Το μυθιστόρημα για εφήβους του Πέδρο Μάνιας Ο λύκος μέσα μου (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Μεταίχμιο) θίγει το θέμα του εκφοβισμού μέσα από την ιστορία του Τζέικομπ, ενός παιδιού που ωθείται να γίνει «Λύκος» από «πρόβατο», να μετατραπεί από θύμα σε θύτη.
Το βιβλίο σας Ο λύκος μέσα μου πραγματεύεται ένα πολύ επίκαιρο και σημαντικό ζήτημα: τον εκφοβισμό. Προσπαθείτε να παρουσιάσετε και τις δύο πλευρές του νομίσματος. Πιστεύετε ότι, εστιάζοντας αποκλειστικά στα θύματα, παραβλέπουμε μια σημαντική πτυχή του ζητήματος;
Πιστεύω πως όταν μιλάμε για εκφοβισμό, είναι πολύ εύκολο να εστιάσουμε αποκλειστικά στο θύμα, επειδή είναι αυτό που υποφέρει με πιο ορατό και προφανή τρόπο. Κάνοντάς το όμως αυτό, βλέπουμε μόνο τη μισή εικόνα. Το μυθιστόρημά μου Ο λύκος μέσα μου επιχειρεί ακριβώς αυτό: να διευρύνει το πεδίο εστίασης.
Ο εκφοβισμός δεν μπορεί να γίνει κατανοητός χωρίς να εξετάζουμε ακόμα κι εκείνους που βρίσκονται στη θέση των παρατηρητών, χωρίς να εξετάζουμε τον θύτη, χωρίς δηλαδή τη δυναμική που αναπτύσσεται μεταξύ των μελών μιας ομάδας παιδιών. Δεν είναι ατομικό ζήτημα, αλλά συλλογικό φαινόμενο. Και γι’ αυτό τον λόγο, εξετάζοντας μόνο ένα μέρος του προβλήματος μπορεί να μας διαφύγει το πόσο περίπλοκο είναι πραγματικά. Φυσικά, δεν σκοπεύω να δικαιολογήσω τον θύτη, αλλά να τον «ερμηνεύσω λογοτεχνικά» ώστε να ανοίξω έναν διάλογο.
Η μεταμόρφωση του πρωταγωνιστή σας είναι αποτέλεσμα μιας εσωτερικής σύγκρουσης; Μπορούμε επίσης να θεωρήσουμε αυτή τη σύγκρουση ως την αντίδρασή του στην απαίτηση που του θέτει το βλέμμα του Άλλου που στην περίπτωσή του ίσως είναι ο πατέρας;
Ναι, η μεταμόρφωση του πρωταγωνιστή πηγάζει από μια εσωτερική σύγκρουση, αλλά δεν συμβαίνει ως διά μαγείας. Επηρεάζεται βαθιά από το βλέμμα των άλλων, από τις προσδοκίες που έχει από αυτόν το περιβάλλον του (και ο πατέρας του) και από την ανάγκη του να ταιριάζει και να γίνει αποδεκτός. Υπό αυτή την έννοια, ο Άλλος λειτουργεί ως παραμορφωτικός καθρέφτης: αντανακλά πάνω του μια εικόνα του εαυτού του που δεν αναγνωρίζει πάντοτε, αλλά στην οποία προσπαθεί τελικά να ανταποκριθεί.
Σε κάποιο σημείο, ο ήρωάς σας καλείται να δώσει μια απάντηση: «Τι θέλεις να γίνεις, λύκος ή πρόβατο;» Μια πολύ δύσκολη ερώτηση. Πιστεύετε ότι αυτή είναι μια ερώτηση που, ως κοινωνία, θέτουμε στους εφήβους;
Αυτό το ερώτημα είναι ενδιαφέρον επειδή απλουστεύει κάτι που είναι στην πραγματικότητα πολύπλοκο. Νομίζω ότι, συνειδητά ή ασυνείδητα, η κοινωνία στέλνει τέτοιου είδους μηνύματα στους εφήβους: είτε είσαι δυνατός είτε αδύναμος, είτε κυριαρχείς είτε επιτρέπεις να σε κυριαρχούν. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι περισσότερο ρευστή. Οι περισσότεροι άνθρωποι κινούνται κάπου στη μέση, και το πρόβλημα είναι ότι αυτή η απλούστευση μπορεί να ωθήσει σε ακραίες συμπεριφορές.
Λένε ότι όταν ένα ζήτημα δεν έχει λύση, τότε δεν αποτελεί πρόβλημα. Μήπως ο εκφοβισμός είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό πρόβλημα; Τι απαντήσεις μπορεί να προσφέρει η λογοτεχνία στα παιδιά που, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, έρχονται αντιμέτωπα με τον «λύκο» που κρύβουν μέσα τους;
Πιστεύω ότι ο εκφοβισμός δεν είναι ένα πρόβλημα που μπορεί να λυθεί εφαρμόζοντας μια φόρμουλα. Αφορά συναισθήματα, κοινωνικές δυναμικές, συναισθηματική νοημοσύνη. Γι’ αυτό η λογοτεχνία μπορεί να είναι τόσο ισχυρή: δεν προσφέρει συγκεκριμένες απαντήσεις, αλλά περισσότερο θέτει ουσιώδη ερωτήματα. Επιτρέπει στους αναγνώστες να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους σε άβολες καταστάσεις, να κατανοούν τους άλλους και να διερωτώνται για τις δικές τους πράξεις. Υπό αυτή την έννοια, ο «λύκος» για τον οποίο μιλάω δεν είναι απλώς ένας εχθρός, αλλά μια ευκαιρία ώστε να σκεφτεί κανείς τον ίδιο του τον εαυτό.
Παράλληλα με τη συγγραφική σας ιδιότητα, ασχολείστε με επαγγελματικές δραστηριότητες που σχετίζονται με την καλλιέργεια της αγάπης για το διάβασμα. Πόσο σημαντικό θεωρείτε ότι είναι για τους νεαρούς αναγνώστες να έρχονται σε επαφή με τους συγγραφείς των βιβλίων που απευθύνονται σε αυτούς;
Η σύνδεση μεταξύ συγγραφέων και νεαρών αναγνωστών είναι θεμελιώδης. Όχι επειδή ο συγγραφέας έχει οριστικές απαντήσεις, αλλά επειδή προσφέρει την ανθρώπινη διάσταση στη διαδικασία της ανάγνωσης και της γραφής. Σε συναντήσεις στα σχολεία, έχω δει πώς τα παιδιά μεταβαίνουν από το να βλέπουν τα βιβλία ως κάτι μακρινό σε κάτι ζωντανό και κοντινό. Κάνουν ερωτήσεις, μοιράζονται απόψεις, συζητούν πράγματα... και αυτό ακριβώς πρέπει να προκαλεί η λογοτεχνία: τον διάλογο.
Για καιρό, πίστευα ότι τα παιδιά ήταν εκείνα που είχαν να μάθουν τα πιο πολλά από μία τέτοια αλληλεπίδραση. Τώρα νομίζω ότι εγώ είμαι αυτός που ωφελείται περισσότερο από όλα όσα έχουν να με διδάξουν.
Διάβασα στην ιστοσελίδα σας ότι έχετε εκδώσει επίσης μια ποιητική συλλογή με τίτλο Poemas para leer antes de leer («Ποήματα για παιδιά πριν μάθουν να διαβάζουν»). Είναι η ποίηση η καλύτερη λογοτεχνική μορφή για να μυηθεί ένα παιδί στη χαρά της ανάγνωσης;
Η ποίηση έχει μια πολύ άμεση σχέση με το παιχνίδι, με τον ρυθμό, με τη μουσικότητα της γλώσσας, και αυτό την καθιστά ιδιαίτερα προσιτή στις μικρές ηλικίες. Δεν ξέρω αν είναι «η καλύτερη» μορφή, αλλά σίγουρα είναι ένας από τους πιο φυσικούς τρόπους για να προσεγγίσει κανείς την απόλαυση των λέξεων χωρίς την πίεση μιας ιστορίας ή πλοκής. Μπορεί να αποτελέσει μια ορθάνοιχτη πόρτα προς την ανάγνωση.
Θα ήθελα επίσης να σας ρωτήσω για τα βραβεία που έχετε λάβει. Πέρα από τη μεγάλη ικανοποίηση που φαντάζομαι ότι σας προσέφερε κάθε αναγνώριση του έργου σας, συνοδεύονταν από χρηματικό έπαθλο; Πώς επηρέασαν τη σχέση σας με τη συγγραφή και σε ποιο βαθμό διαμόρφωσαν την καριέρα σας ως συγγραφέα;
Τα βραβεία συχνά συνοδεύονται από ένα χρηματικό ποσό, ναι, αλλά το πιο σημαντικό είναι η συμβολική αναγνώριση: σου επιτρέπουν να συνεχίσεις να γράφεις με μεγαλύτερη συνέπεια και ανοίγουν πόρτες στον κόσμο των εκδόσεων. Στην περίπτωσή μου, τα βραβεία μου έχουν προσφέρει σημαντική ώθηση, αν και δεν αλλάζουν το ουσιώδες: η συγγραφή παραμένει μια πολύ μοναχική, πολύ εσωτερική διαδικασία. Τα βραβεία δεν αντικαθιστούν την καθημερινή εργασία ή τη σχέση με τους αναγνώστες, αλλά βοηθούν στην εδραίωση μιας πορείας.
Στην Ελλάδα, υπάρχει τέτοια αφθονία παιδικών βιβλίων που θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι θα ήταν δύσκολο να βρουν όλα τους αναγνώστες τους. Ισχύει το ίδιο και στην Ισπανία; Θα μπορούσε κανείς να φανταστεί ότι, δεδομένου ότι τα ισπανικά μιλιούνται από ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, οι ισπανόφωνοι συγγραφείς δεν έχετε τέτοιες ανησυχίες. Ισχύει αυτό, ή διαπιστώνετε κι εσείς ότι γράφονται και εκδίδονται περισσότερα βιβλία από όσα είναι δυνατόν να διαβαστούν;
Φοβάμαι ότι και στην Ισπανία υπάρχει τεράστια παραγωγή παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας, πιθανώς μεγαλύτερη απ’ όση μπορεί να απορροφήσει η αγορά. Το γεγονός ότι τα ισπανικά είναι μια παγκόσμια γλώσσα βοηθά στη διανομή και στη διάδοση, αλλά δεν εξαλείφει τον ανταγωνισμό ή τον κίνδυνο του κορεσμού.
Τελικά, αυτό που έχει σημασία δεν είναι πόσα βιβλία εκδίδονται, αλλά πόσα φτάνουν πραγματικά στους σωστούς αναγνώστες. Και, πάνω απ’ όλα, πόσα αντέχουν στη δοκιμασία του χρόνου και παραμένουν στα βιβλιοπωλεία.
Τελευταία, γίνεται συχνά λόγος για την υπερβολική έκθεση των παιδιών στις οθόνες και την ανάγκη για μέτρα που θα τα προστατεύουν από αυτές. Ταυτόχρονα, οι τεχνολογικές δυνατότητες και η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνονται στην εκπαίδευση, στέλνοντας αντιφατικά μηνύματα στα παιδιά. Ποιος είναι ο ρόλος του βιβλίου και γιατί συστήνετε στα παιδιά να πρέπει να το επιλέγουν;
Το βιβλίο παραμένει ένας μοναδικός χώρος για συγκέντρωση, πυροδότηση της φαντασίας και ανάπτυξη ανεξάρτητης σκέψης. Σε ένα περιβάλλον που κυριαρχείται από οθόνες, όπου η προσοχή είναι κατακερματισμένη, η ανάγνωση προσφέρει το αντίθετο: παύση, βάθος και χρόνο. Η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο στην εκπαίδευση, αλλά δεν αντικαθιστά την προσωπική εμπειρία της ανάγνωσης. Τα παιδιά δεν θα πρέπει να καλούνται να διαλέξουν ανάμεσα στα βιβλία ή τις οθόνες λες και τα δύο αυτά είναι εχθρικά μεταξύ τους, αλλά να κατανοήσουν ότι τα βιβλία τους προσφέρουν έναν διαφορετικό τρόπο να σχετίζονται με τον κόσμο και με τον εαυτό τους.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Πέδρο Μάνιας (Pedro Manas) σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης. Έχει λάβει πολλά βραβεία για τα παιδικά του βιβλία, συμπεριλαμβανομένων του βραβείου El Barco de Vapor από τις εκδόσεις SM και του βραβείου Anaya για παιδική και νεανική λογοτεχνία. Μεταξύ των πιο γνωστών έργων του είναι οι σειρές «Dragon Princesses» και «Anna Kadabra».
Έχει γράψει και ποιήματα για παιδιά, ενώ έχει επίσης ασχοληθεί με το θέατρο, ιδρύοντας τη θεατρική ομάδα «La Cama sin Hacer», στην οποία συμμετέχει ως ηθοποιός και θεατρικός συγγραφέας. Συνδυάζει τη συγγραφική του δουλειά με συναντήσεις σε εκπαιδευτικά ιδρύματα και δραστηριότητες προώθησης της φιλαναγνωσίας. Έργα του έχουν μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες, όπως γαλλικά, γερμανικά, πορτογαλικά, κορεατικά και κινέζικα.
Το Ο λύκος μέσα μου είναι το πρώτο του εφηβικό μυθιστόρημα.
Ελένη Κορόβηλα
Πηγή: bookpress.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου