις αποτελούν πλέον την κυριότερη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως (δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από κάποιας μορφής άνοια). Παράλληλα, το άγχος, η αϋπνία και η ψυχική εξάντληση εξελίσσονται σε χαρακτηριστικά της σύγχρονης ζωής. Πάνω από τους μισούς Ισπανούς δηλώνουν ότι βιώνουν συχνά στρες, ενώ σχεδόν ένας στους δύο παραδέχεται ότι δεν κοιμάται όσο καλά θα έπρεπε.
Οι αριθμοί αυτοί αποκαλύπτουν μια βαθύτερη πραγματικότητα. Ο εγκέφαλος είναι ίσως το πιο απαιτητικό όργανο του ανθρώπινου σώματος. Παρότι αντιπροσωπεύει μόλις το 2% του συνολικού βάρους μας, καταναλώνει περίπου το 20% της διαθέσιμης ενέργειας και του οξυγόνου. Είναι υπεύθυνος για τη μνήμη, τη λήψη αποφάσεων, τη συγκέντρωση, τον ύπνο, τη διάθεση, τη δημιουργικότητα και τη διαχείριση του στρες. Παρ’ όλα αυτά, σπάνια αποτελεί προτεραιότητα.
Οι ειδικοί που συμμετέχουν στο νέο εγχείρημα στην πρωτεύουσα της Καταλωνίας υποστηρίζουν ότι αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους πολλοί άνθρωποι αναζητούν βοήθεια όταν πλέον τα προβλήματα έχουν παγιωθεί. Η νοητική κόπωση, η δυσκολία συγκέντρωσης, οι διαταραχές ύπνου και τα πρώτα περιστατικά απώλειας μνήμης αντιμετωπίζονται συχνά ως αναπόφευκτες συνέπειες της ηλικίας ή της καθημερινότητας. Στην πραγματικότητα, όμως, μπορεί να αποτελούν πρώιμα σημάδια δυσλειτουργίας που χρειάζονται αξιολόγηση.
Η νευρολόγος Μερσέ Μποάδα Ροβίρα, μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες διεθνώς στον τομέα των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, επισημαίνει ότι η κοινωνία έχει υιοθετήσει μια επικίνδυνη συνήθεια: να θεωρεί φυσιολογικά συμπτώματα που δεν είναι απαραίτητα φυσιολογικά. Η ηλικία, υπογραμμίζει, δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά απώλεια μνήμης. Ενας ηλικιωμένος άνθρωπος μπορεί να διατηρεί εξαιρετική γνωστική λειτουργία. Οταν όμως κάποιος αρχίζει να ξεχνά διαδικασίες που γνώριζε άριστα ή χάνει τον προσανατολισμό του σε οικεία περιβάλλοντα, πρόκειται για σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται.
Οι ειδικοί αναφέρουν μια σειρά από ενδείξεις που αξίζει να προβληματίσουν: δυσκολία συγκέντρωσης, επίμονα κενά μνήμης, αίσθημα πνευματικής εξάντλησης που δεν υποχωρεί με ξεκούραση, χρόνια προβλήματα ύπνου, ευερεθιστότητα και αδυναμία αποσύνδεσης από την καθημερινή ένταση. Πρόκειται για συμπτώματα που συχνά αντιμετωπίζονται ως «φυσιολογικά», αλλά μπορεί να υποδηλώνουν ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί υπό διαρκή πίεση.
Οι αιτίες αυτής της κατάστασης συνδέονται στενά με τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Οι οθόνες και η συνεχής ψηφιακή συνδεσιμότητα έχουν αλλάξει δραστικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η προσοχή μας. Οι διαρκείς ειδοποιήσεις, η υπερπληροφόρηση και η ταυτόχρονη ενασχόληση με πολλαπλές δραστηριότητες κατακερματίζουν τη συγκέντρωση και μειώνουν την ικανότητα εστίασης.
Η «κερκόπορτα» της μοναξιάς
Οι επιστήμονες προειδοποιούν πάντως ότι οι οθόνες δεν είναι ο μοναδικός εχθρός. Η μοναξιά, η κοινωνική απομόνωση και η έλλειψη ουσιαστικής επικοινωνίας φαίνεται να επηρεάζουν βαθιά τη νοητική λειτουργία. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι από τη φύση του «κοινωνικό» όργανο. Αναπτύσσεται και διατηρείται μέσα από τις σχέσεις, τη συζήτηση, τη συνεργασία και τη συναισθηματική αλληλεπίδραση.
Δεν είναι τυχαίο ότι πρόσφατες επιστημονικές έρευνες συνδέουν την κοινωνική απομόνωση με σημαντική αύξηση του κινδύνου εμφάνισης άνοιας. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι ανθρώπινες επαφές, οι περίπατοι στη φύση, οι συζητήσεις με αγαπημένα πρόσωπα και οι κοινωνικές δραστηριότητες αποτελούν μορφές «άσκησης» για τον εγκέφαλο εξίσου σημαντικές με οποιοδήποτε γνωστικό πρόγραμμα.
Απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις, οι νευρολόγοι επιμένουν ότι η προστασία του εγκεφάλου δεν απαιτεί περίπλοκες ή ακριβές λύσεις. Η επιστημονική βιβλιογραφία έχει πλέον καταλήξει σε ορισμένους βασικούς πυλώνες. Ο ποιοτικός ύπνος βρίσκεται στην κορυφή της λίστας. Ακολουθούν η συστηματική σωματική άσκηση, η διαχείριση του στρες, η σωστή διατροφή για τη διατήρηση καλής καρδιαγγειακής και μεταβολικής υγείας, η πνευματική δραστηριότητα και οι ισχυροί κοινωνικοί δεσμοί.
Οι ειδικοί απορρίπτουν μάλιστα την αντίληψη ότι η προστασία του εγκεφάλου περιορίζεται σε σταυρόλεξα, sudoku ή παιχνίδια μνήμης. Αν και τέτοιες δραστηριότητες μπορεί να είναι χρήσιμες, αποτελούν μόνο ένα μικρό κομμάτι της συνολικής εικόνας. Η υγεία του εγκεφάλου επηρεάζεται από τον ύπνο, τη διατροφή, τη φυσική κατάσταση, τις κοινωνικές σχέσεις και τη συναισθηματική ισορροπία.
Στο νέο κέντρο της Βαρκελώνης εφαρμόζονται πιο εξειδικευμένες προσεγγίσεις. Οι ενδιαφερόμενοι υποβάλλονται σε εκτενή αξιολόγηση που περιλαμβάνει γνωστικά τεστ, ψυχολογική εκτίμηση και ιατρικό έλεγχο. Στη συνέχεια σχεδιάζεται ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα που μπορεί να περιλαμβάνει γνωστική ενδυνάμωση, τεχνικές νευροδιέγερσης, θεραπευτική εικονική πραγματικότητα και άλλες παρεμβάσεις που βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.
Παρότι οι τεχνολογίες αυτές προσελκύουν το ενδιαφέρον, το βασικό μήνυμα των ειδικών παραμένει απλό: ο εγκέφαλος χρειάζεται καθημερινή φροντίδα πολύ πριν εμφανιστεί η ασθένεια. Χρειάζεται ξεκούραση, κίνηση, κοινωνική ζωή, πνευματικά ερεθίσματα και χρόνο αποφόρτισης.
Ισως η πιο ουσιαστική απάντηση στο ερώτημα «τι σημαίνει υγιής εγκέφαλος;» να μη βρίσκεται σε κάποιο εργαστήριο ή σε κάποιο προηγμένο μηχάνημα. Σύμφωνα με τους ειδικούς, υγιής εγκέφαλος είναι εκείνος που παραμένει ευέλικτος, προσαρμοστικός και δραστήριος. Ενας εγκέφαλος που συνεχίζει να μαθαίνει, να επικοινωνεί, να αγαπά, να γελά και να συμμετέχει στη ζωή.
Σε μια εποχή που το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται συνεχώς, η μεγάλη πρόκληση δεν είναι μόνο να ζούμε περισσότερο. Είναι να διατηρούμε τη μνήμη, την αυτονομία και την ποιότητα ζωής μας για όσο το δυνατόν περισσότερα χρόνια. Και, όπως φαίνεται, η νέα επανάσταση της υγείας ίσως να μην ξεκινά από τους μυς ή την καρδιά, αλλά από τον εγκέφαλο. «Ολα είναι στο μυαλό μας» δεν λένε;
Πηγή: Το Βήμα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου