Σε μια περίοδο όπου οι δημοκρατίες δοκιμάζονται από την κοινωνική απομόνωση, την παραπληροφόρηση και τη μείωση των δημόσιων χώρων συνάντησης, η Φινλανδία ακολουθεί μια εντελώς διαφορετική πορεία. Αντί να περιορίζει τον ρόλο των βιβλιοθηκών, επενδύει σε αυτές, μετατρέποντάς τες σε πολυλειτουργικά κέντρα κοινωνικής ζωής. Και όπως επισημαίνει το BBC, η αξία τους πλέον δεν μετριέται μόνο από τα βιβλία που δανείζουν, αλλά από το πώς συμβάλλουν στη συνοχή και τη λειτουργία της κοινωνίας.
Ένα παγωμένο πρωινό του Ιανουαρίου στο Ελσίνκι, δεκάδες άνθρωποι περιμένουν έξω από την κεντρική βιβλιοθήκη Όοντι πριν ακόμη ανοίξουν οι πόρτες. Μόλις το ρολόι δείξει οκτώ, πολλοί σπεύδουν προς τις αγαπημένες τους γωνιές. Για την Κάτρι Βάντινεν, επικεφαλής των βιβλιοθηκών της φινλανδικής πρωτεύουσας, η εικόνα αυτή αποτελεί την καλύτερη απόδειξη ότι η βιβλιοθήκη ανήκει πραγματικά στους πολίτες.
Λίγες ώρες αργότερα, το κτίριο σφύζει από ζωή. Φοιτητές εργάζονται στους υπολογιστές τους δίπλα στα μεγάλα παράθυρα με θέα το φινλανδικό Κοινοβούλιο. Γονείς διαβάζουν παραμύθια στα παιδιά τους. Σε μια γωνιά, μια ομάδα ανθρώπων πλέκει μάλλινες κάλτσες, με τους πιο έμπειρους να καθοδηγούν τους νεότερους. Σε ένα ηχομονωμένο στούντιο, ένας μεσήλικας ηχογραφεί το πρώτο του κομμάτι με σαξόφωνο. Στο καφέ, μια ηλικιωμένη Φινλανδή κάνει δωρεάν μαθήματα γλώσσας σε δύο νεαρές μετανάστριες. Έξω από την είσοδο, ένας έφηβος παραλαμβάνει μια μπάλα μπάσκετ που έχει δανειστεί και κατευθύνεται στο γήπεδο με τους φίλους του.
Η εικόνα αυτή απέχει πολύ από όσα συμβαίνουν σε πολλές δυτικές χώρες. Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει το BBC, μεταξύ 2008 και 2019 έκλεισαν 766 δημόσιες βιβλιοθήκες στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ στη Βρετανία περισσότερες από 180 δημοτικές βιβλιοθήκες έκλεισαν ή παραδόθηκαν σε εθελοντικές οργανώσεις μέσα σε λίγα χρόνια. Στη Φινλανδία, αντίθετα, οι βιβλιοθήκες όχι μόνο παραμένουν ανοιχτές, αλλά διευρύνουν συνεχώς τον ρόλο τους.
Σήμερα, η χώρα διαθέτει περισσότερες από 700 βιβλιοθήκες για πληθυσμό 5,6 εκατομμυρίων κατοίκων. Εκτός από βιβλία, οι πολίτες μπορούν να δανειστούν αθλητικό εξοπλισμό, επιτραπέζια παιχνίδια, κονσόλες, ακόμη και κάρτες πρόσβασης σε πισίνες. Υπάρχουν στούντιο για podcast, τρισδιάστατοι εκτυπωτές, μηχανήματα κοπής λέιζερ και πλήρως εξοπλισμένα εργαστήρια δημιουργίας.
Το πιο ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι ότι τα πιο δημοφιλή «αντικείμενα» δανεισμού μετά τα βιβλία δεν είναι καθόλου αντικείμενα. Είναι οι χώροι. Αίθουσες που οι πολίτες μπορούν να κλείσουν δωρεάν για μελέτη, συναντήσεις, πολιτικές συζητήσεις, μουσικές πρόβες ή δημιουργικές δραστηριότητες.
Πίσω από αυτή τη φιλοσοφία κρύβεται μια βαθιά ριζωμένη κουλτούρα διαμοιρασμού. Όπως εξηγεί η Βάντινεν στο BBC, οι Φινλανδοί ανέκαθεν μοιράζονταν εργαλεία και εξοπλισμό, ήδη από την εποχή των αγροτικών κοινοτήτων. Στις σύγχρονες πόλεις, όπου πολλοί ζουν σε μικρά διαμερίσματα, η λογική παραμένει η ίδια. «Γιατί να αγοράσει κάποιος μια ραπτομηχανή που θα χρησιμοποιήσει μία φορά τον χρόνο, όταν μπορεί να τη δανειστεί δωρεάν;» διερωτάται.
Την ίδια εικόνα συναντά κανείς και στην πόλη Όουλου, περίπου 600 χιλιόμετρα βόρεια του Ελσίνκι. Στην ανακαινισμένη κεντρική βιβλιοθήκη Σάαρι, ένας συνταξιούχος δάσκαλος τυπώνει παρτιτούρες για τη χορωδία και το μουσικό συγκρότημα στο οποίο συμμετέχει. Λίγο πιο πέρα, ένας νεαρός κονταίνει το τζιν του χρησιμοποιώντας ραπτομηχανή που έχει κλείσει ηλεκτρονικά. Δίπλα του, μια μαθήτρια σχεδιάζει ένα μπλουζάκι γενεθλίων με τη βοήθεια πρέσας θερμομεταφοράς, ενώ στο βάθος λειτουργεί ένας τρισδιάστατος εκτυπωτής.
Η επιτυχία του μοντέλου αποτυπώνεται και στους αριθμούς. Περισσότεροι από τους μισούς Φινλανδούς επισκέπτονται βιβλιοθήκη τουλάχιστον μία φορά τον μήνα, ενώ κατά μέσο όρο χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες της πάνω από εννέα φορές τον χρόνο. Τα αντίστοιχα ποσοστά είναι αισθητά χαμηλότερα στη Βρετανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την υπόλοιπη Ευρώπη.
Για τους ειδικούς, η διαφορά δεν είναι τυχαία. Η καθηγήτρια Σπουδών Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου του Όουλου, Νόορα Χίρβονεν, προειδοποιεί ότι οι περικοπές στις βιβλιοθήκες συχνά δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο. Όταν μειώνονται τα ωράρια και οι υπηρεσίες, μειώνονται και οι επισκέψεις. Έπειτα, η χαμηλή επισκεψιμότητα χρησιμοποιείται ως επιχείρημα για νέες περικοπές ή ακόμη και για λουκέτα. Αντίθετα, η Φινλανδία επένδυσε στη βελτίωση των υπηρεσιών και κατάφερε να διατηρήσει τις βιβλιοθήκες στο επίκεντρο της καθημερινότητας.
Όμως η σημασία τους ξεπερνά κατά πολύ την εκπαίδευση ή την ψυχαγωγία. Στις φινλανδικές βιβλιοθήκες συναντώνται καθηγητές πανεπιστημίου, άνεργοι, μαθητές, ηλικιωμένοι και άστεγοι. Όλοι χρησιμοποιούν τους ίδιους χώρους και έχουν πρόσβαση στις ίδιες υπηρεσίες. Για τον λόγο αυτό, οι βιβλιοθήκες θεωρούνται βασικό κομμάτι της δημοκρατικής υποδομής της χώρας. Δεν είναι απλώς χώροι γνώσης, αλλά χώροι συμμετοχής, διαλόγου και κοινωνικής συνύπαρξης.
Ίσως γι’ αυτό η φινλανδική νομοθεσία προβλέπει ρητά ότι οι δημόσιες βιβλιοθήκες οφείλουν να προάγουν τη δημοκρατία, την ελευθερία της έκφρασης και την ενεργό συμμετοχή των πολιτών. Σε μια εποχή όπου οι δημόσιοι χώροι συρρικνώνονται και οι κοινωνίες αναζητούν νέους τρόπους σύνδεσης, το παράδειγμα της Φινλανδίας δείχνει ότι μια βιβλιοθήκη μπορεί να είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια αποθήκη βιβλίων. Μπορεί να λειτουργεί ως σημείο συνάντησης, εργαστήριο δημιουργίας και, τελικά, ως ένας από τους πιο αθόρυβους αλλά ουσιαστικούς πυλώνες της δημοκρατίας.
Πηγή: Protagon.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου