Οπως με όλα τα πράγματα στην εποχή των social media, καθένας έχει και από μια άποψη για τη διπλή –και κατά το ήμισυ επιτυχημένη– απόπειρα αυτοκτονίας των κοριτσιών στην Ηλιούπολη. Οι αναλύσεις δίνουν και παίρνουν. Φταίνε οι γονείς τους, φταίει το εκπαιδευτικό μας σύστημα, φταίει –φυσικά– ο καπιταλισμός, φταίει η κακιά η χώρα…
Κανείς από όσους κάνουν τις αναλύσεις αυτές δεν ήταν μέσα στο μυαλό ή τη ζωή των δύο κοριτσιών. Κανείς δεν γνωρίζει τις συνθήκες τους. Παρ’ όλα αυτά, τα συμπεράσματα ξεπηδάνε με τεράστια ευκολία και τον ανάλογο λυρισμό που μαζεύει likes. Το πρόβλημα με τα «εύκολα» συμπεράσματα, είναι ότι συνήθως είναι λανθασμένα. Και όταν τα συμπεράσματα είναι λανθασμένα, οδηγούν και σε λάθος «λύσεις».
Εάν υπάρχει κάτι που θα έπρεπε να συγκλονίζει όλους μας, αυτό είναι η ωμή αλήθεια, η οποία χάνεται μέσα στον καταιγισμό των λογοτεχνικών «αναλύσεων». Η αλήθεια αυτή λέει ότι παγκοσμίως η αυτοκτονία είναι η τέταρτη συχνότερη αιτία θανάτου για άτομα ηλικίας 15-19 ετών. Και αυτό με δεδομένο ότι δεν λαμβάνονται ακριβή στοιχεία από όλες τις χώρες.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι περίπου 1 στους 7 εφήβους αντιμετωπίζει κάποια ψυχική διαταραχή, κυρίως άγχος ή κατάθλιψη. Τα ποσοστά αυξήθηκαν μετά την πανδημία, γεγονός που δείχνει ότι δεν υπήρξε επαρκής αντιμετώπιση των συνεπειών της, ειδικά στους νέους ανθρώπους.
Πού αυτοκτονούν περισσότεροι νέοι;
Τα πιο αναλυτικά στοιχεία προκαλούν έκπληξη. Η χώρα που παρουσιάζει υψηλότερα ποσοστά καταγεγραμμένων αυτοκτονιών εφήβων στον κόσμο είναι η Νέα Ζηλανδία, πρώτη ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ, με τριπλάσιο ποσοστό από τον μέσο όρο των αναπτυγμένων χωρών. Μια χώρα που πολλοί έχουμε στο μυαλό μας ως παράδεισο και πρότυπο.
Εκθέσεις της UNICEF αποδίδουν το πρόβλημα σε έντονο σχολικό bullying, κοινωνικές ανισότητες, ψυχική πίεση στους νέους και δυσκολίες πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Η Νότια Κορέα, μια χώρα συνδεδεμένη με την τελειομανία και τον έντονο κοινωνικό και επαγγελματικό ανταγωνισμό, ακολουθεί. Εδώ τα προβλήματα εντοπίζονται στην τεράστια ακαδημαϊκή πίεση, τον ανταγωνισμό, την κοινωνική απομόνωση και το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία, το οποίο εμποδίζει τους νέους να μιλήσουν για το πώς αισθάνονται.
Πολύ υψηλά ποσοστά εξακολουθεί να καταγράφει η Ιαπωνία, μια χώρα στην οποία γίνονται διαρκείς προσπάθειες να εξαλειφθεί η «κουλτούρα της αυτοκτονίας». Εδώ, ως σημαντικός λόγος αναφέρεται η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση. Στις ΗΠΑ, όπου οι αυτοκτονίες εφήβων παρουσιάζουν αυξητική τάση, οι έρευνες καταδεικνύουν ως βασικές αιτίες την επίδραση των social media, την εύκολη πρόσβαση σε όπλα και τις κοινωνικές ανισότητες.
Από την άλλη πλευρά, στην Ινδία, η οποία επίσης έχει πολύ υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών εφήβων, η φτώχεια και η κοινωνική πίεση είναι οι βασικοί λόγοι που τους οδηγούν στην αυτοχειρία. Δεν αποτελεί έκπληξη ότι η μεγάλη πλειονότητα των εφήβων που αυτοκτονούν είναι κορίτσια και ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους αποφασίζουν να τελειώσουν τη ζωή τους είναι η προοπτική ενός υποχρεωτικού γάμου.
Περίπου 75% των αυτοκτονιών παγκοσμίως συμβαίνουν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Παρότι τα στοιχεία δεν καταγράφονται επαρκώς, η Υποσαχάρια Αφρική, η Λατινική Αμερική και η Μέση Ανατολή πρωταγωνιστούν στις αυτοκτονίες εφήβων, οι οποίες παραμένουν «στίγμα» σε αυτές τις κοινωνίες και σπανίως αντιμετωπίζονται ως συλλογικό πρόβλημα.
Στον λεγόμενο «Τρίτο Κόσμο», οι αιτίες είναι προφανείς: η φτώχεια, ο κοινωνικός αποκλεισμός, οι πόλεμοι, η προσφυγιά και η έλλειψη προοπτικής. Πρόκειται για αφανή θύματα, που δεν μπορούν να ζήσουν καλά, αλλά δεν τους επιτρέπεται και να πεθάνουν αξιοπρεπώς. Ή, έστω, να ακουστούν μετά θάνατον.
Η περίπτωση της Κίνας
Οσοι πιστεύουν ότι για όλα φταίει ο καπιταλισμός, θα απογοητευθούν με τα στοιχεία που έρχονται από την Κίνα. Παρότι είναι προσεκτικά φιλτραρισμένα, ο ΠΟΥ, η UNICEF και μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες έχουν καταλήξει σε ορισμένα σχετικά ασφαλή συμπεράσματα:
Η αυτοκτονία είναι από τις κύριες αιτίες θανάτου σε νέους 15-29 ετών. Ενώ τα συνολικά ποσοστά αυτοκτονιών στη χώρα έχουν μειωθεί από τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα, στους εφήβους και στους νέους ενήλικες το πρόβλημα είναι διαρκώς αυξανόμενο.
Η Κίνα είχε επί χρόνια μια ιδιαιτερότητα: Σε αντίθεση με τις περισσότερες χώρες, τα ποσοστά αυτοκτονιών ήταν υψηλότερα στις γυναίκες, ειδικά στις αγροτικές περιοχές, λόγω της κοινωνικής πίεσης και των περιορισμένων επιλογών. Τα τελευταία χρόνια το μοτίβο αλλάζει, αλλά παραμένει σημαντικό στοιχείο για την κατανόηση των συνθηκών στη χώρα.
Στους εφήβους, τώρα, παρατηρούνται αυξημένα επίπεδα κατάθλιψης και άγχους, άνοδος των ποσοστών αυτοτραυματισμού και αυξανόμενος αριθμός περιστατικών αυτοκτονικού ιδεασμού.
Οι αιτίες δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από αυτές στην ανεπτυγμένη Δύση: έντονη εκπαιδευτική πίεση, κοινωνικός ανταγωνισμός, μοναξιά (ιδιαίτερα σε αστικές περιοχές), ψηφιακή απομόνωση και υπερβολική χρήση social media, είναι οι βασικοί λόγοι που οδηγούν τους νέους στην αυτοκτονία.
Επιπλέον, στη χώρα η αυτοκτονία παραμένει στίγμα και πολλές δηλώνονται ως «ατυχήματα», ενώ το σύστημα ψυχικής υγείας δέχεται υπερβολικές πιέσεις –κυρίως λόγω της αστικοποίησης– και δεν επαρκεί για τον πληθυσμό.
Ευρώπη και Ελλάδα
Στην Ευρώπη, από τη μία πλευρά οι συνολικοί δείκτες αυτοκτονιών έχουν μειωθεί τα τελευταία χρόνια, από την άλλη, όμως, τα προβλήματα ψυχικής υγείας στους εφήβους αυξάνονται.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ και της Eurostat, οι θάνατοι από αυτοκτονία στην ΕΕ μειώθηκαν περίπου κατά 13% μέσα σε μία δεκαετία, ωστόσο, στους νέους 15-29 ετών η αυτοκτονία παραμένει από τις βασικές αιτίες θανάτου. Σε έρευνα του WHO/Europe σε σχεδόν 280.000 εφήβους από 44 χώρες διαπιστώθηκε αύξηση της σχολικής πίεσης, μείωση της οικογενειακής υποστήριξης και επιδείνωση της ψυχικής ευημερίας, ειδικά στα κορίτσια.
Οι χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών στην Ευρώπη είναι η Σλοβενία, η Λιθουανία και η Ουγγαρία, ενώ τα χαμηλότερα ποσοστά εμφανίζουν η Κύπρος, η Ελλάδα και η Ιταλία.
Και αυτό, όμως, είναι σχετικά παραπλανητικό, διότι στη νότια Ευρώπη παραμένει το κοινωνικό στίγμα που οδηγεί σε υποκαταγραφή.
Επισήμως, στην Ελλάδα το ποσοστό αυτοκτονιών στις ηλικίες 15-19 ετών είναι περίπου 1,2 ανά 100.000 κατοίκους, από τα χαμηλότερα στην ΕΕ. Τα αγόρια εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά από τα κορίτσια, κατά περίπου 2,5 φορές.
Την ίδια στιγμή, το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ αναφέρει ότι 12%-16% των εφήβων ηλικίας 14-19 ετών παρουσιάζουν αυτοτραυματική συμπεριφορά, η οποία θεωρείται σημαντικός παράγοντας κινδύνου για μελλοντική αυτοκτονία.
Η Ελλάδα δεν διαθέτει ολοκληρωμένο εθνικό σύστημα καταγραφής αποπειρών αυτοκτονίας που οδηγούν σε νοσηλεία, κάτι που σημαίνει ότι τα πραγματικά περιστατικά μπορεί να είναι αρκετά περισσότερα.
Γιατί αυτοκτονούν οι νέοι;
Διαβάζοντας τα στοιχεία από διαφορετικά μέρη του κόσμου, διαπιστώνουμε ότι πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό πρόβλημα, το οποίο διαμορφώνεται ανάλογα με τις κατά τόπους συνθήκες.
Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν κοινές συνιστώσες. Είναι η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές, ο σχολικός εκφοβισμός, η κοινωνική απομόνωση, η οικογενειακή βία ή παραμέληση, η χρήση ουσιών, η υπερβολική πίεση από το σχολείο ή τα κοινωνικά δίκτυα και η δυσκολία πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Επίσης, τα social media, ειδικά στον αναπτυγμένο κόσμο, κατηγορούνται πλέον ευθέως για επιβάρυνση της ψυχικής υγείας των νέων και ο ρόλος τους δεν πρέπει να υποτιμηθεί.
Δεν υπάρχουν μαγικές συνταγές, ούτε βοηθάει ιδιαίτερα να κουνάμε το δάχτυλο σε γονείς, σχολεία και περιβάλλοντα. Το φαινόμενο δεν είναι ούτε καινούργιο, ούτε άγνωστο. Και ο μόνος τρόπος να αντιμετωπιστεί είναι η πρόληψη.
Οι διεθνείς οργανισμοί τονίζουν ότι η πρόληψη βασίζεται κυρίως στην έγκαιρη ψυχολογική υποστήριξη, στην εκπαίδευση γονέων και δασκάλων, στη μείωση του κοινωνικού στίγματος και στην εύκολη πρόσβαση των νέων σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Με λίγα λόγια, πρέπει να στρέψουμε το βλέμμα στους νέους και όχι απλώς να καταγράφουμε το φαινόμενο. Και αν δεν μπορούμε να τους εξασφαλίσουμε τις συνθήκες ώστε να μεγαλώνουν με ασφάλεια, κοινωνική ισότητα και ηρεμία, τουλάχιστον θα πρέπει να τους δώσουμε πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Τα οικογενειακά περιβάλλοντα δεν είναι πάντα σε θέση να δουν το πρόβλημα. Εδώ μπαίνει στο κάδρο ο ρόλος των εκπαιδευτικών. Θα έπρεπε να έχουν τόσο την κατάρτιση όσο και το αίσθημα της ευθύνης για να διαγνώσουν προβληματικές συμπεριφορές. Θα έπρεπε, επίσης, να έχουν κάπου να απευθυνθούν. Και αυτό το «κάπου» θα πρέπει να κάνει κάτι.
Ισως, τελικά, ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα είναι χωρίς κορώνες και με ρεαλισμό. Να σώσουμε όσο περισσότερους νέους μπορούμε από αυτό που εξελίσσεται σε επιδημία του θαυμαστού καινούργιου κόσμου μας.
Μαρία Δεδούση
Πηγή: Protagon.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου