Στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις ο κυβερνητικός σχεδιασμός να χρησιμοποιείται φαρμακευτική αγωγή που καταστέλλει τις σεξουαλικές ορμές σε δράστες που έχουν καταδικαστεί για σεξουαλικά αδικήματα και μάλιστα για σχετιζόμενα με παιδοφιλικές τάσεις. Το φθινόπωρο αναμένεται να ξεκινήσει ένα πιλοτικό πρόγραμμα σε 20 φυλακές και ενδεχόμενη γενίκευση του προγράμματος μπορεί να λάβει χώρα από το 2028, αν κριθεί ότι έχει ικανοποιητικά αποτελέσματα.
Η σκοπιμότητα της αποσυμφόρησης των φυλακών
Η χρήση φαρμακευτικής αγωγής σχετίζεται με την πολιτική βούληση αποσυμφόρησης των φυλακών, οπότε το σκεπτικό είναι τα σχετικά φάρμακα να λαμβάνονται εθελοντικά από τους κρατούμενους στην προοπτική μιας πρόωρης αποφυλάκισης, εντός βεβαίως των δυνατοτήτων που προσφέρει το νομικό πλαίσιο.
Σημειωτέον ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο παρατηρείται αύξηση του αριθμού των καταδικασμένων για σεξουαλικά αδικήματα σε 15.000 περίπου κρατούμενους. Μεταξύ άλλων, υπάρχει δραματική αύξηση σε όσους καταδικάζονται για σεξουαλικά αδικήματα στο διαδίκτυο, οι οποίοι ανέρχονται σε 850. Προβληματισμός αναπτύσσεται σχετικά με την αποκατάστασή τους μετά την αποφυλάκιση. Τα προγράμματα ομαδικής ψυχολογικής θεραπείας δεν αποδείχθηκαν αποτελεσματικά και εγκαταλείφθηκαν κατά τη δεκαετία του 2010 εν μέσω φόβων για υποτροπή των καταδικασθέντων.
Είναι αξιοσημείωτο πάντως ότι οι δράστες σεξουαλικών αδικημάτων παρουσιάζουν μικρότερο ποσοστό επανάληψης των αδικημάτων σε σχέση με άλλους δράστες, λ.χ. 11,7% το 2023 έναντι λ.χ. 21,7% για τους δράστες κλοπών, χωρίς βέβαια οι στατιστικοί αυτοί δείκτες να καθησυχάζουν ακριβώς τις τοπικές κοινωνίες.
Σε ποιους κρατούμενους αφορά το μέτρο
Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με τις δηλώσεις του πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ θα εξαιρούνται από την πρόωρη αποφυλάκιση όσοι έχουν καταδικαστεί για βιασμό, καθώς και για αποπλάνηση και σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκων. Θα είναι, ωστόσο, υποψήφιοι όσοι καταδικασθέντες εκτίουν ποινή κάτω των τεσσάρων ετών.
Το μέτρο θεωρείται ότι θα αφορά κυρίως σε όσους έχουν εμμονικές σκέψεις γύρω από σεξουαλική δραστηριότητα με παράνομο χαρακτήρα, χωρίς να το επιθυμούν συνειδητά, και όχι λ.χ. σε όσους χρησιμοποιούν τη σεξουαλική δραστηριότητα ως επιβολή εξουσίας ή ως παίγνιο σαδισμού.
Γιατί το μέτρο δεν συνιστά «χημικό ευνουχισμό»
Με την έννοια αυτή θεωρείται ότι το μέτρο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «χημικός ευνουχισμός», καθώς θα εφαρμόζεται σε όσους συναινετικά δηλώσουν ότι θέλουν να απαλλαγούν από εμμονικές σεξουαλικές σκέψεις. Υποψήφιοι για την αγωγή θα είναι 3750 κρατούμενοι, δηλαδή περίπου ένας στους τέσσερις. Η εν λόγω φαρμακευτική αγωγή συνίσταται σε έναν συνδυασμό χαπιών: Έναν αναστολέα επαναπρόσληψης σεροτονίνης, όπως είναι η σερτραλίνη, ο οποίος θεωρείται ότι περιορίζει τις επιθετικές σεξουαλικές σκέψεις, καθώς και αντιανδρογόνα, τα οποία μειώνουν την παραγωγή τεστοστερόνης.
Οι ενστάσεις για τις παρενέργειες, την πρακτικότητα και τον ηθικό χαρακτήρα του μέτρου
Η κύρια γραμμή ενστάσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο αφορά στη μη επαρκή γνώση για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της σχετικής φαρμακευτικής αγωγής. Λ.χ. η μείωση της τεστοστερόνης μπορεί να οδηγήσει σε καρδιαγγειακές παθήσεις και σε οστεοπόρωση. Υπάρχει επίσης το πρακτικό ζήτημα ότι δεν είναι απολύτως σαφές με ποιους τρόπους οι αποφυλακισμένοι θα αναγκάζονται να συνεχίζουν να λαμβάνουν τη φαρμακευτική αγωγή.
Μία άλλη γραμμή κριτικής αφορά περισσότερο στην ηθική φιλοσοφία, καθώς τονίζεται ότι η συναίνεση δεν αποτελεί επαρκές κριτήριο, αν επιφέρεται βλάβη στην υγεία ή στην προσωπικότητα, πόσω μάλλον που η εν λόγω συναίνεση μπορεί να θεωρηθεί ως εκβιασμένη από την προοπτική της πρόωρης αποφυλάκισης. Από την άλλη, το μέτρο μπορεί να θεωρηθεί ως ηθικό με τη λογική αφενός ότι προφυλάσσει τα ενδεχόμενα θύματα σεξουαλικών αδικημάτων. Και αφετέρου ότι επιβοηθεί την ομαλή ένταξη των αποφυλακισμένων στην κοινωνία, μειώνοντας τον διαρκή χαρακτήρα του στίγματος που τους ακολουθεί, αν θεωρηθεί ότι έχουν εκλείψει ψυχοσωματικοί παράγοντες σχετικοί με εμμονικές τάσεις, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε αδίκημα.
Τι συμβαίνει στις ΗΠΑ
Και σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ έχουν ακολουθηθεί μέτρα φαρμακευτικής αγωγής σε καταδικασμένους για σεξουαλικά αδικήματα, όμως το σκεπτικό τους ποικίλλει. Στην πολιτεία της Λουιζιάνα μέτρο φαρμακευτικής αγωγής αφορούσε ειδικότερα σε καταδικασμένους για σεξουαλικά αδικήματα εναντίον ανηλίκων. Ανάλογες προτάσεις έχουν εξεταστεί στις πολιτείες του Νέου Μεξικού, του Μισισίπι και της Νότιας Καρολίνα. Στις πολιτείες αυτές το σκεπτικό ήταν περισσότερο τιμωρητικό για τους θύτες σε συνδυασμό με την προτεραιότητα προφύλαξης ενδεχόμενων μελλοντικών θυμάτων.
Στην Οκλαχόμα, αντιθέτως, νομοθετήθηκε μεν η φαρμακευτική αγωγή για καταδικασμένους για σεξουαλικά αδικήματα σε βάρος ανηλίκων κάτω των 13 ετών, αλλά το μέτρο συνδέθηκε με την υπό όρους αποφυλάκιση. Και εδώ βεβαίως τονίστηκε ότι σκοπός του είναι κυρίως η προστασία των ανηλίκων από τους αποφυλακιζόμενους. Στην υιοθέτηση παρόμοιων μέτρων με σκοπό την πρόωρη αποφυλάκιση έχει προηγηθεί η Καλιφόρνια ήδη το 1996, με έμφαση, όμως, στον προαιρετικό χαρακτήρα. Σε κάθε περίπτωση, η έμπρακτη εφαρμογή του μέτρου στην Καλιφόρνια και σε άλλες πολιτείες, όπου έχει νομοθετηθεί, θεωρείται ως συγκριτικά σπάνια και σίγουρα όχι ως γενικευμένη.
Αμφιβολίες και αντιρρήσεις
Κύριες ενστάσεις που εκφράστηκαν στις ΗΠΑ είναι το κατά πόσον μπορεί να υπάρχει μια απολύτως γραμμική αιτιότητα ανάμεσα σε μια φαρμακευτική αγωγή και την αποφυγή σεξουαλικών επιθέσεων, καθώς οι τελευταίες μπορεί να έχουν πολύ πιο περίπλοκα ψυχολογικά κίνητρα. Χρειάζεται, επομένως, πολύπλευρη ψυχολογική παρακολούθηση των κρατουμένων, προκειμένου να κριθεί αν πρόκειται για περιπτώσεις όπου η φαρμακευτική αγωγή θα ήταν αποτελεσματική, χωρίς σε κάθε περίπτωση να επιτυγχάνεται απόλυτη βεβαιότητα. Επίσης, και στις ΗΠΑ έχει αναπτυχθεί στον δημόσιο διάλογο το επιχείρημα ηθικής φιλοσοφίας ότι, όταν το δίλημμα είναι ανάμεσα στη φαρμακευτική αγωγή που καταστέλλει τη λίμπιντο και στην παραμονή στη φυλακή για πολλά χρόνια ακόμη, τότε πρόκειται περισσότερο για εκβιασμό και όχι για απεύθυνση στην ελεύθερη συναίνεση.
Το «κακό παρελθόν» της φαρμακευτικής καταστολής της λίμπιντο
Οι κατήγοροι του μέτρου υπενθυμίζουν την πολύ κακή ιστορία των περιπτώσεων όπου στο παρελθόν λάμβαναν στις φυλακές φαρμακευτική αγωγή καταστολής της λίμπιντο όσοι θεωρούνταν ως παρεκκλίνοντες και παραβατικοί. Μερικές φορές μάλιστα στις ΗΠΑ μέτρα καταστολής της λίμπιντο μπορεί να εφαρμόζονταν με καθαρά ρατσιστικά κριτήρια, λ.χ. εναντίον Αφροαμερικανών. Αντιθέτως, οι υποστηρικτές τείνουν να τονίζουν περισσότερο την απολυτότητα της προτεραιότητας που έχει η προστασία των ανηλίκων. Σημειωτέον ότι το ζήτημα του ρατσισμού δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν: Επικριτές του μέτρου τονίζουν ότι στην παρούσα κοινωνικοπολιτική συγκυρία στις ΗΠΑ θα μπορούσαν παρόμοια μέτρα να εφαρμοστούν ξανά με ρατσιστικό τρόπο.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο πάλι η κακή μνήμη που πρυτανεύει είναι ότι ο λεγόμενος «χημικός ευνουχισμός» είχε χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν εναντίον ομοφυλοφίλων, όταν η ομοφυλοφιλία ήταν παράνομη. Διάσημο θύμα της πρακτικής είχε υπάρξει ο μαθηματικός Άλαν Τούρινγκ, ο πατέρας των σύγχρονων υπολογιστών, ο οποίος είχε υποβληθεί στην πρακτική το 1952, προκειμένου να αποφύγει τη φυλακή ύστερα από καταδίκη, και εντέλει πέθανε το 1954 μετά από δηλητηρίαση που ήταν πιθανόν αυτοκτονία. Βεβαίως τα σύγχρονα σεξουαλικά εγκλήματα και αδικήματα, στην αποφυγή των οποίων στοχεύουν οι φαρμακευτικές αγωγές, δεν έχουν σχέση με τις περιπτώσεις του παρελθόντος στις οποίες είχαν χρησιμοποιηθεί αντίστοιχες αγωγές της εκάστοτε εποχής για λόγους φυλετικού ή κοινωνικού ρατσισμού. Ωστόσο, τα «κακά προηγούμενα» μιας πρακτικής δεν είναι αδιάφορα στον δημόσιο διάλογο.
Τα άλλα διεθνή παραδείγματα
Προβληματισμός υπάρχει πάντως και σε άλλες αγγλόφωνες και δυτικές χώρες. Στην Αυστραλία επίσης πολλές πολιτείες προβλέπουν φαρμακευτικές αγωγές, που καταστέλλουν τη λίμπιντο, προκειμένου να μπορέσει ένας κρατούμενος για σεξουαλικό αδίκημα να αιτηθεί πρόωρη αποφυλάκιση υπό όρους. Στη Γερμανία παρέχεται εμπιστευτική ψυχοθεραπευτική φροντίδα αλλά και η δυνατότητα ιατρικών επεμβάσεων σε άνδρες με παιδοφιλικές εμμονές. Στη Δανία και τη Γαλλία προβλέπεται η φαρμακευτική αγωγή για τη μείωση της λίμπιντο αλλά μόνο για όσους το θέλουν. Στην Πολωνία η χημική καταστολή είναι υποχρεωτική για ορισμένους σεξουαλικούς εγκληματίες.
Στην Ασία η πρώτη χώρα που εισήγαγε τη χημική καταστολή της λίμπιντο με νόμο ήταν η Νότια Κορέα το 2010. Στο Καζακστάν επίσης η χορήγηση αντιλιβιδινικών φαρμάκων είναι υποχρεωτική για ορισμένους σεξουαλικούς εγκληματίες, ενώ το ίδιο παράδειγμα ακολούθησε και η Ινδονησία. Παρά την ύπαρξη παραδειγμάτων σε αρκετές χώρες, πρόκειται για πρακτικές οι οποίες κάθε άλλο παρά γενικευμένες είναι. Οι αντιστάσεις εξακολουθούν να είναι έντονες στις περισσότερες χώρες με κύρια επιχειρήματα αφενός ότι δεν μπορεί να τεκμηριωθεί με ασφάλεια μία γραμμική και μηχανιστική αιτιότητα από μία βιολογική συνθήκη σε ένα σεξουαλικό έγκλημα, ή το αντίστροφο, δηλαδή από μία άρση βιολογικών παραγόντων στην απουσία σεξουαλικού εγκλήματος. Και, αφετέρου, ότι η συναίνεση των κρατουμένων, και μάλιστα υπό καθεστώς ψυχολογικού εκβιασμού, δεν είναι επαρκής νομικώς για την επιβολή μιας πρακτικής, η οποία επιφέρει βλάβη και μπορεί να έχει σημαντικές παρενέργειες.
Πηγή: Το Βήμα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου