Ολο και περισσότερες κυβερνήσεις αναζητούν τρόπους να περιορίσουν την επιρροή των εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης στις νεότερες ηλικίες. Από την Αυστραλία μέχρι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και πλέον το Ηνωμένο Βασίλειο, η τάση είναι σαφής: ολοένα και περισσότερες χώρες εξετάζουν αυστηρούς περιορισμούς στη χρήση των social media από ανηλίκους. Ωστόσο, όπως επισημαίνει σε εκτενή ανάλυσή της η Corriere della Sera, το ζήτημα είναι πολύ πιο σύνθετο από όσο φαίνεται με μια πρώτη ματιά.
Τη διεθνή προσοχή συγκέντρωσε η ανακοίνωση του βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ ότι η χώρα του σκοπεύει να θεσπίσει έως τα Χριστούγεννα νόμο που θα απαγορεύει την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά κάτω των 16 ετών. Η εφαρμογή του μέτρου προβλέπεται να ξεκινήσει την άνοιξη του 2027.
Η απαγόρευση θα αφορά πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram, το Facebook, το Snapchat, το YouTube και το X, ενώ θα εξαιρούνται υπηρεσίες όπως το YouTube Kids και εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, μεταξύ των οποίων το WhatsApp και το Signal. Παράλληλα, η βρετανική κυβέρνηση σχεδιάζει πρόσθετες δικλείδες ασφαλείας για την προστασία των ανηλίκων σε πλατφόρμες gaming και ζωντανών μεταδόσεων, καθώς και περιορισμούς στη χρήση chatbot Τεχνητής Νοημοσύνης που προσομοιώνουν ρομαντικές ή σεξουαλικές σχέσεις.
Σύμφωνα με όσα αναφέρει η Corriere della Sera, οι τεχνολογικές εταιρείες θα υποχρεωθούν επίσης να αναπτύξουν εργαλεία που θα εντοπίζουν και θα μπλοκάρουν την αποστολή γυμνών εικόνων προς ανηλίκους μέσω smartphones και tablets. Στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη η επιβολή νυχτερινού «ψηφιακού απαγορευτικού» καθώς και η κατάργηση της ατελείωτης κύλισης περιεχομένου για χρήστες κάτω των 18 ετών.
Η απόφαση του Στάρμερ έρχεται έπειτα από μήνες πολιτικών πιέσεων τόσο από το Εργατικό όσο και από το Συντηρητικό Κόμμα. Προηγήθηκε δημόσια διαβούλευση με περισσότερες από 116.000 συμμετοχές, στην οποία, σύμφωνα με την κυβέρνηση, πάνω από το 90% των πολιτών τάχθηκε υπέρ της απαγόρευσης για παιδιά κάτω των 16 ετών.
Το Ηνωμένο Βασίλειο ακολουθεί έτσι το παράδειγμα της Αυστραλίας, η οποία έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που προχώρησε σε αντίστοιχη νομοθεσία. Την ίδια στιγμή, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν απαγόρευση χρήσης κοινωνικών δικτύων για παιδιά κάτω των 15 ετών, ενώ Καναδάς, Βραζιλία και Ινδονησία εξετάζουν ή εφαρμόζουν παρόμοια μέτρα. Αντίστοιχες συζητήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη στη Γαλλία, την Ισπανία, τη Δανία, την Ταϊλάνδη και τη Νότια Κορέα.
Πέρα όμως από το ζήτημα της προστασίας των ανηλίκων, δεν λείπουν και οι πολιτικές ερμηνείες. Ο Στάρμερ βρίσκεται αντιμέτωπος με σημαντικές πιέσεις στο εσωτερικό του κόμματός του, μετά από μια σειρά εκλογικών αποτυχιών. Η ανησυχία των γονέων για τις επιπτώσεις των social media είναι ιδιαίτερα έντονη και η εξαγγελία αυστηρών μέτρων θεωρείται από πολλούς μια κίνηση με άμεσο πολιτικό όφελος.
Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: είναι αποτελεσματικές οι απαγορεύσεις;
Η εμπειρία της Αυστραλίας μέχρι στιγμής δημιουργεί αμφιβολίες. Ερευνες δείχνουν ότι πολλοί ανήλικοι χρήστες κατάφεραν να διατηρήσουν ή να δημιουργήσουν νέους λογαριασμούς παρά τους περιορισμούς. Επιπλέον, οι πλατφόρμες δεν φαίνεται να έχουν υιοθετήσει ιδιαίτερα αυστηρές διαδικασίες επαλήθευσης ηλικίας, παρότι διαθέτουν τεράστιο όγκο δεδομένων που τους επιτρέπει να σχηματίζουν λεπτομερή προφίλ χρηστών.
Ο ίδιος ο Στάρμερ, πάντως, απορρίπτει το επιχείρημα ότι η ατελής εφαρμογή καθιστά άχρηστο το μέτρο. Οπως υποστηρίζει, το γεγονός ότι κάποιοι ανήλικοι καταναλώνουν αλκοόλ δεν σημαίνει ότι η πολιτεία πρέπει να σταματήσει να προσπαθεί να περιορίσει την πρόσβασή τους σε αυτό.
Για πολλούς γονείς, εξάλλου, η νομοθετική απαγόρευση λειτουργεί και ως εργαλείο επιβολής κανόνων μέσα στην οικογένεια, σε μια εποχή όπου η πρόσβαση των εφήβων στα κοινωνικά δίκτυα θεωρείται σχεδόν αυτονόητη.
Παρ’ όλα αυτά, το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Αν τα social media είναι πράγματι επιβλαβή, τι αλλάζει όταν ένας έφηβος αποκτήσει πρόσβαση σε αυτά αμέσως μετά τα 16α γενέθλιά του; Μήπως το πρόβλημα απλώς μετατίθεται χρονικά;
Η επιστημονική κοινότητα δεν έχει ακόμη καταλήξει σε οριστικά συμπεράσματα. Οπως σημειώνει η Corriere della Sera, ορισμένες μελέτες συνδέουν τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με αυξημένα προβλήματα ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα στα κορίτσια. Αλλες, όμως, καταγράφουν θετικές επιδράσεις στην αυτοεκτίμηση και στην κοινωνική υποστήριξη που λαμβάνουν οι έφηβοι μέσω του διαδικτύου. Υπάρχουν μάλιστα έρευνες που υποστηρίζουν ότι η σχέση μεταξύ social media και ψυχικής ευημερίας είναι τόσο ασθενής ώστε δεν μπορεί να θεωρηθεί κλινικά σημαντική.
Ασαφές παραμένει και το ζήτημα της αιτιότητας. Δεν είναι ξεκάθαρο αν οι έφηβοι αντιμετωπίζουν ψυχολογικές δυσκολίες εξαιτίας των κοινωνικών δικτύων ή αν, αντιθέτως, όσοι ήδη δυσκολεύονται ψυχικά περνούν περισσότερο χρόνο σε αυτά αναζητώντας διέξοδο ή υποστήριξη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει έρευνα των οργανισμών 5Rights Foundation, Together Creative και Revealing Reality, η οποία ανέλυσε λεπτομερώς τη χρήση του TikTok από εφήβους ηλικίας 14 έως 16 ετών. Τα ευρήματα είναι αποκαλυπτικά. Οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν κατά μέσο όρο 708 βίντεο την ημέρα, ενώ αρκετοί περνούσαν περισσότερες από τρεις ώρες καθημερινά στην πλατφόρμα.
Τρεις στους τέσσερις χρησιμοποιούσαν το TikTok μεταξύ 12 το βράδυ και έξι το πρωί, συχνά εις βάρος του ύπνου τους. Οι ίδιοι οι έφηβοι χαρακτήρισαν τη χρήση της εφαρμογής «εθιστική», ενώ αρκετοί παραδέχθηκαν ότι περνούσαν πολύ περισσότερο χρόνο από όσο είχαν αρχικά σκοπό.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του περιεχομένου που κατανάλωναν θεωρήθηκε από τους ίδιους ασήμαντο ή χαμηλής αξίας. Πρόκειται για τα λεγόμενα «brainrot» βίντεο: σύντομα αποσπασματικά περιεχόμενα, συχνά παραγόμενα από Τεχνητή Νοημοσύνη, που καταναλώνονται μηχανικά και χωρίς ουσιαστικό ενδιαφέρον. Παράλληλα, οι ερευνητές εντόπισαν συχνή παρουσία διαφημίσεων, εμπορικού περιεχομένου και σε ορισμένες περιπτώσεις με σεξουαλικό υλικό.
Ολα αυτά οδηγούν αρκετούς ειδικούς σε ένα διαφορετικό συμπέρασμα. Ισως το πρόβλημα να μην είναι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αυτά καθ’ αυτά, αλλά ο τρόπος με τον οποίο έχουν σχεδιαστεί ώστε να κρατούν τον χρήστη διαρκώς συνδεδεμένο. Σε αυτή την περίπτωση, η λύση δεν θα ήταν μια οριζόντια απαγόρευση, αλλά η επιβολή αυστηρών κανόνων στις ίδιες τις εταιρείες τεχνολογίας.
Η κατάργηση της ατελείωτης κύλισης, η θέσπιση ορίων χρήσης, οι νυχτερινοί περιορισμοί για ανηλίκους και η αναμόρφωση των αλγορίθμων που προωθούν εθιστικό ή ακατάλληλο περιεχόμενο αποτελούν προτάσεις που κερδίζουν έδαφος. Πρόκειται ασφαλώς για μια πιο δύσκολη διαδρομή, καθώς αγγίζει άμεσα το επιχειρηματικό μοντέλο των ψηφιακών κολοσσών. Ωστόσο, όπως συνέβη στο παρελθόν με τη βιομηχανία καπνού, ολοένα και περισσότεροι υποστηρίζουν ότι η προστασία της δημόσιας υγείας πρέπει να προηγείται των εμπορικών συμφερόντων.
Η συζήτηση που άνοιξε στο Ηνωμένο Βασίλειο πιθανότατα δεν θα κλείσει σύντομα. Αντίθετα, αναμένεται να επεκταθεί σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς οι κοινωνίες προσπαθούν να βρουν την ισορροπία ανάμεσα στην ψηφιακή ελευθερία και την προστασία των παιδιών. Και όσο η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από τους νόμους, το ερώτημα δεν θα είναι μόνο αν πρέπει να μπουν όρια, αλλά ποιος θα έχει τελικά την ευθύνη να τα επιβάλει.
Πηγή: Protagon.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου