«Αν δεν φας, βάλεις τα παπούτσια σου, σταματήσεις να ουρλιάζεις, κατέβεις από το τραπέζι, κοιμηθείς αμέσως (και άλλα πολλά), θα φωνάξω τον μπαμπούλα…». Οταν, δε, η απειλή του μπαμπούλα αποδεικνυόταν αναποτελεσματική, μπορεί να ακολουθούσαν μεγαλοπρεπή χαστούκια. Σας θυμίζει κάτι; Αν πράγματι θυμάστε τον μπαμπούλα και τα χαστούκια, το πιθανότερο είναι ότι είστε ήδη γιαγιά / παππούς, έχοντας μεγαλώσει οι ίδιοι με αυταρχική ανατροφή, η οποία είναι ξεπερασμένη προ πολλού.
Τάση της εποχής είναι το gentle parenting της, βασικά, αγγλοσαξονικής σχολής διαπαιδαγώγησης έναντι της γαλλικής σχολής, αν και τείνει ακόμα κι αυτή να ξεπεραστεί από το FAFO parenting, (fuck around and find out) εξουθενωμένων γονιών που επιτρέπουν στα παιδιά τους να βιώσουν τις συνέπειες των πράξεών τους… Αλλά δεν είναι όλα τα παιδιά έτοιμα για κάτι τέτοιο, όπως ούτε και όλοι οι γονείς ικανοί να βάλουν στην άκρη τον υπερπροστατευτισμό τους, οπότε ας μην πάμε ακόμα τόσο μακριά.
Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ της γαλλικής και της αγγλοσαξονικής ανατροφής; Γενικά, θα μπορούσε να πει κανείς ότι τα παιδιά των Γάλλων ανατρέφονται με αυστηρά όρια έτσι ώστε να είναι πιο ώριμα και ανεξάρτητα και να ακολουθούν τους κοινωνικούς κανόνες, ενώ τα παιδιά των Αγγλοσαξόνων τείνουν να θεωρούνται μικρά ανθρωπάκια με τις ανάγκες, τα συναισθήματα, ακόμη και τις προτιμήσεις τους στο φαγητό να λαμβάνονται υπόψη και να εκτιμώνται.
Αμφότερες οι θεωρίες έχουν τα υπέρ και τα κατά τους, ενώ είναι γεγονός ότι μια μέθοδος διαπαιδαγώγησης που λειτουργεί σε μια οικογένεια, μπορεί να μη λειτουργεί σε μια άλλη. Οι συζητήσεις και οι αντιπαραθέσεις, δε, έχουν αρχίσει προ πολλού ανάμεσα στους ειδικούς των δύο «σχολών» σε ΗΠΑ και Γαλλία.
To 2012, για παράδειγμα, η αμερικανίδα δημοσιογράφος Πάμελα Ντράκερμαν προκάλεσε σάλο με το βιβλίο της «Bringing Up Bébé», υποστηρίζοντας ότι οι γάλλοι γονείς μεγαλώνουν παιδιά με καλύτερη συμπεριφορά, σε σχέση με τους Αμερικανούς.
Την τελευταία δεκαετία, όμως, η αμερικανικής προέλευσης «ήπια γονεϊκότητα» ή «θετική διαπαιδαγώγηση» (gentle parenting) κερδίζει έδαφος στη Γαλλία. Εξαιτίας της, δε, η γαλλίδα ψυχολόγος Καρολίν Γκολντμάν κάνει έκκληση για επιστροφή στην πειθαρχία πυροδοτώντας μεγάλες αντιδράσεις. Τα παιδιά που έχουν απείθαρχη συμπεριφορά είναι το αγαπημένο θέμα της Γκολντμάν, η οποία δεν παύει να ασκεί κριτική στους υποστηρικτές της θετικής γονικής φροντίδας, πιστεύοντας ότι αποτελεί την πηγή προβλημάτων συμπεριφοράς. Με κάθε ευκαιρία, δε, επιτίθεται στην ψυχοθεραπεύτρια Ιζαμπέλ Φιλιοζά και στην παιδίατρο Κατρίν Γκεγκέν, δύο (αυτοαποκαλούμενες) ηγετικές προσωπικότητες του gentle parenting.
Να σημειωθεί ότι η Φιλιοζά έχει εκπαιδευτεί στη συναλλακτική ανάλυση –που αποκλίνει από την ψυχαναλυτική θεωρία και δίνει έμφαση στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις–, έχει μεταφράσει από τα αγγλικά περίπου 15 βιβλία «για να βοηθήσει τους γάλλους γονείς να ακούν πιο προσεκτικά τα παιδιά τους» και από το 2006 κάνει στη σχολή της μαθήματα «συναισθηματικής νοημοσύνης» και «ενσυναισθητικής επικοινωνίας».
Μιλώντας στο περιοδικό Madame Figaro για τις παγίδες της θετικής διαπαιδαγώγησης, η Καρολίν Γκολντμάν ισχυρίστηκε ότι ορισμένοι γονείς «υφίστανται μαρτύρια από τα παιδιά τους». Δηλώνει, δε, υπέρμαχος του «time out», δηλαδή της απομόνωσης του παιδιού για περιορισμένο χρονικό διάστημα όταν δεν τηρεί τους οικογενειακούς κανόνες ή γίνεται αφόρητο. Σύμφωνα με την Γκολντμάν, το «time out» καθιστά δυνατή την αποφυγή «της παγίδας των φωνών, των χτυπημάτων, της λεκτικής και σωματικής βίας, της δυσαρέσκειας, των επαναλαμβανόμενων και επιθετικών συζητήσεων που αντικαθιστούν άλλες προτάσεις σχέσεων πολύ πιο θεμελιώδεις για τα παιδιά», όπως έχει πει σε συνέντευξή της στη γαλλική εφημερίδα Le Monde.
«Τα παιδιά απλώς δεν έχουν περιορισμούς πια», είπε πρόσφατα η Γκολντμάν στη Μάντλεν Σβαρτς των New York Times. «Αν θέλουν να κλάσουν, κλάνουν· αν θέλουν να ρευτούν, ρεύονται· αν τους έρθει να πατήσουν τον διπλανό τους, τον πατάνε», σχολίασε η γαλλίδα ψυχολόγος μιλώντας στην νεοϋορκέζικη εφημερίδα με αφορμή τη γενική κατακραυγή, που προκλήθηκε στη Γαλλία όταν οι Εθνικοί Σιδηρόδρομοι ανακοίνωσαν τη δημιουργία ενός ειδικού τμήματος business class χωρίς παιδιά για να «εξασφαλιστεί η μέγιστη άνεση» των επιβατών.
Η Γκολντμάν, η οποία έχει διδακτορικό στην κλινική ψυχοπαθολογία και εμφανίζεται τακτικά στα γαλλικά μέσα ενημέρωσης, δήλωσε στη γαλλική εφημερίδα Le Figaro ότι είναι κατανοητό. Η αύξηση των χώρων «χωρίς παιδιά» στη Γαλλία, είπε, είναι η άμεση συνέπεια ενός γονικού στυλ διαπαιδαγώγησης που έχει γίνει υπερβολικά ανεκτικό. «Δημιουργούμε παιδιά που είναι αφόρητα για τους άλλους, και μετά μας προκαλεί έκπληξη το να βλέπουμε να αναδύεται μια ολόκληρη οικονομία, που είναι οργανωμένη γύρω από τον αποκλεισμό τους», παρατήρησε.
Οι γάλλοι γονείς υπερηφανεύονταν κάποτε για το γεγονός ότι δεν άφηναν τα παιδιά να επηρεάζουν τη ζωή τους. Μια μελέτη σε δέκα χώρες για το πόσο χρόνο αφιέρωναν οι γονείς στη φροντίδα των παιδιών τους διαπίστωσε, μάλιστα, ότι η Γαλλία ήταν η μόνη χώρα που σημείωσε καθαρή μείωση μεταξύ 1965 και 2012.
Οπως το έθεσε ο κοινωνιολόγος Ρομέν Ντελές: «Οταν μόλις έχεις αποκτήσει ένα μωρό, το πρώτο πράγμα που θέλεις είναι να περάσουν αυτοί οι πρώτοι τρεις μήνες, ώστε το μωρό να μπορεί να πάει σε παιδικό σταθμό και εσύ να μπορέσεις να ξαναβρείς την παλιά ζωή σου, αυτός είναι ένας πολύ γαλλικός τρόπος σκέψης», δήλωσε στους New York Times ο γάλλος αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνιολογίας στο πανεπιστήμιο του Μπορντό.
Αυτός ο αποστασιοποιημένος τρόπος γονικής μέριμνας ήταν κάποτε πρότυπο για τους Αμερικανούς, που ζήλευαν τη γαλλική νοοτροπία εξ ου και το best seller του 2012 «Bringing Up Bébé», που περιέγραφε λεπτομερώς πώς οι Γάλλοι μεγάλωναν παιδιά, τα οποία όχι μόνο έτρωγαν και κοιμούνταν σε καθορισμένες ώρες αλλά και χαιρετούσαν ευγενικά τους καλεσμένους των γονιών τους. Αλλά όλα αυτά ανήκουν πλέον στο παρελθόν.
Μάλιστα, η Γκολντμάν κατηγορεί ευθέως το αμερικανικό στυλ θετικής διαπαιδαγώγησης, που έχει υιοθετηθεί την τελευταία δεκαετία στη Γαλλία. Υποστηρίζει ότι η έμφαση που δίνεται στην κοινή λήψη αποφάσεων και στην ιεράρχηση των συναισθημάτων της παιδικής ηλικίας, έχει οδηγήσει μια γενιά παιδιών σε λάθος δρόμο. «Ολοι μιλάνε για παιδιά που γίνονται πιο άγρια και λένε ότι έχει γίνει εξαιρετικά δύσκολο να συνεργάζεσαι μαζί τους», δήλωσε στη Figaro. «Δεν αναγνωρίζω πλέον την ψυχοσύνθεση των παιδιών. Η παρορμητικότητα είναι παντού» τόνισε.
Οι απόψεις της, όμως, έχουν τροφοδοτήσει μια βιτριολική αντιπαράθεση σχετικά με τον βαθμό στον οποίο η κοινωνία θα πρέπει να οργανώνεται γύρω από τα παιδιά. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι ειδικοί στη θετική ανατροφή των παιδιών, από την άλλη η Γκολντμάν και οι σύμμαχοί της. Αρθρα χλευάζουν την «ήπια» ανατροφή των παιδιών, ενώ podcast και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προειδοποιούν πως η επιβολή τιμωρίας στα παιδιά σημαίνει ότι τα προετοιμάζουν για συναισθηματική αστάθεια.
Κάθε πλευρά έχει μεγάλες ομάδες επαγγελματιών πίσω της. Το 2022, η Γκολντμάν και 355 ειδικοί στην πρώιμη παιδική ηλικία υπέγραψαν μια ανοιχτή επιστολή στη Figaro, δηλώνοντας ότι η θετική διαπαιδαγώγηση έβλαπτε τα παιδιά, τα οποία είχαν «εγκαταλειφθεί από ενήλικες με αποκλειστικά ενσυναισθητική στάση». Πέντε μήνες αργότερα, 280 άλλοι ειδικοί στην πρώιμη παιδική ηλικία υπέγραψαν μια άλλη επιστολή, αυτή τη φορά στη Le Monde, καταγγέλλοντας την Γκολντμάν ως «κατασταλτική» και «επιζήμια» για την ανάπτυξη των παιδιών.
Η ρίζα αυτής της διαφωνίας βρίσκεται στο γεγονός ότι η Γκολντμάν ενστερνίζεται απόλυτα την παραδοσιακή πρακτική του time out, που στέλνει ένα παιδί στο δωμάτιό του για να ηρεμήσει. Η (πιο αμφιλεγόμενη) γαλλίδα ψυχολόγος έχει εξυμνήσει τα πλεονεκτήματα αυτής της προσέγγισης στο podcast της και στο γαλλικό εθνικό ραδιόφωνο, όπου το 2023 παρουσίαζε μια εκπομπή με σύντομες διαλέξεις για θέματα όπως ο σχολικός εκφοβισμός και η φύση του πόνου. Μάλιστα, όταν έδωσε μια συνέντευξη στη Le Monde το 2023, την είδαν αμέσως 2,3 εκατ. άνθρωποι (περίπου ο πληθυσμός του Παρισιού), ένας αριθμός πολύ μεγαλύτερος από αναγνώστες οποιουδήποτε άλλου άρθρου της ιστοσελίδας.
Οι υποστηρικτές της θετικής εκπαίδευσης κατηγορούν την Γκολντμάν ότι δημιουργεί μια κουλτούρα φόβου. Και εκείνη ισχυρίζεται ότι οι «ναρκισσιστές» επικριτές της εκμεταλλεύονται την προβολή της στα μέσα ενημέρωσης για να επιστήσουν την προσοχή του κοινού στις –σύμφωνα με την ίδια– επιστημονικά αμφισβητήσιμες, ακόμη και γελοίες μεθόδους τους, τις οποίες της αρέσει να αναλύει σε αναρτήσεις της στο Instagram, συνήθως μεταξύ 2 και 3 π.μ. Το 2024, δύο από τις πιο εξέχουσες «επικρίτριές» της, την μήνυσαν επειδή τις αποκάλεσε «παραληρηματικές» και «εκτός πραγματικότητας» και αμφισβήτησε τα προσόντα τους. Ηταν μια «κλασική τακτική εκφοβισμού», είπε η Γκολντμάν στους New York Times. Τελικά η μήνυση αποσύρθηκε.
Η ίδια δηλώνει ότι δεν είναι κατά της ενθάρρυνσης των παιδιών. Το πρόβλημα σήμερα, επισημαίνει, δεν είναι η λίγη ενθάρρυνση, αλλά η υπερβολική. Και δεν βλέπει κανένα λόγο να χάνει τον χρόνο της εξηγώντας σε γονείς που «υποκύπτουν στις διαταγές του παιδιού τους, επειδή δεν θέτουν όρια, ότι πρέπει να χρησιμοποιούν θετική ενίσχυση».
Η 50χρονη Καρολίν Γκολντμάν – κόρη του δημοφιλούς ποπ σταρ Ζαν-Ζακ Γκολντμαν – παραμένει έντονα επηρεασμένη από την ψυχανάλυση. Λατρεύει τον Φρόιντ και τον Ντ. Γουίνικοτ, για τη θεωρία της «αρκετά καλής μητέρας». Οι περιγραφές της για την οικογενειακή ζωή παρουσιάζουν συνήθως τη μητέρα ως πηγή αγάπης και τον πατέρα ως πηγή εξουσίας. Αλλά η γοητεία της έγκειται σε μεγάλο βαθμό στην αποφασιστική φύση των συμβουλών της.
Η Φιλιοζά και οι ομοϊδεάτες της, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι το timeout είναι μια μορφή ψυχολογικής βίας και ότι η Γκολντμάν ενθαρρύνει τους γονείς να κακομεταχειρίζονται τα παιδιά τους. Δήλωσε μάλιστα στους New York Times ότι η Γκολντμάν αντιδρά υπερβολικά στη θετική διαπαιδαγώγηση επειδή δεν καταλαβαίνει περί τίνος πρόκειται πραγματικά. Δεν είναι θέμα ανεκτικότητας, είπε, αλλά συζήτησης με τρόπο που θα επιτρέψει στα μικρά παιδιά να καταλάβουν.
Για τη Φιλιοζά, είναι πολύ δύσκολο να εκπαιδεύσεις ένα παιδί λέγοντάς του «όχι». Το να πεις «όχι» σε ένα παιδί κάτω των τριών ετών, λέει, απλώς θα πυροδοτήσει την «αντίδρασή του στο άγχος». Σιγά-σιγά θα κάνει ακριβώς αυτό που ο γονέας μόλις του είπε να μην κάνει: «Αν σας πω τώρα, μη φανταστείτε μια ζέβρα που τρέχει στη σαβάνα, τι κάνατε μόλις; Φανταστήκατε τη ζέβρα» λέει. Για ένα παιδί, προσθέτει, μια τέτοια αντίδραση είναι ακόμη πιο πιθανή. «Οταν λες σε ένα παιδί “Οχι, μην ανοίξεις αυτό το ντουλάπι”, είναι σαν να του λες, άνοιξε το ντουλάπι»!
Η παιδίατρος Κατρίν Γκεγκέν που επίσης αντιπαρατίθεται τακτικά στην Γκολντμάν, υποστηρίζει ότι η καλή συμπεριφορά προέρχεται από τη λεπτομερή εξήγηση των κανόνων, όχι από την επιβολή τιμωριών. «Το να είσαι γονέας απαιτεί πολλή υπομονή», είπε στους New York Times και τόνισε: «Πρέπει να επαναλαμβάνεις πράγματα ξανά και ξανά». Οι γονείς της δεν τιμώρησαν ποτέ αυτήν ή τα πέντε αδέλφια της, λέει, ούτε η ίδια τιμώρησε ποτέ τα παιδιά της. Οταν έρχονται τα εγγόνια της στο σπίτι της για διακοπές, θέτουν τους κανόνες μαζί. Και όταν κάποιος κάνει κάτι λάθος, του υπενθυμίζει: «Θυμάσαι τι είπαμε;» Η Γκεγκέν η οποία συμμετείχε στην αγωγή της Φιλιοζά κατά της Γκολντμάν για δυσφήμηση, λέει ότι οι επιθέσεις της ψυχολόγου προέκυψαν από το πουθενά. Με τη θετική γονική μέριμνα, «προφανώς υπάρχουν όρια και κανόνες», υποστηρίζει και τονίζει: «Θέλαμε να σταματήσει να λέει ανοησίες για εμάς».
Τέλος, σύμφωνα με τη Φιλιοζά το πρόβλημα δεν είναι τα παιδιά αλλά ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία στηρίζει αυτά και τους γονείς τους. Οι γονείς σήμερα αντιμετωπίζουν προκλήσεις που οι προηγούμενες γενιές δεν αντιμετώπιζαν: Συχνά βρίσκονται μακριά από την ευρύτερη οικογένεια και έρχονται αντιμέτωποι με ένα «τσουνάμι» αντιφατικών γονικών συμβουλών.
Τα παιδιά είναι επίσης διαφορετικά, σημειώνει. Υπάρχει μια αύξηση της νευροαπόκλισης (ο όρος αφορά στις διαφορετικές λειτουργίες του εγκεφάλου που αποκλίνουν από τις συνήθεις ή «νευροτυπικές» λειτουργίες και ορισμένες σχετίζονται με διαγνώσεις όπως ο αυτισμός, η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/ υπερκινητικότητα, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή) και πιστεύει ότι ο χρόνος μπροστά σε οθόνες και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να αυξήσουν την υπερκινητικότητα στην παιδική ηλικία.
Μήπως, όμως, τελικά θα μπορούσε να βγει κάτι καλό από τον συνδυασμό των δύο παιδαγωγικών θεωριών;
Κική Τριανταφύλλη
Πηγή: Protagon.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου