Η ενδυνάμωση του παιδιού σας και η απόκτηση των απαραίτητων δεξιοτήτων από την πλευρά του ώστε να ζήσει μια ευτυχισμένη, παραγωγική και ανεξάρτητη ζωή είναι ο απώτερος στόχος σας. Μερικές φορές μοιάζει με έναν μάταιο, ακόμη και αδύνατο στόχο. Ίσως νιώθετε ότι ο νεαρός ενήλικας σας δεν θα είναι ποτέ «έτοιμος» για τον πραγματικό κόσμο. Η αλήθεια είναι ότι η πορεία προς την ενηλικίωση δεν είναι μια ευθεία γραμμή. Δεν είναι καν προορισμός, στην πραγματικότητα. Είναι μια σταδιακή διαδικασία γεμάτη αναταραχές, λάθος στροφές και διορθώσεις.
Για τους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ), ο δρόμος προς την ενηλικίωση ανοίγεται πιο ομαλά μέσα από πέντε βασικές δεξιότητες ζωής - πέρα από το μαγείρεμα και τις βασικές δουλειές στο σπίτι. Καθώς βοηθάτε το παιδί σας να καλλιεργήσει και να βελτιώσει αυτές τις δεξιότητες, κάνετε και τη δική σας μετάβαση - από «διευθυντή» της ζωής του παιδιού σας σε συνεργάτη, υποστηρικτή και υπερασπιστή. Αυτή η διαδικασία μπορεί να είναι λίγο δύσκολη, αλλά αξίζει τον κόπο.
Δεξιότητα Ζωής: Αυτογνωσία
Βοηθήστε το παιδί σας να κατανοήσει τον εγκέφαλό του. Αυτό είναι απαραίτητο για να νιώσει έτοιμο να φύγει από το σπίτι, έχοντας αυτοπεποίθηση. Ένα άτομο που γνωρίζει τα δυνατά του σημεία και τις δυσκολίες του, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί καλύτερα, είναι πιο ικανό να λύνει μόνο του τα προβλήματά του και να φροντίζει να καλύπτονται οι ανάγκες του.
Ξεκινήστε εξηγώντας του πώς η ΔΕΠΥ επηρεάζει τις εκτελεστικές λειτουργίες και πώς συνδέεται με προκλήσεις όπως με δυσκολίες στη μνήμη εργασίας, στην οργάνωση, στον προγραμματισμό και στα κίνητρα. Συζητήστε ειλικρινά πώς η ΔΕΠΥ μπορεί να επηρεάσει τη συναισθηματική του ρύθμιση. Συνεργαστείτε μαζί του για να καλλιεργήσετε στρατηγικές για τη διαχείριση των έντονων συναισθημάτων του όταν αρχίζει να αναστατώνεται.
Βοηθήστε το παιδί σας να εξερευνήσει τον εγκέφαλό του με ΔΕΠΥ χωρίς κριτική, με διάθεση για μάθηση και περιέργεια — όχι με ντροπή ή αμηχανία.
Δεξιότητα Ζωής: Αυτοκαθοδήγηση
Η αυτοκαθοδήγηση είναι η δεξιότητα που επιτρέπει στο παιδί σας να κοιμάται μόνο του σε μια λογική ώρα, να τρώει σωστά, να ολοκληρώνει τις εργασίες του εντός της προθεσμίας που έχει και, γενικά, να φροντίζει τον εαυτό του. Επίσης, είναι η δεξιότητα που επηρεάζεται περισσότερο από τη ΔΕΠΥ, καθώς βασίζεται εξ ολοκλήρου στις εκτελεστικές λειτουργίες.
Βοηθήστε το παιδί σας να κατακτήσει τη δεξιότητα της αυτοκαθοδήγησης, όχι υπερφορτώνοντάς το με στρατηγικές, αλλά ενθαρρύνοντάς το να λύνει τα προβλήματα του μόνο του. Για παράδειγμα, αντί να λέτε στο παιδί σας πώς να ξυπνάει στην ώρα του, μάθετε του ψάχνει μόνο του τρόπους για να τα καταφέρει.
Θέλετε το παιδί σας να σκέφτεται μόνο του τι θέλει να πετύχει και πώς μπορεί να το πετύχει. Αν του ζητάτε, όμως, να ακολουθεί τις δικές σας στρατηγικές, τότε δεν το βοηθάτε να αναπτύξει την ικανότητα αυτοκαθοδήγησης. Απλά το διδάσκετε πως θα φτάνει από το σημείο Α στο σημείο Β με τον δικό σας τρόπο. Δεν το βοηθάτε να αναλάβει την ευθύνη της διαδικασίας.
Μπορεί να είναι δύσκολο να βρείτε ευκαιρίες για να εξασκηθεί το παιδί σας στην αυτοκαθοδήγηση. Όπως οι περισσότεροι γονείς παιδιών με ΔΕΠΥ, πιθανότατα εσείς είστε εδώ και πολλά χρόνια ο «διευθυντής» της ζωής του. Μπορεί να ανησυχείτε ότι το παιδί σας δεν έχει κίνητρο ή πρόθεση να δεσμευτεί σε κάτι και ότι θα αποτύχει τελικά αν δεν παρέμβετε. Αυτό σας ωθεί να κάνετε πράγματα εσείς. Το παιδί σας μαθαίνει να σκέφτεται: «Ό,τι και να κάνω, η μαμά και ο μπαμπάς θα ορμήσουν και θα πάρουν τον έλεγχο της κατάστασης, οπότε γιατί να ασχοληθώ;»
Η μελλοντική ανεξαρτησία του παιδιού σας απαιτεί να του παραδώσετε τα ηνία και να το αφήσετε να κάνει λάθη. Ξεκινήστε με μικρά βήματα: Σκεφτείτε μερικές εργασίες και ευθύνες που έχετε ολοκληρώσει για το παιδί σας και τις οποίες θα θέλατε να το προσκαλέσετε να κάνει μόνο του. Ξεκινήστε με ένα πράγμα τη φορά. Προσπαθήστε να δημιουργήσετε ένα περιβάλλον όπου το παιδί σας θα νιώθει ότι μπορεί να κάνει λάθη και να ζητήσει τη βοήθειά σας.
Δεξιότητες Ζωής: Διαπραγμάτευση στις κοινωνικές σχέσεις
Οι δεξιότητες διαπραγμάτευσης θα βοηθήσουν το παιδί σας να διαχειριστεί ευαίσθητες και περίπλοκες κοινωνικές καταστάσεις με συμμαθητές, συγκατοίκους και συναδέλφους. Η διαπραγμάτευση αφορά την εξισορρόπηση των επιθυμιών, μαθαίνοντας να λέει «όχι» όταν χρειάζεται— όχι σε ένα ακόμη ποτό, στο να μένει έξω μέχρι αργά το βράδυ πριν από μια εξέταση ή στο να αναλαμβάνει περισσότερες ευθύνες και υποχρεώσεις από όσες μπορεί να διαχειριστεί.
Το καλύτερο περιβάλλον για την εκμάθηση και την εξάσκηση των διαπραγματευτικών δεξιοτήτων είναι το σπίτι, πολύ πριν ο έφηβος σας εκτεθεί στις κοινωνικές σχέσεις της ενήλικης ζωής. Η συνεργατική φιλοσοφία είναι το κλειδί. Θα κάνετε κακό στον έφηβο σας αν σταματάτε τις προσπάθειές του να διαπραγματευτεί και περιμένετε πάντα να κάνει ό,τι του λέτε.
Καθώς το παιδί σας αποκτά μια πιο ξεκάθαρη εικόνα για το τι θέλει — από περισσότερο χρόνο με φίλους μέχρι να πάει μια ώρα πιο αργά για ύπνο — προσκαλέστε το στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για να αποφασίσετε για τις άλλες ευθύνες του, όπως το να ξυπνάει στην ώρα του για το σχολείο και να ολοκληρώνει τις δουλειές του σπιτιού.
Δεξιότητες Ζωής: Ζήτηση και Αποδοχή Βοήθειας
Το να ζητάει και να βρίσκει κανείς υποστήριξη είναι μια ισχυρή δεξιότητα ζωής που κατακτιέται δύσκολα. Πολλά παιδιά και έφηβοι με ΔΕΠΥ μεγαλώνουν νιώθοντας απογοήτευση επειδή πράγματα που είναι εύκολα για τους άλλους, είναι δύσκολα για αυτά. Το να ζητήσουν βοήθεια γίνεται πηγή ντροπής και έντασης. Ανησυχούν ότι θα κριθούν και θα θεωρηθούν «ελαττωματικοί». Ειδικά οι έφηβοι που πρόκειται να πάνε στο πανεπιστήμιο, υποθέτουν ότι πρέπει να γνωρίζουν τα πάντα πριν φύγουν από το σπίτι. Ανησυχούν ότι το να ζητήσουν βοήθεια θα είναι η απόδειξη ότι είναι ανέτοιμοι και ανώριμοι. (Για να πούμε την αλήθεια, οι περισσότεροι έφηβοι που βρίσκονται σε ηλικία πανεπιστημίου δεν είναι στην πραγματικότητα έτοιμοι για αυτή τη νέα φάση της ζωής τους).
Καθώς αναζητούν ανεξαρτησία, οι έφηβοι συχνά αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια και απορρίπτουν όλες τις προσφορές, ακόμα και όταν είναι σαφές ότι χρειάζονται βοήθεια ή συμβουλές. Αυτό το ονομάζουμε Παράδοξο της Ανεξαρτησίας — το χάσμα μεταξύ της βοήθειας που χρειάζεται ένα παιδί και της βοήθειας που επιθυμεί και δέχεται.
Ενώ όλοι δεν τα πάμε καλά στον συγκεκριμένο τομέα, οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες, ιδιαίτερα όσοι έχουν ΔΕΠΥ, δυσκολεύονται να αναζητήσουν και να δεχτούν βοήθεια για διάφορους λόγους :
Ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από τελειομανία ή αναξιοπιστία μπορεί να εμποδίσει τα παιδιά και τους εφήβους να ζητήσουν βοήθεια.
Οι δυσκολίες στις εκτελεστικές λειτουργίες μπορούν να αποκόψουν την πρόσβαση στο τμήμα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την επίλυση προβλημάτων και βοηθά τους εφήβους να αναγνωρίσουν ότι πρέπει να ζητήσουν βοήθεια. Το άγχος και η υπερφόρτωση θολώνουν ακόμα περισσότερο τις ικανότητες επίλυσης προβλημάτων.
Η αποδοχή βοήθειας από τους γονείς μπορεί να είναι αποθαρρυντική όταν είναι σαφές ότι θα προσπαθήσουν να επιβάλουν τη δική τους λύση αντί να συνεργαστούν με τους εφήβους για να βρουν μια κοινά αποδεκτή.
Δώστε στο παιδί σας ευκαιρίες να σας δει να ζητάτε βοήθεια — μια δεξιότητα που πιθανότατα σπάνια βλέπει στην πράξη. Με αυτόν τον τρόπο, θα δει την αξία του να μάθει πώς να κάνει ερωτήσεις, να ζητάει βοήθεια και να υπερασπίζεται τον εαυτό του.
Εστιάστε στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος εμπιστοσύνης. Αν αλλάξετε από το «Γιατί δεν μπορείς να το κάνεις;» στο «Βλέπω ότι είναι δύσκολο για σένα», προσφέρετε στο παιδί σας ένα διαφορετικό σημείο για να δεχτεί την υποστήριξη που του προσφέρετε. Βοηθήστε το να διαχειριστεί το άγχος και αντιμετωπίστε τους παράγοντες που θα μπορούσαν να το κάνουν απρόθυμο να αναζητήσει και να δεχτεί βοήθεια.
Δεξιότητα Ζωής: Διατήρηση θετικής νοοτροπίας/ θετικού τρόπου σκέψης.
Προσκαλέστε το παιδί σας να δίνει προσοχή στα θετικά και να γιορτάζει όταν τα πράγματα πάνε καλά. Όσο μεγαλύτερη είναι η εστίαση σε ό,τι «λειτουργεί», τόσο περισσότερα κίνητρα θα έχει να προσπαθεί και να συνεχίζει. Αυτή η δεξιότητα είναι καθοριστική για τη ζωή.
Φυσικά, οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες με ΔΕΠΥ είναι πάρα πολύ καλοί στο να επισημαίνουν τις αδυναμίες και τα λάθη τους. Αυτό είναι το αποτέλεσμα των δυσκολιών που βιώνουν σε όλη τους τη ζωή εξαιτίας της ΔΕΠΥ - και των επικρίσεων που ακούν για πράγματα που είναι πέρα από τον έλεγχό τους. Μπορείτε, ωστόσο, να καθοδηγήσετε το παιδί σας να αποκτήσει τη νοοτροπία "μπορώ να τα καταφέρω". Όταν δίνετε σημασία στο τι πήγε καλά, το παιδί σας αναπτύσσει την αυτοπεποίθηση ότι μπορεί να βελτιωθεί - και η επιτυχία φέρνει επιτυχία.
Την επόμενη φορά που το παιδί σας θα κολλήσει, υπενθυμίστε του μια φορά που επέμεινε και γνώρισε επιτυχία. Ποιες προηγούμενες επιτυχημένες στρατηγικές μπορεί να χρησιμοποιήσει σε αυτή την περίπτωση; Σκεφτείτε έναν έφηβο που δυσκολεύεται να ολοκληρώσει μια εργασία. Οι γονείς του μπορεί να επισημάνουν ότι πρόσφατα σχεδίασε ένα ολόκληρο πάρτι για τους φίλους του και οργάνωσε μόνο του τα πάντα. Πώς κατάφερε να το πετύχει και πώς μπορεί να εφαρμόσει τις ίδιες στρατηγικές και για να κάνει την εργασία του;
Ακόμα και μπροστά στη θετικότητα, η αυτοεκτίμηση του παιδιού σας μπορεί να κλονιστεί. Αυτές τις στιγμές πρέπει να αναγνωρίσετε τα συναισθήματά του και να το ρωτήσετε αν έχει αμφιβολίες ότι μπορεί να τα καταφέρει. Μπορεί να χρειαστεί να προσπαθήσει πολύ για να νικήσει την φωνή μέσα του μπορεί να του κάνει κριτική ή να του λέει ότι δεν μπορεί .Τα λόγια ενθάρρυνσης που του δίνετε θα έχουν μεγάλη σημασία αν πρώτα αναγνωρίσετε τα συναισθήματά του. Μπορείτε να πείτε κάτι σαν: «Πιστεύω σε εσένα. Μπορεί να δυσκολεύεσαι να πιστέψεις ότι θα τα καταφέρεις αυτή τη στιγμή, αλλά ξέρω ότι μπορείς. Μερικές φορές χρειάζεται λίγος χρόνος για να το πετύχεις - αλλά σε ξέρω και είμαι σίγουρος ότι θα τα καταφέρεις».
Αποφύγετε να μπείτε κατευθείαν στη λειτουργία επίλυσης προβλημάτων. Μερικές φορές, το παιδί σας χρειάζεται απλώς να αναγνωρίσετε και να επιβεβαιώσετε ότι περνάει δύσκολα. Δώστε του τον χώρο και την άδεια να νιώθει αυτό που νιώθει πριν μπείτε στη λειτουργία «διόρθωσης».
Η προσοχή στα θετικά είναι ένας σίγουρος τρόπος για να χτίσετε ανθεκτικότητα που είναι η βασική προϋπόθεση για τη δια βίου επιτυχία!
Απόδοση του άρθρου 5 Life Skills Every Young Adult with ADHD Should (Eventually) Master
Ιωάννα Αγγέλου
Ειδική Παιδαγωγός (Παν. Θεσσαλίας)
Νηπιαγωγός (Α.Π.Θ.)
MEd - Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου