Πρακτικές συμβουλές για γονείς παιδιών με άκαμπτες διατροφικές συνήθειες και προβληματικές συμπεριφορές κατά τη διάρκεια των γευμάτων.
‘Όλοι οι γονείς κάποια στιγμή να αντιμετωπίσουν ξεσπάσματα θυμού για το φαγητό ή, τουλάχιστον, επιλεκτικές διατροφικές συνήθειες. Αλλά τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού - και επομένως, οι γονείς που τα ταΐζουν - συχνά αντιμετωπίζουν σημαντικά μεγαλύτερα και πιο σύνθετα προβλήματα σχετικά με το φαγητό για διάφορους λόγους. Η Stephanie Lee, PsyD, κλινική ψυχολόγος στο Child Mind Institute, έχει συνεργαστεί με πολλές οικογένειες για να αντιμετωπίσει τα διατροφικά προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίζουν τα αυτιστικά παιδιά.
Ο στόχος της εργασίας με παιδιά που έχουν άκαμπτες διατροφικές συμπεριφορές είναι (τελικά) να δοθεί η δυνατότητα στο παιδί να τρώει μια υγιεινή ποικιλία τροφίμων που να συνάδει με την κουλτούρα της οικογένειας, μειώνοντας παράλληλα τις σχετικές συγκρούσεις στο σπίτι.
Η κατανόηση του τι μπορεί να κρύβεται πίσω από τις άκαμπτες διατροφικές συμπεριφορές είναι το πρώτο βήμα για να μπορέσουν τα παιδιά να νιώσουν πιο άνετα με τα νέα τρόφιμα και να κάνουν την ώρα του γεύματος πιο χαλαρή για όλους.
Αποκλεισμός γαστρεντερικών προβλημάτων
Όταν ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού αντιμετωπίζει διατροφικά προβλήματα, το πρώτο βήμα θα πρέπει να είναι η εξέτασή του από ένα παιδογαστρεντερολόγο για να αποκλειστούν οργανικά αίτια. Τα αυτιστικά παιδιά μπορεί να υποφέρουν από τις ίδιες γαστρεντερικές διαταραχές με τα νευροτυπικά παιδιά, σημειώνει ο Joseph Levy, MD, παιδογαστρεντερολόγος στο Νοσοκομείο NYU Langone, αλλά «να μην είναι σε θέση να εντοπίσουν ή να εκφράσουν λεκτικά τον πόνο τους». Οι γονείς πρέπει να είναι προνοητικοί στην προσπάθεια να βρουν την πηγή της δυσφορίας του παιδιού τους. Παρακάτω παρατίθενται μερικά από τα πιο συνηθισμένα γαστρεντερικά προβλήματα που εμφανίζονται στην παιδική ηλικία.
Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση είναι μια συχνή παιδική διαταραχή. Στα παιδιά που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού «έχουμε παρατηρήσει ότι αλλαγές στη συμπεριφορά, όπως το έντονο χοροπηδητό, η επιθετικότητα ή το κλάμα, εμφανίζονται την στιγμή που το οξύ συσσωρεύεται στο λαιμό του παιδιού», λέει ο Dr. Levy.
Η δυσκοιλιότητα, που προκαλείται είτε από την περιορισμένη διατροφή είτε από την καθυστερημένη χρήση της τουαλέτας (κάτι που παρατηρείται συχνά στα παιδιά με αυτισμό), μπορεί να κάνει την διαδικασία του φαγητού πολύ δυσάρεστη όταν το παιδί αισθάνεται χορτάτο ή έχει στομαχόπονο.
Η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα είναι μια αλλεργική διαταραχή κατάποσης, η οποία κάνει ένα παιδί να αισθάνεται ότι δυσκολεύεται να καταπιεί ή ότι πνίγεται. Προκαλείται συχνά από την τροφή και μπορεί να προκαλέσει πόνο και δυσφορία που οδηγούν αναπόφευκτα σε προβλήματα συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια των γευμάτων σε αυτιστικά παιδιά.
Η διάρροια μπορεί να σχετίζεται με τη διατροφή ενός παιδιού, αλλά μπορεί επίσης να προκαλείται από δυσαπορρόφηση ορισμένων σακχάρων ή από την ταχεία διέλευση της τροφής μέσω του γαστρεντερικού σωλήνα, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος για να σφίξουν τα κόπρανα.
Προβλήματα συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια του φαγητού
Οι συμπεριφορές κατά τη διάρκεια του φαγητού που προκαλούν προβλήματα στα αυτιστικά παιδιά και τις οικογένειές τους μπορεί να περιλαμβάνουν:
Αισθητηριακά προβλήματα με το φαγητό
Τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού συχνά εκφράζουν έντονη προτίμηση για τρόφιμα που έχουν μια συγκεκριμένη αίσθηση στο στόμα τους. Κάποια προτιμούν μαλακά ή κρεμώδη τρόφιμα όπως γιαούρτι, σούπα ή παγωτό. Άλλα χρειάζονται τη διέγερση που παρέχουν τραγανά τρόφιμα όπως τα Cheetos ή - αν ένας γονέας είναι τυχερός, τα καρότα. Σε όλες τις περιπτώσεις, τα αισθητηριακά προβλήματα μπορούν να θέσουν σημαντικούς περιορισμούς στις διαφορετικές τροφές που είναι πρόθυμα να φάνε τα παιδιά.
Μη αναπτυγμένοι κινητικά μυς του στόματος
Τα παιδιά που έχουν έντονη προτίμηση και τρώνε σχεδόν αποκλειστικά μαλακές τροφές καθώς αναπτύσσονται, μπορεί στην πραγματικότητα να μην έχουν αναπτύξει σε ικανοποιητικό βαθμό τους μυς που χρειάζεται για να μασήσουν τροφές όπως μπριζόλα ή χάμπουργκερ. «Κουράζονται τρώγοντας αυτές τις τροφές και τις βρίσκουν δυσάρεστες», λέει ο Dr Lee, ο οποίος εξηγεί ότι συχνά οι γονείς που δεν γνωρίζουν ότι αυτή είναι η αιτία της δυσφορίας του παιδιού τους, του επιτρέπουν να μην καταναλώνουν αυτές από τις τροφές με αποτέλεσμα να εξακολουθούν να μην αναπτύσσονται οι μύες και έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.
Χρόνος και συμπεριφορά στο τραπέζι
Πολλοί γονείς δυσκολεύονται να πείσουν τα παιδιά τους να καθίσουν στο τραπέζι αρκετή ώρα μέχρι να τελειώσουν το φαγητό τους. Αλλά στα αυτιστικά παιδιά οι δυσκολίες είναι πολύ μεγαλύτερες. Υπάρχει και το ζήτημα της ασφάλειας. Δεν μας δυσκολεύει επομένως μόνο το γεγονός ότι το παιδί μπορεί να μην κάθεται στο τραπέζι ή στο μέρος που το ταΐζουμε για αρκετή ώρα, αλλά και το γεγονός ότι εμπλέκεται σε επικίνδυνες / μη ασφαλείς πράξεις ή σε ενοχλητικές συμπεριφορές εκείνη την στιγμή» εξηγεί ο Dr. Lee. Μπορεί για παράδειγμα να πετάει τα σκεύη, να σηκώνεται συνέχεια και να τρέχει μακριά από το τραπέζι.
Πώς κλιμακώνονται αυτές οι συμπεριφορές
Συχνά οι γονείς που έχουν παιδιά με αυτισμό καλούνται να αντμετωπίσουν μια σειρά από διαφορετικές ανάγκες ταυτόχρονα και πολλές από αυτές – τα προβλήματα ομιλίας, η χρήση της τουαλέτας, η επιλογή σχολικού πλαισίου, η συνολική συμμόρφωση – είναι πιο επιτακτικές και προηγούνται σε σχέση με την ποικιλία των τροφών που δέχεται το παιδί. Τα προβλήματα σίτισης τίθενται σε δεύτερη μοίρα μέχρι είτε να γίνουν πάρα πολύ έντονα (μη διαχειρίσιμα) είτε μέχρι οι γονείς να μπορούν να επικεντρωθούν σε αυτά.
«Εάν το παιδί τρώει 10 τροφές και αυτές οι 10 τροφές το κρατούν ζωντανό, ασφαλές και υγιές, τότε οι γονείς του δίνουν αυτές τις τροφές», λέει ο Dr. Lee. Αλλά η αγνόηση των δυσκολιών στην σίτιση κάνει πιο δύσκολη την επίλυσή τους. Όσο περισσότερο διαρκούν, τόσο περισσότερος χρόνος χρειάζεται για να αντιμετωπιστούν με επιτυχία. Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι οι γονείς πρέπει να τα παρατήσουν και να μην προσπαθήσουν. Απλώς η διαδικασία πιθανότατα θα διαρκέσει περισσότερο και θα απαιτήσει περισσότερη επιμονή και υπομονή από όλους.
Τεχνικές για την αντιμετώπιση προβλημάτων συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια του γεύματος
Οι τεχνικές για την αντιμετώπιση διαφόρων προβλημάτων συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια του γεύματος είναι παρόμοιες, αλλά πρέπει να αναλύονται σε διαχειρίσιμα βήματα. Παρακάτω είναι ένας πρακτικός οδηγός για γονείς που θα βοηθήσει τόσο τους γονείς όσο και τα παιδιά τους να επιτύχουν τους στόχους τους και να μειώσουν το άγχος του γεύματος.
Βάλτε προτεραιότητες
Πολύ συχνά οι γονείς προσπαθούν να αντιμετωπίσουν όλες τις ανεπιθύμητες συμπεριφορές κατά τη διάρκεια του γεύματος ταυτόχρονα. Αυτό είναι λάθος και απλώς οδηγεί τόσο τα παιδιά όσο και τους γονείς σε υπερφόρτωση και εγκατάλειψη. Όταν η Δρ. Lee συνεργάζεται με οικογένειες, τους ζητά να ιεραρχήσουν τους στόχους τους. Θέλουν να αυξήσουν τον αριθμό των τροφών που τρώει το παιδί τους; Την ποσότητα που τρώει; Ή μήπως το θέλουν να κάθεται στο τραπέζι με καλύτερη συμπεριφορά; Οι γονείς πρέπει να προσδιορίσουν τον κύριο στόχο τους.
Ξεκινήστε με μικρά βήματα
Ανεξάρτητα από τον στόχο, είναι σημαντικό να ξεκινάτε με μικρά βήματα. Για παράδειγμα, όταν δοκιμάζει ένα νέο φαγητό με ένα παιδί, η Dr. Lee θα ξεκινήσει με μια ελάχιστη ποσότητα - τόσο μικρή που το παιδί μπορεί να μην την καταλάβει καν. Αν ο αρχικός στόχος είναι απλώς να δοκιμάσει το φαγητό, μόλις το παιδί δοκιμάσει την μπουκιά, η Dr. Lee θα το επαινούσε και θα την μετρούσα σαν μια «όχι ευχαριστώ μπουκιά». Δηλαδή, λέει η Dr. Lee, «δαγκώνεις μια μπουκιά και μετά λες ‘όχι ευχαριστώ’ ήρεμα και δεν χρειάζεται να την ξαναφάς για το υπόλοιπο του γεύματος».
Μην προκαλείτε την τύχη σας
Εάν ένα παιδί Καθίσει στο τραπέζι για 10 λεπτά και αυτός ήταν ο αρχικός μας στόχος, οι γονείς συχνά πιέζουν για λίγο περισσότερο. Αυτό είναι λάθος. «Μερικές φορές, νιώθουμε ότι αφού τα πάνε καλά, μπορούμε να το πιέσουμε για άλλα 10 λεπτά», λέει η Dr. Lee. «Αλλά στην πραγματικότητα αυτά τα επιπλέον 10 λεπτά μπορούν να οδηγήσουν στο να τελειώσει το γεύμα με λιγότερο επιτυχημένο τρόπο». Ειδικά για τα παιδιά που δυσκολεύονται την ώρα του γεύματος, είναι σημαντικό να αρχίσουν να δημιουργούν επιτυχημένες εμπειρίες για να μπορέσουν να αλλάξουν τη στάση τους απέναντι στο φαγητό και στην ώρα του γεύματος”.
Συναντήστε το παιδί σας στο σημείο που πραγματικά βρίσκεται
Εάν το παιδί σας δεν τρώει αυτήν τη στιγμή κανένα από τα τρόφιμα που του βάζετε, δεν είναι καλή ιδέα να θέσετε ως στόχο αρχικά να καθαρίσει το πιάτο του. Οι γονείς πρέπει να έχουν λογικές προσδοκίες που ξεκινούν γνωρίζοντας το σημείο που βρίσκεται πραγματικά το παιδί τους εκείνη την στιγμή.
Κάντε σαφείς τις προσδοκίες σας
Ο στόχος σας, το πώς θα τελειώσει το γεύμα και τι συνιστά «επιτυχία» πρέπει να είναι σαφή στους γονείς, τους φροντιστές και το παιδί σας. Υπάρχουν τρόποι για να κάνετε τις προσδοκίες πιο κατανοητές από τα παιδιά, όπως η χρήση ενός οπτικού χρονοδιακόπτη που μετρά αντίστροφα τα λεπτά που θέλουμε να μείνει το παιδί καθισμένο στο τραπέζι.
Δώστε έπαινο
Ο έπαινος του παιδιού σας για κάθε μέρος της προόδου είναι το κλειδί, εξηγεί η Dr. Lee. Και ο έπαινος έρχεται με διαφορετικές μορφές:
Υπάρχει ο γενικός έπαινος που σημαίνει να λέτε στο παιδί «μπράβο», ή να κάνετε «κόλλα πέντε». Υπάρχει ο πιο συγκεκριμένος έπαινος που λέτε στο παιδί σας ακριβώς τι σας άρεσε στη συμπεριφορά του, πχ «Ευχαριστώ που κάθεσαι τόσο ήσυχα στο τραπέζι», «Μου αρέσει που δοκίμασες αυτό το νέο φαγητό», «Μπράβο που χρησιμοποιείς το πιρούνι σου», «Ευχαριστώ που έβαλες το πιάτο σου στο νεροχύτη». Ο συγκεκριμένος έπαινος είναι ιδιαίτερα σημαντικός, καθώς ενισχύει τις θετικές συμπεριφορές που προσπαθούν να ενσταλάξουν οι γονείς. Σημαντικός είναι και ο εμπειρικός κανόνας “πέντε προς ένα” δηλαδή για κάθε οδηγία ή επίπληξη που δίνεται, ο γονέας ή ο φροντιστής πρέπει να δίνει στο παιδί πέντε επαίνους. Και, όπως εξηγεί η Dr. Lee, δεν πρέπει να είναι αυθαίρετοι οι έπαινοι. Θέλουμε οι γονείς να επαινούν με ειλικρινή τρόπο τις θετικές συμπεριφορές που βλέπουν οι γονείς.
Να είστε συνεπείς, επίμονοι και υπομονετικοί
Λάβετε υπόψη ότι τα περισσότερα παιδιά, ακόμη και οι ενήλικες, χρειάζονται πολλές εκθέσεις σε ένα νέο τρόφιμο — επτά έως δώδεκα φορές σύμφωνα με την Dr. Lee — πριν μπορέσουμε να καταλάβουμε αν τους αρέσει κάτι ή όχι. Επομένως, η επίμονη και η υπομονετική στάση είναι πραγματικά σημαντική. «Απλώς επειδή τα παιδιά λένε μια φορά ότι δεν τους αρέσει, δεν σημαίνει ότι δεν θα τους αρέσει για πάντα», λέει. «Επομένως, φροντίζουμε να επανεξετάσουμε αυτά τα πράγματα».
Πώς να διαχειριστείτε τα ξεσπάσματα θυμού
Μην περιμένετε από το παιδί σας να αλλάξει μακροχρόνιες συμπεριφορές κατά τη διάρκεια του γεύματος χωρίς να αντιδράσει. Μια ορισμένη αντίσταση — λεκτική επιθετικότητα ή ενοχλητικές συμπεριφορές, γκρίνια ή κλάμα — είναι αναμενόμενη. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν σημειώνετε πρόοδο. H Dr. Lee διδάσκει στους γονείς να εφαρμόζουν την «προγραμματισμένη αγνόηση», μια τεχνική που περιλαμβάνει την σκόπιμη αγνόηση μιας συμπεριφοράς, εφόσον δεν είναι επικίνδυνη.
Κρατήστε ένα ημερολόγιο τροφίμων
Όσο είναι εφικτό, οι γονείς και οι άλλοι φροντιστές θα πρέπει να τηρούν ένα γραπτό αρχείο με το τι τρώει το παιδί σε κάθε γεύμα, ώστε αυτοί (και ο γιατρός του) να μπορούν να παρακολουθούν την πρόοδο που σημειώνεται και να βλέπουν πού συνεχίζουν να εμφανίζονται προκλήσεις. Έχοντας ένα αρχείο και βλέποντας την πρόοδο, μπορεί κανείς πιο εύκολα να παραμείνει πιστός στους στόχους του.
Κρατήστε ένα ημερολόγιο τουαλέτας (κενώσεων)
Ό,τι μπαίνει στο σώμα πρέπει να βγαίνει με κάποια μορφή και με κάποια τακτικότητα, γι' αυτό η Dr. Lee προτείνει στους γονείς, τους φροντιστές, ακόμη και στους εκπαιδευτικούς, να τηρούν ένα γραπτό αρχείο των κενώσεων ενός παιδιού. Εάν η χρόνια δυσκοιλιότητα φαίνεται να αποτελεί πρόβλημα, μια επίσκεψη στον παιδίατρο ή ακόμα και σε έναν γαστρεντερολόγο είναι πιθανώς αναγκαία. «Τα παιδιά με αυτισμό είναι πιο πιθανό να έχουν προβλήματα τουαλέτας, κάτι που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να αισθάνονται λιγότερο άνετα με το φαγητό», λέει η Dr. Lee. Επιπλέον, εάν το παιδί τρώει πολλούς υδατάνθρακες και όχι πολλά λαχανικά οι κενώσεις μπορεί να επηρεαστούν. Αν οι γονείς ανησυχούν, θα πρέπει να συμβουλευτούν αμέσως τον παιδίατρό τους ή έναν γαστρεντερολόγο.
Δώστε εσείς το καλό παράδειγμα με την συμπεριφορά σας κατά τη διάρκεια του γεύματος
Πολλές φορές αυτό που δίνουμε ως παράδειγμα στα παιδιά είναι αυτό στο οποίο δίνουν μεγαλύτερη προσοχή και όχι αυτό που τους λέμε. «Αν λέτε στα παιδιά σας ότι είναι πραγματικά σημαντικό να έχουν μια ισορροπημένη διατροφή, αλλά δεν το κάνετε εσείς, είναι μάλλον απίθανο να αναπτύξουν τις θετικές συνήθειες που επιθυμείτε», εξηγεί η Dr. Lee. Δοκιμάστε λοιπόν νέα πράγματα, κάντε το καλύτερο δυνατό για να απολαύσετε το γεύμα χωρίς περισπασμούς όπως τηλέφωνα ή τηλεόραση και αυτές οι συμπεριφορές πιθανότατα θα έχουν θετική επίδραση στο παιδί σας.
Απόδοση του άρθρου Autism and Picky Eating
Ιωάννα Αγγέλου
Ειδική Παιδαγωγός (Παν. Θεσσαλίας)
Νηπιαγωγός (Α.Π.Θ.)
MEd - Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου