Εδώ έχουμε να κάνουμε με μια ξεχωριστή περίπτωση βιβλίου. Ένα μικρό τετράγωνο κόκκινο βιβλίο χωρίς λέξεις. Δίχως μια λέξη, βουβό, σιωπηλό μα με μια καταπληκτική ιδιότητα: ξεκλειδώνει έναν ολόκληρο κόσμο μπροστά στα μάτια σε ανύποπτη στιγμή. Ένα εικονογραφημένο βιβλίο που λειτουργεί σαν ένα κρυφό πέρασμα, μια αόρατη σκάλα, ένα μυστικό κουμπί φαντασίας, που πατάς και αλλάζει ο χάρτης του κόσμου.
Η συγγραφέας του βιβλίου Μπάρμπαρα Λέμαν με αριστοτεχνικό τρόπο καταφέρνει να χτίσει μια ολόκληρη εμπειρία. Με ένα κόκκινο βιβλίο-αντικείμενο ως κεντρικό σύμβολο, δημιουργεί ένα μικρό αριστούργημα για την περιέργεια, την ανακάλυψη και την ακατανίκητη ανάγκη του παιδιού (αλλά και του ενήλικα) να φανταστεί έναν κόσμο μεγαλύτερο από αυτόν που βλέπει γύρω του.
Ένα εύρημα σχεδόν μαγικό
Η ιστορία –ή μάλλον η πλοκή– ξεκινά με τον πιο απλό και κινηματογραφικό τρόπο σαν κινηματογραφικό καρέ: σε έναν παγωμένο δρόμο της πόλης, ένα παιδί (ίσως ένα κορίτσι μα το φύλο αδιάφορο για την ιστορία μας αλλά θα κρατήσουμε το θηλυκό γένος) περπατά μόνο του και, μέσα στο λευκό του χιονιού, βλέπει κάτι να ξεχωρίζει, ένα μικρό κόκκινο βιβλίο, σφηνωμένο σε έναν σωρό πάγου, σαν να την περίμενε. Το παίρνει στα χέρια του με την αυτοπεποίθηση του παιδιού που αναγνωρίζει αμέσως έναν θησαυρό. Και από εκείνη τη στιγμή, η αφήγηση αρχίζει να λειτουργεί σαν κρυφή μηχανή: απλή στην εκκίνηση, σχεδόν μαγική στη συνέχεια.
Το βιβλίο τη συνεπαίρνει τόσο, που το ανοίγει ακόμα και μέσα στην τάξη και τότε όλη η μαγεία ενός αριστουργηματικού wordless picture books ξεδιπλώνεται: το κορίτσι κυριολεκτικά “ρουφιέται” μέσα στην ιστορία του βιβλίου και παρασύρεται από αυτήν.
Η Λέμαν ανεβάζει σταδιακά το παιχνίδι της μετα-αφήγησης: το κόκκινο βιβλίο που κρατά το κορίτσι περιέχει εικόνες σε αισθητική πολύ κοντινή με αυτές του βιβλίου που κρατάμε κι εμείς. Δηλαδή, διαβάζοντας Το Κόκκινο βιβλίο, παρακολουθούμε ένα παιδί να διαβάζει… ένα άλλο Κόκκινο βιβλίο. Κι από εκεί, η ιστορία γίνεται όλο και πιο “λαβυρινθώδης”: η ιστορία μέσα στο βιβλίο την οδηγεί σε ένα αγόρι, μόνο του σε ένα νησί. Το αγόρι βρίσκει κι εκείνο με τη σειρά του ένα κόκκινο βιβλίο και όταν το ανοίγει, βλέπει… την ιστορία του κοριτσιού της ιστορίας μας που διαβάζει το κόκκινο βιβλίο της μέσα στην τάξη.
Κάπου εδώ καταλαβαίνουμε ότι η Λέμαν δημιουργεί περίτεχνα σαν μια συγγραφέας αράχνη μια σπείρα ιστοριών και δράσεων: έναν μηχανισμό που στρέφεται προς τα μέσα και προς τα έξω ταυτόχρονα, σαν παιχνίδι καθρεφτών, που όμως παραμένει απολύτως κατανοητό, επειδή στηρίζεται στην καθαρότητα και την απλότητα των εικόνων.
Κι όταν πια η επιθυμία για συνάντηση γίνεται ακατανίκητη, η μικρή ηρωΐδα αποφασίζει να κάνει το αδύνατο πράξη: αγοράζει ένα τεράστιο μπουκέτο από μπαλόνια, σηκώνεται πάνω από την πόλη και αφήνεται να την οδηγήσει ως πυξίδα το κόκκινο βιβλίο. Ο αναγνώστης ξέρει πού πηγαίνει. Νιώθει τη συγκίνηση να πλησιάζει. Και εδώ θα συμβεί ένα ακόμα plot twist που δεν θα αποκαλύψω. Το σίγουρο είναι πως αυτή η ιστορία δεν τελειώνει πραγματικά. Το Κόκκινο βιβλίο συνεχίζει να υπάρχει μέσα στον κόσμο του βιβλίου άρα η μοίρα του είναι να ξαναβρεθεί, να ξανανοίξει, να ξαναγεννήσει μια ακόμα διαδρομή, ένα νέο ταξίδι, μια επόμενη συνάντηση. Μια υπόσχεση ότι μέσα στις σελίδες του υπάρχει ένας άλλος κόσμος, ζωντανός, που περιμένει να τον ανακαλύψει ο επόμενος που θα το πάρει στα χέρια του.
Η Λέμαν με αυτό το μαγικό εύρημα, το βιβλίο μέσα στο βιβλίο, το βλέμμα που γίνεται ταξίδι επιτυγχάνει δύο ταυτόχρονα πράγματα: να παρουσιάσει από τη μία πλευρά το βιβλίο ως ένα πραγματικό αντικείμενο, που το κρατάς στα χέρια σου και από την άλλη, να το μεταμορφώσει σε έναν μηχανισμό απόδρασης. Μια μικρή, κόκκινη πόρτα από χαρτί που μπορεί να σε ταξιδέψει όπου εσύ θελήσεις να πας.
Αναφορικά με την εικονογράφηση η Μπάρμπαρα Λέμαν υιοθετεί μια αισθητική που έχει κάτι το vintage: γεωμετρικές φόρμες, επίπεδα χρώματα, καθαρές γραμμές, μια σχεδόν “γραφιστική” απλότητα που θυμίζει παλιές αφίσες και κόμιξ. Οι εικόνες έχουν έντονη δομή, σχεδόν καδραρισμένη σαν storyboard και αυτή η κινηματογραφική αίσθηση λειτουργεί ως κρυφός οδηγός για τον αναγνώστη. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα μεγάλο εύρος προτάσεων για δραστηριότητες στο σπίτι και στο σχολείο.
Η Μπάρμπαρα Λέμαν ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία εικονογράφων που μοιάζουν να αφηγούνται καλύτερα δίχως λέξεις. Γεννημένη στο Σικάγο και μεγαλωμένη στο Νιου Τζέρσι, σε απόσταση αναπνοής από τη Νέα Υόρκη, κουβαλά από νωρίς μια σχέση με την εικόνα που έχει χαρακτήρα πόλης: καθαρή γραμμή, δομή, αφήγηση με ρυθμό. Το Κόκκινο Βιβλίο γράφτηκε το2004 και είναι το βιβλίο που την καθιέρωσε διεθνώς και της χάρισε Caldecott Honor το 2005, μία από τις υψηλότερες διακρίσεις στον χώρο του εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου.
Ένα βιβλίο-εμπειρία, ένα μικρό έργο τέχνης που σέβεται τον αναγνώστη, όποια κι αν είναι η ηλικία του. Μπορεί να διαβαστεί μόνο του, αλλά λάμπει όταν μοιράζεται: όταν ένας γονιός/εκπαιδευτικός καθίσει δίπλα στο παιδί και αναρωτηθούν μαζί τι ακριβώς συμβαίνει, πού πηγαίνει, τι βλέπει, τι θα διάλεγες εσύ;
Είναι επίσης ιδανικό για εκείνους τους ενήλικες που δεν έχουν πάψει να αγαπούν το βιβλίο ως αντικείμενο-θαύμα. Για όσους θυμούνται ακόμα ότι κάποτε ένα βιβλίο ήταν αρκετό για να σε μεταφέρει αλλού.
Αν η παιδική λογοτεχνία είναι ένα από τα λίγα πεδία που συνεχίζουν να υπερασπίζονται τη μαγεία, Το Κόκκινο Βιβλίο είναι μια από τις πιο ξεχωριστές της στιγμές.
«Το Κόκκινο Βιβλίο» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο
Πηγή: ελcmag
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου