Στα νεανικά μυθιστορήματα σκιαγραφούνται κάθε είδους παραβατικότητες στις οποίες εμπλέκονται έφηβοι, από τις μορφές ενδοσχολικής βίας μέχρι τα οπαδικά κυκλώματα, τα ναρκωτικά, τις δυσκολίες ένταξης σε νέα περιβάλλοντα, κλπ. παρουσιάζοντας με ρεαλισμό την πραγματικότητα (πόλεμοι, καταστροφή του κοινωνικού ιστού, φτώχια, ανέχεια, κλιματική κρίση, κ.ά.). Αυτά τα φαινόμενα συζητιούνται από τους εφήβους και καλώς μπαίνουν στα μυθιστορήματα, υπάρχουν όμως άλλα τα οποία οι Έλληνες συγγραφείς δεν αγγίζουν καν. Αναφέρομαι στην τρομοκρατία, ζήτημα που αφορά τις ιδιαίτερα ευάλωτες νεαρές ηλικίες.
Σύμφωνα με έρευνες, ικανός αριθμός νεαρών ατόμων καταπίνει θεωρίες, ιδέες ή απόψεις προπαγανδιστικών ιστοσελίδων ή χειραγωγείται από παρέες με αποτέλεσμα να στρατολογείται σε δίκτυα και ομάδες με στόχο δράσεις που υποστηρίζουν μορφές τρομοκρατίας δύο όψεων:
Η πρώτη, των ακολούθων του ισλάμ, καθηλωμένων στον θρησκευτικό φανατισμό, στρέφεται εναντίον του πολιτισμού, όπως καταγράφεται στις δυτικές συνειδήσεις, του πολιτισμού των «απίστων» που επιχειρεί να εξαλείψει τα πιστεύω τους.
Η δεύτερη, εξίσου επικίνδυνη, εμφορείται από ακροδεξιές ιδέες, επιτίθεται εναντίον μειονοτήτων (μεταναστών, αλλόθρησκων, προσφύγων, ΛΟΑΤΚΙ+, κ.ά.) επειδή διασαλεύουν κατά τη γνώμη τους την καθαρότητα και τη σταθερότητα της καθεστηκυίας τάξης.
Δύο διαφορετικού ύφους πρόσφατες εκδόσεις για το πώς οι συγγραφείς ανατέμνουν το ζήτημα της τρομοκρατίας:
Κοίτα από το παράθυρο (Βακχικόν, 2026), του Σλοβένου Έβαλντ Φλίσαρ (βλ. «Η αρχιτεκτονική του «Παραθύρου» και η μετατόπιση του βλέμματος στον μυθιστορηματικό κόσμο του Έβαλντ Φλίσαρ», της Σίσσυς Τσιφλίδου).
Ένα απελπισμένο 15χρονο αγόρι, με νοητική υστέρηση, σώζεται από πνιγμό από κάποιον Αχμέτ, Σύρο πρόσφυγα(;). Σ’ ανταπόδοση τον θεωρεί παντοτινό φίλο και προσφέρεται να τον βοηθήσει να διασχίσει την Ευρώπη μέχρι το Λονδίνο ώστε να συναντήσει τον άρρωστο αδελφό του. Το ταξίδι είναι εντελώς παραπλανητικό αφού το αγόρι στρατολογείται εν αγνοία του και συμμετέχει ενεργά στον σκοπό που υπηρετεί ο Αχμέτ, ο οποίος δεν είναι άλλος από τη συμμετοχή σε μια τρομοκρατική πράξη.
Η ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση του αγοριού διαμορφώνει έναν ηθικό κώδικα που ακουμπά στους νόμους της ψυχής, έξω από τους νόμους που ορίζουν την κοινωνία. Όλα είναι μαύρα ή άσπρα χωρίς ενδιάμεσους τόνους. Η άκαμπτη λογική του δεν του επιτρέπει να προδώσει τον Αχμέτ, παρά την καταστροφική κατάληξη της σχέσης τους. Λες και η τρομοκρατική πράξη στην οποία τον οδήγησε ο Αχμέτ να δικαιολογείται από την τυφλή εμπιστοσύνη στον σωτήρα του. Ο Αχμέτ, από την άλλη, ενώ αμφιταλαντεύεται νιώθοντας ενοχές επειδή εκμεταλλεύτηκε την αφέλεια και την αθωότητα του αγοριού, δεν διανοείται να παραβεί τις εντολές του μεγάλου αδελφού, και των συν αυτώ αδελφών του μουσουλμάνων και να σπάσει τους μεταξύ τους δεσμούς αίματος. Δύο απόλυτες λογικές οι οποίες αποκλείουν πισωγυρίσματα.
Καλοί, κακοί είναι καταδικασμένοι; Έχουν εναλλακτικές; Μία ελαφρώς πιο αισιόδοξη κατάσταση παρουσιάζει η Κατερίνα Παπαγαρυφάλλου, στο μυθιστόρημα Πόσους βαθμούς μυωπίας έχεις;
Ο Θέμης και ο Ναμπίλ, της Παπαγαρυφάλλου, συνομήλικοι με το αγόρι του Φλίσαρ, εκκινούν από διαφορετικές αφετηρίες και όσα ζουν στο μυθιστόρημα διαδραματίζονται στο Παρίσι.
Ο Θέμης, μοναχικό παιδί, υποφέρει από τα πατομπούκαλα που φοράει, υποφέρει από μοναξιά και τις συνεχείς μετακινήσεις του πρέσβη πατέρα του και ρίχνεται στη ζωγραφική, στο μόνο που είναι άξιος. Όταν συναναστρέφεται ένα Γάλλο φιλότεχνο της ηλικίας του, συναντά άτομα που υποστηρίζουν σθεναρά γνωστές αρνητικές απόψεις για τους ξένους. Άθελά του παίρνει μέρος σε προβοκατόρικες ενέργειες εναντίον τους, ανακαλύπτει τον ακροδεξιό ρατσισμό και ξεκόβει.
Ο Ναμπίλ, από φτωχή οικογένεια του Μαγκρέμπ, με δόλωμα τη μετάβαση στη Γαλλία για τη θεραπεία του μικρού του αδελφού, «αξιοποιείται» από ένα τρομοκρατικό δίκτυο και «επιμορφώνεται» ώστε να γίνει ο Εκλεκτός του Θεού. Μαζί με έναν ακόμα νεαρό Άραβα προετοιμάζονται να ανατιναχτούν στις κερκίδες μιας μεγάλης ποδοσφαιρικής διοργάνωσης.
Η δύσκολη καθημερινότητα του Ναμπίλ, η μαεστρία με την οποία τον πλησιάζει ο «Γείτονας» (δεν είναι τυχαίο το όνομα), η ηγετική φυσιογνωμία του χωριού του, η εξαπάτηση που οδηγεί αργά και σταθερά στην πειθώ για την ορθότητα και τη διεκπεραίωση της μελλοντικής πράξης, αποκαλύπτει στους αναγνώστες την πλύση εγκεφάλου, τη λεπτομερή οργάνωση της τρομοκρατικής επιχείρησης και τη λειτουργία των πλοκαμιών του δικτύου.
Οι ήρωες συνυπάρχουν στα τέσσερα αντικριστά κεφάλαια (1.Θέμης- 1.Ναμπίλ κ.ο.κ.) και συνδέονται με τον τίτλο του μυθιστορήματος. Αρχικά μύωπες, θεραπεύονται μεταφορικά την «πάθησή» τους και τάσσονται υπέρ της ανεκτικότητας και της αρμονικής συμβίωσης των πολιτισμών.
Την ίδια θέση προβάλουν με τα έργα τους δύο διανοούμενοι αραβικής καταγωγής, υπέρμαχοι του Διαφωτισμού, οι οποίοι ανέλαβαν να μιλήσουν στα παιδιά τους, και στα δικά μας, για το φαινόμενο της τρομοκρατίας.
Στο επιστολικό μυθιστόρημα Νουρ, γύρνα στον κόσμο (Μεταίχμιο, 2016), ο Γάλλο-τυνήσιος Rachid Benzine απευθύνεται στη (φανταστική) κόρη του και αναρωτιέται πώς νεαροί και νεαρές ευρωπαίες αποφασίζουν να πολεμήσουν για αρχές που δεν ήταν μέχρι τότε δικές τους και ενδεχομένως να οδηγηθούν σε τρομοκρατικές πράξεις (Βλ. https://www.oanagnostis.gr/politismos-i-varvarotites-tis-marizas-ntekastro/)
Το Μιλώντας στην κόρη μου για την τρομοκρατία (Πατάκης, 2017) του Γάλλο- μαροκινού μυθιστοριογράφου και ποιητή Tahar Ben Jelloun (*) , εκδόθηκε δύο χρόνια μετά την επίθεση στο Μπατακλάν (Παρίσι, Νοέμβριος 2015) γεγονός που τραυμάτισε βαθιά τη γαλλική και όχι μόνο κοινωνία.
Η κόρη λέει στον πατέρα της: Σκέφτομαι ότι θα μπορούσα να βρίσκομαι κι εγώ στο Μπατακλάν, εγώ ή οι φίλες μου. Φοβάμαι σαν να έμελλε να πεθάνω και δεν πέθανα. Η βία εναντίον αθώων πολιτών σπέρνει φόβο και αβεβαιότητα μήπως κάποιος βρεθεί ανάμεσα στα θύματα. Και ξεκινάει μια συζήτηση μεταξύ τους η οποία με τη νηφαλιότητα που προσφέρει η ανάλυση και η κατανόηση του φαινομένου θα καταλαγιάσει τον φόβο. Ο συγγραφέας -πατέρας σε απλό δοκιμιακό λόγο ανατέμνει ιστορικά το φαινόμενο, απαντώντας στις εύλογες ερωτήσεις της νεαράς που, ανάμεσα σε άλλα ζητήματα, αναρωτιέται για την ταυτότητά της (μουσουλμάνα κοσμικής οικογένειας σε κοσμική χώρα). Πρώτα αναφέρεται στην περίοδο της Τρομοκρατίας κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, περνάει στην έννοια της αντίστασης στην κρατική τρομοκρατία και στη θεωρία της Αναρχίας, εξηγεί το περιεχόμενο των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών και ιδιαίτερα τη θέση του ατόμου στο ισλάμ και την έννοια της κοσμικότητας. Τέλος, ορίζει τι είναι τρομοκράτης και τι τρομοκρατική πράξη.
Στα επιλεγόμενα υπερασπίζεται με σθένος τον ρόλο της εκπαίδευσης στη διαπολιτισμική αποδοχή και το καθολικό αξίωμα της ελευθερίας της έκφρασης.
ΥΓ.Μολονότι πολιτικά ζητήματα με διεθνές υπόβαθρο, όπως η τρομοκρατία, απασχολούν και συζητιούνται μεταξύ των νέων, σημειώνω ότι στην ελληνική νεανική λογοτεχνία υπερισχύει το τοπικό- όσα συμβαίνουν στο ελληνικό περιβάλλον. Ανάμεσα στις λιγοστές εξαιρέσεις, υπενθυμίζω το Τίγκρε, με τα χέρια γυμνά, του Γιώργου Κ. Παναγιωτάκη (Πατάκης, 2021), που μεταφέρει τους αναγνώστες στις φαβέλες της Βραζιλίας παρουσιάζοντας στους αναγνώστες πώς ζουν συνομήλικοι στην άλλη πλευρά του πλανήτη, καθώς και το Ποτέ πιο πριν, του Μάνου Κοντολέων, το οποίο πραγματεύεται την ισχύ των παραδόσεων που καταδυναστεύουν γενιές κοριτσιών στις μη δυτικές κοινωνίες και τις δυσκολίες ένταξης τους στις χώρες υποδοχής.
Κριτικές παρουσιάσεις για τα παραπάνω μυθιστορήματα έχουν δημοσιευτεί στον ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
- Κατερίνα Παπαγαρυφάλλου, Πόσους βαθμούς μυωπίας έχεις;, Εικ. Κυριακή Μαυρουδή, Κέδρος& Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου, 2026.
- Tahar Ben Jelloun, Μιλώντας στην κόρη μου για την τρομοκρατία, Μτφρ. Πάνος Αγγελόπουλος, Πατάκης, 2017.
- Έβαλντ Φλίσαρ, Κοίτα από το παράθυρο , μτφρ. Unuk Lara,(Βακχικόν, 2026)
Μαρίζα Ντεκάστρο
Πηγή: oanagnostis
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου