Ανασχεδιασμός του πλαισίου λειτουργίας των εκπαιδευτικών δομών και θεσμών ειδικής και ενταξιακής εκπαίδευσης

Την επανεξέταση και ο ανασχεδιασμός του πλαισίου λειτουργίας της ειδικής και συμπεριληπτικής πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με αξιοποίηση βέλτιστων πρακτικών από την Ευρώπη και τον κόσμο για τη διαμόρφωση ποιοτικών ενταξιακών εκπαιδευτικών δομών και θεσμών στη χώρα μας, κρίνε σκόπιμο το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.

Γι αυτό και η διοίκηση του ΙΕΠ αποφάσισε:

α) την έγκριση ανασχεδιασμού και βελτίωσης του πλαισίου λειτουργίας των εκπαιδευτικών δομών και θεσμών ειδικής και ενταξιακής εκπαίδευσης (Σ.Μ.Ε.Α.Ε., Τ.Ε., Π.Σ.), καθώς και των υποστηρικτικών δομών εκπαίδευσης (ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ.-Ε.Δ.Υ.), συμπεριλαμβανομένων και των καθηκόντων και αρμοδιοτήτων του εκπαιδευτικού προσωπικού, του Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού (ΕΕΠ) και του Ειδικού Βοηθητικού Προσωπικού (ΕΒΠ) που υπηρετούν σε αυτές τις δομές.

Σκοπός του ανασχεδιασμού είναι η προώθηση της ενταξιακής εκπαίδευσης και η πραγματοποίηση των στόχων του εθνικού σχεδίου δράσης για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και της Εθνικής Στρατηγικής 2024-2030, συμπορευόμενοι με το διεθνές θεσμικό πλαίσιο για την ισότιμη πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στο αγαθό της εκπαίδευσης,

β) τη συγκρότηση ομάδων εργασίας για τα ως άνω αναφερόμενα ζητήματα ως εξής:

Τον συντονισμό και την ευθύνη λειτουργίας των ομάδων έχει ο Αντιπρόεδρος του ΙΕΠ, κ. Κωνσταντίνος Λολίτσας.

1. Ομάδα εργασίας για τις Σ.Μ.Ε.Α.Ε. και Ε.Ε.Π./Ε.Β.Π.

• Μαρία Γελαστοπούλου, Σύμβουλος Α ́ Ειδικής Αγωγής του ΙΕΠ, Συντονίστρια της Μονάδας Ειδικής και Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης

• Μαρία Κουλιανού, Σύμβουλος Α ́ Ψυχολόγων, Αναπληρώτρια Συντονίστρια της Μονάδας Ειδικής και Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης

• Ιωάννης Μπουσδούνης: Προϊστάμενος Διεύθυνσης Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του ΥΠΑΙΘΑ

• Ευγενία Παναγιωτοπούλου: Προϊσταμένη Τμήματος Α ́ Διεύθυνσης ΕΑΕ του ΥΠΑΙΘΑ

• Γεωργία Μπουλμέτη: Σύμβουλος Εκπαίδευσης Κοινωνικών Λειτουργών

• Γεώργιος Μπούρχας: Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης

• Μαργαρίτα Σουλτάνη: Διευθύντρια Εργαστηρίου Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (Ε.Ε.Ε.ΕΚ.)

• Παναγιώτης Σταμάτης: Διευθυντής Εργαστηρίου Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (Ε.Ε.Ε.ΕΚ.)

• Φίλιππος Κατσούλης: Σύμβουλος Ειδικής και Ενταξιακής Εκπαίδευσης

• Ιωάννης Παραράς, Διευθυντής ΕΝΕΕΓΥΛ Αιγάλεω

• Αθηνά Πρωτόπαππα, ΠΕ25 Σχολικών Νοσηλευτών, Πρόεδρος Επιστημονικού Τομέα Σχολικής Νοσηλευτικής Ένωσης Νοσηλευτών Ελλάδος.

2. Ομάδα εργασίας για ΚΕΔΑΣΥ και ΣΔΕΥ/ΕΔΥ

• Μαρία Γελαστοπούλου, Σύμβουλος Α ́ Ειδικής Αγωγής του ΙΕΠ, Συντονίστρια της Μονάδας Ειδικής και Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης

• Μαρία Κουλιανού, Σύμβουλος Α ́ Ψυχολόγων, Αναπληρώτρια Συντονίστρια της Μονάδας Ειδικής και Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης

• Ιωάννης Μπουσδούνης: Προϊστάμενος Διεύθυνσης Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης ΥΠΑΙΘΑ

• Γεωργία Μπουλμέτη: Σύμβουλος Εκπαίδευσης Κοινωνικών Λειτουργών

• Μαρία Χουρδάκη: Σύμβουλος Εκπαίδευσης Ψυχολόγων

• Ευγενία Παναγιωτοπούλου: Προϊσταμένη Τμήματος Α ́ Διεύθυνσης Ε.Α.Ε. ΥΠΑΙΘΑ

• Ευσταθία Ηλιοπούλου: Προϊσταμένη Κέντρου Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης (ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ.).

3. Ομάδα εργασίας για τους Ενταξιακούς Θεσμούς (Τ.Ε. – Π.Σ. – Πρώιμη/Έγκαιρη Παρέμβαση)

• Μαρία Γελαστοπούλου, Σύμβουλος Α ́ Ειδικής Αγωγής του ΙΕΠ, Συντονίστρια της Μονάδας Ειδικής και Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης

• Ιωάννης Μπουσδούνης: Προϊστάμενος Διεύθυνσης Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης ΥΠΑΙΘΑ

• Αθηνά Άννα Χριστοπούλου: Προϊσταμένη Τμήματος Γ ́ Διεύθυνσης Ε.Α.Ε. ΥΠΑΙΘΑ

• Γρηγόριος Πολυχρονάκης: Σύμβουλος Εκπαίδευσης Ειδικής Αγωγής και Ενταξιακής Εκπαίδευσης

• Βασιλική Παπαχρήστου: Φιλόλογος με εξειδίκευση στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση

• Αναστασία Μπαντούνα: Δασκάλα με εξειδίκευση στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση

• Ελευθερία Παπαμιχαλοπούλου: Νηπιαγωγός με εξειδίκευση στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση

• Βασιλική Σιαμαντά: Νηπιαγωγός με εξειδίκευση στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση

• Ελένη Χατζούλη: Δασκάλα με εξειδίκευση στην Ε.Α.Ε., Προϊσταμένη Εκπαιδευτικών θεμάτων της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά

• Ελένη Μπαλδιμτσή, Φιλόλογος με εξειδίκευση στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση.

Τα μέλη των ομάδων εργασίας δύνανται να συμμετέχουν στις συνεδριάσεις και εξ αποστάσεως.

Το πλαίσιο της εισήγησης

Οι σύγχρονες εκπαιδευτικές προσεγγίσεις και τα εκπαιδευτικά συστήματα διεθνώς βασίζονται στις αρχές της ενταξιακής εκπαίδευσης και φιλοσοφίας για τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών εκπαίδευσης για όλους/ες τους/τις μαθητές/τριες συμπεριλαμβανομένων και αυτών με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Υπό το πρίσμα αυτό, στο πλαίσιο του σχολείου θα πρέπει να διαμορφώνονται κατάλληλα εκπαιδευτικά και μαθησιακά περιβάλλονται που ανταποκρίνονται στην ετερογένεια του μαθητικού πληθυσμού και στα διαφορετικά μαθησιακά προφίλ των μαθητών/τριών, να διασφαλίζουν την ισότιμη ενεργό συμμετοχή τους, ώστε να εκφράζουν το δυναμικό τους στον μέγιστο δυνατό βαθμό.

Προς την κατεύθυνση αυτή κρίνεται σκόπιμη η εφαρμογή πολιτικών και πρακτικών που προάγουν την ενταξιακή προοπτική και αναβαθμίζουν την ποιότητα της εκπαίδευσης όλων των μαθητών/τριών, συμπεριλαμβανομένων και αυτών με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Επιπροσθέτως, ο 4ος από τους 17 στόχους Βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ αναφέρεται στη Διασφάλιση της χωρίς αποκλεισμούς και δίκαιης ποιοτικής εκπαίδευσης και προώθησης ευκαιριών δια βίου μάθησης για όλους/ες.

Προς την κατεύθυνση αυτή στοχεύει και η Διεθνής Σύμβαση του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (2006), σύμφωνα με την οποία τα άτομα με αναπηρίες λαμβάνουν την υποστήριξη που απαιτείται, μέσα στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα, προκειμένου να διευκολυνθεί η αποτελεσματική εκπαίδευσή τους και παρέχεται εύλογη προσαρμογή για τις απαιτήσεις του ατόμου.

Η παιδαγωγική της ένταξης προϋποθέτει την εφαρμογή εκπαιδευτικών πρακτικών και προσεγγίσεων, όπως,

α) η διαφοροποίηση της διδασκαλίας και των Προγραμμάτων Σπουδών, καθώς και η συνδιδασκαλία μαθητών/τριών με και χωρίς αναπηρία,

β) η πραγματοποίηση πολυεπίπεδων συνεργασιών μεταξύ όλων των εμπλεκομένων στην εκπαιδευτική και μαθησιακή διαδικασία και υποστήριξη των μαθητών/τριών (εκπαιδευτικοί, γονείς, μαθητές, ειδικοί επιστήμονες,- εμπειρογνώμονες, κ.ά.) εντός και εκτός σχολείου και η διεπιστημονική προσέγγιση,

γ) η εφαρμογή ενταξιακών εναλλακτικών αξιολογικών διαδικασιών για την πρόοδο των μαθητών και του εκπαιδευτικού έργου και

δ) την εφαρμογή του Εξατομικευμένου Προγράμματος Εκπαίδευσης (ΕΠΕ) υπό την οπτική της συμπεριληπτικής νοηματοδότησης ως εκπαιδευτικού πλαισίου αναπόσπαστου μέρους της διδασκαλίας. Καθοριστικό ρόλο στην πρόοδο του κάθε μαθητή/τριας διαδραματίζει η πρώιμη παρέμβαση με την παροχή κατάλληλων υπηρεσιών και ενταξιακών πρακτικών.

Η εφαρμογή αυτών των πρακτικών και προσεγγίσεων χρειάζεται να πλαισιώνεται με συγκεκριμένες ρυθμίσεις, πολιτικές, δράσεις, ενέργειες, αρμοδιότητες και καθήκοντα των εμπλεκομένων στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Επίσης, παρότι η παιδαγωγική της Συμπερίληψης στοχεύει στη δημιουργία ενός σχολείου για όλα τα παιδιά και στην Ελλάδα διατηρείται το δίπολο γενική-ειδική εκπαίδευση, η ανάγκη για εφαρμογή ενταξιακών πρακτικών στις Σ.Μ.Ε.Α.Ε. βασίζεται στην αρχή πως όλοι/ες οι μαθητές/τριες, ανεξαρτήτως αναπηρίας ή άλλων ατομικών διαφορών, έχουν ίσα δικαιώματα αναφορικά με την πρόσβαση στην εκπαίδευση και ως εκ τούτου το σχολείο χρειάζεται να μεριμνήσει για την παροχή όλων των εφοδίων και των προσαρμογών που απαιτούνται με βάση τις αρχές της ενταξιακής εκπαίδευσης και τη Διεθνή Σύμβαση του ΟΗΕ για τα δικαιώματα τω ατόμων με αναπηρία (United Nations, 2006). Σύμφωνα με τις βασικές αρχές της ενταξιακής φιλοσοφίας, οι εκπαιδευτικές πρακτικές που εφαρμόζονται στο σχολείο πρέπει να διασφαλίζουν την ενεργό και ουσιαστική εμπλοκή και συμμετοχή όλων των μαθητών/τριών χωρίς διακρίσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η ανάπτυξη της Εθνικής Στρατηγικής 2024-2030 θέτει ως σκοπό να διευκολύνει την πρόσβαση στην γνώση και στην εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία χωρίς διακρίσεις. Στόχος της είναι η δημιουργία όλων των απαραίτητων συνθηκών για την απρόσκοπτη φοίτηση των μαθητών/τριών με αναπηρία στις δομές γενικής, ειδικής και επαγγελματικής πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Ειδικότερα, στον Πυλώνα IV: Συμπερίληψη, καινοτομία και νέα προγράμματα σπουδών, επιμόρφωση και κατάρτιση περιλαμβάνεται ο Στόχος IV.1: Αποτελεσματική πρώιμη παρέμβαση. Στον παρόντα στόχο εντάσσονται δράσεις για την ενίσχυση της πρώιμης παρέμβασης που αφορούν

α) σε θεσμικές παρεμβάσεις και ανάπτυξη προδιαγραφών, κατευθυντήριων οδηγιών και λοιπών εργαλείων και

β) σε στοχευμένες παρεμβάσεις για τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών πρώιμης παρέμβασης.

Προς τον στόχο αυτό, η Εθνική Στρατηγική προβλέπει τη θεσμοθέτηση και υλοποίηση προγράμματος πρώιμης παιδικής παρέμβασης για παιδιά με αναπηρία, ηλικίας από 0-6 ετών, με ολιστική υποστήριξη από διεπιστημονικές ομάδες στη βάση ενός οικογενειοκεντρικού μοντέλου.

Το σχέδιο δράσης έχει στόχο τον έγκαιρο εντοπισμό και τη σχετική επιμόρφωση του εκπαιδευτικού και λοιπού προσωπικού. Άρθρα 29 και 229 του ν. 4823/2021

Επίσης, στο πλαίσιο του Στόχου IV.2: Συμπερίληψη στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση και του Στόχου IV.4: Εξασφάλιση συμπερίληψης στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση και Διά Βίου Μάθηση, η Εθνική Στρατηγική προβλέπει την πραγματοποίηση δράσεων και ενεργειών, για την ενίσχυση της συμπερίληψης των παιδιών με αναπηρία.

Πιο συγκεκριμένα, επισημαίνει την αναγκαιότητα επανεξέτασης του θεσμικού πλαισίου για τη λειτουργία της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με αξιοποίηση βέλτιστων πρακτικών από την Ευρώπη και τον κόσμο καθώς, επίσης, και τη θεσμοθέτηση και υλοποίηση διασύνδεσης σχολικών μονάδων ειδικής εκπαίδευσης με σχολικές μονάδες γενικής εκπαίδευσης για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση προγραμμάτων συνεκπαίδευσης και προγραμμάτων μετάβασης.

Ακόμη, στο πλαίσιο του Πυλώνα ΙΙΙ: Πρόσβαση στην υγεία, βελτίωση υπηρεσιών υγείας, βασικός σκοπός της Εθνικής Στρατηγικής είναι η βελτίωση των δεικτών υγείας για τα άτομα με αναπηρία. Στην επίτευξη του στόχου αυτού, αλλά και της αυτόνομης διαβίωσης και αυτορρύθμισης, συμβάλει και η παροχή Σχολικών Νοσηλευτών ή και του ΕΒΠ στις σχολικές δομές. Στις δράσεις για την υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής περιλαμβάνεται η συμμόρφωση προς τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, στο πλαίσιο της χάραξης πολιτικής.

Παράλληλα, για την υλοποίηση του Στόχου 12: Εκπαίδευση και Κατάρτιση για όλους, του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία τέθηκαν, μεταξύ άλλων, ως δείκτες επίτευξης: α)η ανάπτυξη νέου θεσμικού πλαισίου συμπεριληπτικής/ενταξιακής εκπαίδευσης,

β) το νέο σύστημα πρώιμης παρέμβασης στην προσχολική εκπαίδευση με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών και την άμεση παροχή αναγκαίας εκπαιδευτικής υποστήριξης με στόχο τον έγκαιρο εντοπισμό και τη σχετική επιμόρφωση του εκπαιδευτικού και λοιπού προσωπικού και γ) οι υποστηρικτικές υπηρεσίες.

Στο πλαίσιο αυτό οι δομές και οι θεσμοί υποστήριξης των εκπαιδευτικών πλαισίων, όπως τα ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ., οι Ε.Δ.Υ. κ.τ.λ. θα πρέπει να λειτουργούν με βάση τις αρχές της ενταξιακής εκπαίδευσης και να εφαρμόζουν τις ως άνω αναφερόμενες πρακτικές και προσεγγίσεις.

Στο εν λόγω σχέδιο δράσης δίνεται έμφαση στην αναγκαιότητα δημιουργίας πλαισίου λειτουργίας των εκπαιδευτικών δομών ικανό να προάγει τον συμπεριληπτικό/ενταξιακό στόχο καθώς και στην εκπόνηση δράσεων για την πρώιμη εκπαιδευτική παρέμβαση στην υποχρεωτική προσχολική εκπαίδευση.

Στο πλαίσιο αυτό, η παράλληλη στήριξη και η συνεκπαίδευση των μαθητών/τριών με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες αποτελεί έναν ενισχυτικό, ενταξιακό θεσμό, μια εκπαιδευτική προσέγγιση που διέπεται από την ενταξιακή παιδαγωγική και ως εκ τούτου θα πρέπει να υλοποιείται σύμφωνα με τις προτεινόμενες διεθνείς ενταξιακές πρακτικές, ώστε να αποφεύγεται ο διαχωρισμός, ο στιγματισμός των μαθητών/τριών με αναπηρία και να επιτυγχάνονται τα μέγιστα παιδαγωγικά οφέλη, όπως αυτά καταδεικνύονται από τη διεθνή βιβλιογραφία και ερευνητική δραστηριότητα. Υπό αυτήν την οπτική, δίνεται έμφαση στη σημασία της νοηματοδότησης του ρόλου των εκπαιδευτικών που παρέχουν την παράλληλη στήριξη και των εκπαιδευτικών της γενικής εκπαίδευσης της τάξης, καθώς και της μεταξύ τους συνεργασίας για την αποτελεσματικότητα του θεσμού και τη διατήρηση του ενταξιακού του χαρακτήρα.

Ειδικότερα, επισημαίνεται πως στο πλαίσιο της παράλληλης στήριξης-συνεκπαίδευσης οι δύο (2) εκπαιδευτικοί της τάξης (γενικής και παράλληλης στήριξης), σύμφωνα με την ενταξιακή παιδαγωγική, είναι «δάσκαλοι» όλων των παιδιών της τάξης, δεν λειτουργούν με βάση το μοντέλο «ηγέτη-βοηθού» και οι ρόλοι τους εναλλάσσονται στο πλαίσιο της στήριξης-συνεκπαίδευσης, υιοθετώντας ένα από τα επικρατέστερα διεθνή μοντέλα για την ενταξιακή πρακτική.

Πρακτικά αυτό σημαίνει πως ο/η εκπαιδευτικός της παράλληλης στήριξης-συνεκπαίδευσης και ο/η εκπαιδευτικός της γενικής εκπαίδευσης συνεργάζονται σε επίπεδο:

α) σχεδιασμού και προγραμματισμού της διδασκαλίας,

β) εφαρμογής των διαφοροποιημένων παρεμβάσεων και

γ) αξιολόγησης των εν λόγω μαθητών/τριών.

Απώτερο στόχο του συνεργατικού μοντέλου διδασκαλίας αποτελεί η ενσωμάτωση συγκεκριμένων διαφοροποιημένων πρακτικών και παρεμβάσεων στο πλαίσιο της συνδιδασκαλίας, οι οποίες υποστηρίζουν τις εξατομικευμένες ανάγκες του/της κάθε μαθητή/τριας στο πλαίσιο της τάξης-ομάδας με σκοπό την αυτονομία/ανεξαρτησία και την πρόοδο των μαθητών/τριών με αναπηρία.

Επιπροσθέτως, ο/η εκπαιδευτικός της παράλληλης στήριξης- συνεκπαίδευσης ως εκπαιδευτικός που αναφέρεται σε όλα τα παιδιά της τάξης δεν υποστηρίζει μόνο έναν/μία συγκεκριμένο/η μαθητή/τρια με αναπηρία με τη συνεχή φυσική παρουσία του δίπλα σε αυτόν/την τον/την μαθητή/τρια, καθώς μια τέτοια πρακτική αντιτίθεται στην ενταξιακή φιλοσοφία και στιγματίζει τον/την μαθητή/τρια με αναπηρία σε επίπεδο τάξης, σχολείου και κατά επέκταση της ευρύτερης κοινωνίας.

Η διεθνής ερευνητική δραστηριότητα καταδεικνύει πως η παροχή συνεχούς και υψηλού βαθμού υποστήριξης των μαθητών/τριών με αναπηρία μέσω της παράλληλης στήριξης- συνεκπαίδευσης ελλοχεύει τον κίνδυνο να αναπτύξουν στο μέλλον την ονομαζόμενη «μαθημένη ανημπόρια», να παρεμποδίσει την πρόοδό τους και να καταστούν άτομα εξαρτημένα και μη παραγωγικά.

Υπό το ανωτέρω πρίσμα, στην περίπτωση που σε μία σχολική τάξη φοιτούν περισσότεροι/ες από έναν/μια μαθητή/τρια με αναπηρία, οι εξατομικευμένες ανάγκες τους δύναται να υποστηριχτούν από τον/την εκπαιδευτικό της τάξης και της παράλληλης στήριξης, υιοθετώντας το συνεργατικό μοντέλο συνδιδασκαλίας που προαναφέρθηκε.

Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζονται τα μέγιστα παιδαγωγικά οφέλη, η ισότιμη παιδαγωγική αντιμετώπιση και η αποφυγή της κατηγοριοποίησης των μαθητών/τριών με αναπηρία, του διαχωρισμού και του στίγματος που προκύπτει από την παρουσία «του ειδικού δασκάλου δίπλα στο ειδικό παιδί».

Σαφώς, υπό την ενταξιακή οπτική, στα καθήκοντα και στις αρμοδιότητες των εκπαιδευτικών της παράλληλης στήριξης, των Τμημάτων Ένταξης και των Σ.Μ.Ε.Α.Ε. αλλά και όλων των εμπλεκομένων στην ενταξιακή εκπαιδευτική και μαθησιακή διαδικασία, ορίζεται η συνεργασία, η ολιστική παρέμβαση στον/στην μαθητή/τρια αλλά με εξατομικευμένο προσανατολισμό.

Στο πλαίσιο της ενταξιακής εκπαίδευσης όλα τα μέλη του προσωπικού του σχολείου (εκπαιδευτικό προσωπικό, ΕΕΠ, ΕΒΠ, λοιπό προσωπικό) είναι ισότιμα και συμμετέχουν ενεργά στην υλοποίηση του προγράμματος. Έτσι δημιουργείται ένα πολύπλευρο δίκτυο υποστήριξης, όπου οι γνώσεις και η τεχνογνωσία διαφορετικών επιστημονικών κλάδων και οπτικών συμβάλλουν σε μια ολοκληρωμένη εκπαίδευση.

Κατά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή του ΕΠΕ, σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία και πρακτική, οι γονείς έχουν ρόλο ενεργό και συμμετοχικό, αποτελούν ισότιμο μέλος της ομάδας ΕΠΕ και διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην εφαρμογή του εκτός σχολικού πλαισίου, με δεδομένο πως το ΕΠΕ περιλαμβάνει δράσεις, πρακτικές και διαδικασίες που είναι συνεχόμενες και δεν περιορίζονται στη σχολική τάξη.

Ρεπορτάζ: Χ. Σιακαβάρας

Πηγή: esos.gr