Ολοένα στενότερες σχέσεις με τα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) αποκτούν παιδιά και έφηβοι ανά τον κόσμο, προσεγγίζοντας τα αλγοριθμικά συστήματα ως έμπιστους εξομολογητές και συμβούλους. Γιατί; Διότι μπορούν να ρωτήσουν πράγματα που διστάζουν να συζητήσουν με φίλους, συγγενείς, πνευματικούς ή ψυχολόγους και γιατί είναι διαθέσιμα όλες τις μέρες και όλες τις ώρες και απαντούν χωρίς να κρίνουν.
«Οι απαντήσεις των νέων σε διάφορες έρευνες δείχνουν ότι η σχέση τους με τα αλγοριθμικά συστήματα είναι κι ένας καθρέφτης της κοινωνίας μας και της αποξένωσης που επικρατεί (...) Αν τα παιδιά μπορούσαν να βρουν τις απαντήσεις και την επικοινωνία που χρειάζονται στην κοινότητα των ανθρώπων, δεν θα επιθυμούσαν ενδεχομένως να καταφύγουν στα συστήματα ΤΝ» λέει ο Χρήστος Τσιρώνης, καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας του Πολιτισμού και του Χριστιανισμού στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ, μιλώντας στο «Homo sAIence», το vidcast της Voria.gr για την ΤΝ.
Προσθέτει ότι, βάσει πρόσφατης έρευνας στις ΗΠΑ, το 72% των Αμερικανών εφήβων λένε ότι έχουν κάνει τουλάχιστον μια φορά διεπαφή με τέτοιους AI companions (συντρόφους ΤΝ). Παρά τα πολλά θετικά στοιχεία και τις ωφέλιμες χρήσεις της ΤΝ, σημειώνει ο Χρήστος Τσιρώνης, οι ενδείξεις της έρευνας αυτής (Common Sense Media Survey)χρειάζεται να μας προβληματίσουν.
Σε προσωπικό επίπεδο, λέει, αυτό που πρέπει να έχουμε οπωσδήποτε κατά νου είναι ότι τα παιδιά πιθανώς δεν είναι ώριμα για τις απαντήσεις που ενδεχομένως λαμβάνουν από την ΤΝ, φιλτραρισμένες ή αφιλτράριστες. «Μπορεί να βρίσκονται σε μια κατάσταση που να χρειάζονται πραγματικά συμπαράσταση, μια κουβέντα από κάποιον οικείο ή -ακόμη περισσότερο- από έναν ειδικό και όχι απλώς μια αλγοριθμική απόφανση. Μας προβληματίζει ότι έχουμε ήδη την εμφάνιση πολύ δυσάρεστων περιπτώσεων αυτο-βλαπτικής συμπεριφοράς, ακόμη και μια αυτοκτονία που ενδεχομένως σχετίζονται με ανώριμη και ανεπίβλεπτη διεπαφή με εφαρμογές ΤΝ» επισημαίνει ο καθηγητής.
Καθρέφτης με φίλτρα, συμβουλάτορας που επικυρώνει και δεν διαφωνεί
Η σχέση ενός ανηλίκου με μια αλγοριθμική οντότητα μπορεί να έχει αρνητική επίπτωση και σε επίπεδο προσωπικότητας και διαμόρφωσης της ταυτότητας. Τα παιδιά αποκτούν -μέσα από αυτή την αλληλεπίδραση- μια πολύ συγκεκριμένη εικόνα των πραγμάτων, που ενδέχεται συχνά ν’ απέχει από την πραγματικότητα της ζωής.
«Είναι σαν να βλέπω έναν καθρέφτη με φίλτρα που μου λέει ότι είμαι καλός και ότι έχω δίκιο. Όμως έτσι δεν διαμορφώνεται η ανθρώπινη ταυτότητα. Οι άνθρωποι μαθαίνουμε να προσδιορίζουμε τον εαυτό μας μέσα και από τη διαφωνία, την άρνηση, τη διαχείριση της ματαίωσης. Παιδιά και έφηβοι πρέπει να καταλάβουν ότι η κοινωνία δεν είναι ένα σύνολο ανθρώπων που συμφωνούν σε όλα. Είναι ένα σύμφωνο ανθρώπων που τελικά βρίσκουν έναν τρόπο να συγκλίνουν, ακόμα και όταν έχουν διαφωνίες. Μερικές φορές οι διαφωνίες μπορεί να είναι ακόμα και συγκρούσεις, αλλά αυτό μας κάνει να είμαστε αυτό που είμαστε» εξηγεί ο Χρήστος Τσιρώνης.
Τρία πράγματα που μπορούν να κάνουν οι ενήλικες για τη σωστή χρήση της ΤΝ από παιδιά
Κατά τον Χρήστο Τσιρώνη, η καλύτερη επιλογή για την ωφέλιμη χρήση της τεχνολογίας από ανηλίκους είναι, πρώτον, η καθοδήγηση μέσα από το προσωπικό μας παράδειγμα. «Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν μπορεί να είμαστε εμείς βυθισμένοι σε έναν αλγοριθμικό κόσμο και να ζητάμε από τα παιδιά να κάνουν κάτι διαφορετικό. Μπορούμε να συζητήσουμε μαζί τους. Μπορούμε να κάνουμε πράγματα μαζί τους, για να δούμε και την οπτική τους μέσα από τον δικό τους κόσμο» σημειώνει.
Δεύτερον, χρειάζεται να αφιερώσουμε χρόνο: «Αν έχουμε χρόνο για να μοιραστούμε μια εμπειρία μαζί με τα παιδιά, ίσως διαπιστώσουμε ότι τελικά δεν είναι τόσο ανυπέρβλητη η ανάγκη τους να είναι μπροστά σε μια οθόνη. Όταν κάποιος περνά χρόνο με τα παιδιά του δημιουργεί πολλές αναμνήσεις. Όλοι έχουν να θυμηθούν μια ιστορία, που κάθισαν με τα παιδιά τους σε μια παραλία κι έπαιξαν με δυο πέτρες ή λίγη άμμο ή οτιδήποτε άλλο. Κι αυτό βοηθάει τα παιδιά να καταλάβουμε ότι το βασικό στοιχείο στην ανθρώπινη αλληλεπίδραση είναι το μοίρασμα. Μπορούμε λοιπόν να μοιραστούμε χρόνο, να δημιουργήσουμε εμπειρίες είτε μπροστά στην οθόνη είτε και εκτός οθόνης με τα παιδιά» υπογραμμίζει.
Τρίτον, ο πειραματισμός των παιδιών με τις εφαρμογές της ΤΝ, υπό την επίβλεψη ενηλίκου, είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο, διότι όπως συμβαίνει και με κάθε δείγμα υψηλής τεχνολογίας, το βασικό προσόν που πρέπει να αναπτύξει ο σύγχρονος άνθρωπος είναι η διάκριση. Να γίνει αντιληπτό ότι το ίδιο εργαλείο μπορεί να είναι ωφέλιμο και να μας βοηθά σημαντικά στη δουλειά μας ή να χρησιμοποιηθεί με πολύ αντικοινωνικό τρόπο, για να προσβάλλουμε κάποιον άνθρωπο ή να προξενήσουμε κακό.
«Άρα λοιπόν, δουλεύοντας μαζί με τα παιδιά, πειραματιζόμενοι μαζί, μπορούμε να είμαστε δημιουργικοί, μπορούμε να είμαστε θετικοί και κυρίως αυτό που τουλάχιστον στη δική μου ανάλυση έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία, μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα όραμα για τον κόσμο μας. Όχι απλώς να καταναλώνουμε αυτό που μας δίνεται, αλλά να επιχειρήσουμε να φτιάξουμε μια δική μας πρόταση. Και δεν εννοώ κάτι πάρα πολύ μεγάλο, πολλά μπορούν να γίνουν ακόμα και στο μικροεπίπεδο της καθημερινότητας» επισημαίνει.
Η αναζήτηση νοήματος και η σκλαβιά του ανικανοποίητου ελεύθερου χρόνου
Για πολλούς ανθρώπους η εργασία αποτελεί πηγή άντλησης νοήματος. Τι θα συμβεί λοιπόν, αν η ΤΝ αναλάβει τη δουλειά μας, ακόμη και στην περίπτωση που θα υπάρχει ένα ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα και θα έχουμε ελεύθερο χρόνο να κάνουμε πράγματα που μας αρέσουν;
«Πολύ συχνά ξεχνάμε ότι η εργασία και σε πολιτικό επίπεδο και σε ιδεολογικό επίπεδο και σε θρησκευτικό επίπεδο και σε πολιτισμικό επίπεδο, συνδέεται με την ίδια την ταυτότητα του ανθρώπου. Δηλαδή προσπαθούμε μέσα από την εργασία να φτιάξουμε τον κόσμο μας, να εξασφαλίσουμε και την βιολογική μας επιβίωση, αλλά και να σαρκωθεί ο πολιτισμός, σύμφωνα με αυτά που οραματιζόμαστε και ονειρευόμαστε» λέει ο Χρήστος Τσιρώνης.
Προσθέτει πως έχει διαβάσει τα σενάρια για έναν κόσμο που δεν θα δουλεύει κανείς, αλλά θα υπάρχει εγγυημένο εισόδημα για όλους. «Είμαι όμως πάρα πολύ σκεπτικός ως προς την αλήθεια που εκφράζουν. Δεν έχει συμβεί ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας τέτοια διάχυση του καλού, ώστε να γίνει κοινό αγαθό (...) Επιπλέον, εάν δεν εργάζεται ο άνθρωπος, είναι ορατός ο κίνδυνος να γίνουμε σκλάβοι ενός ανικανοποίητου ελεύθερου χρόνου. Δηλαδή, το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα επεκτείνουμε τον ελεύθερο χρόνο μας -κάτι πάρα πολύ σημαντικό- αλλά γιατί θα τον επεκτείνουμε (...) Η εργασία μας βοηθάει να εκτιμήσουμε την πραγματικότητα, τον εαυτό μας και κυρίως τη σχέση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τον εαυτό μας. Αν η ΤΝ είναι βοηθός και όχι υποκατάσταση του ανθρώπινου παράγοντα, αυτό βρίσκεται σε μια θετική κατεύθυνση. Εάν ονειρευόμαστε μια κατάσταση στην οποία η ΤΝ για ορισμένους σημαίνει πλήρη απελευθέρωση από οποιαδήποτε υποχρέωση εργασίας, είμαι πάρα πολύ σκεπτικός για το πώς θα προσδιορίσουμε το νόημα της ζωής μας. Νομίζω ότι και αξίζουμε και πρέπει να είμαστε αρχιτέκτονες της ζωής μας και όχι καταναλωτές προκάτ μοντέλων».
Η συζήτηση με τον Χρήστο Τσιρώνη επεκτάθηκε ακόμη στο πώς αναδιαμορφώνονται οι έννοιες της αξιοκρατίας, της προσωπικής ευθύνης και της ενσυναίσθησης στην εποχή της ΤΝ, για τον φαταλισμό, τον πανικό και την παραίτηση που συχνά διακατέχει και καταλαμβάνει τους ανθρώπους απέναντι στην εξέλιξη της τεχνολογίας, για τα κοινωνικά χάσματα που ενδέχεται να δημιουργηθούν, αλλά και για το πώς ενδέχεται να επηρεαστούν οι νέοι από την αυτοματοποίηση των θέσεων εργασίας στο επίπεδο των νεοεισερχόμενων στην αγορά.
Πηγή: voria.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου